Hoeveel mensen zijn eenzaam?

Ongeveer 30% van de Nederlanders is eenzaam

Ongeveer 30% van de Nederlanders, dat wil zeggen 3,5 miljoen op een totaal van ruim 12 miljoen volwassenen, is eenzaam. Van deze eenzamen is ongeveer 20% matig eenzaam en 10% sterk eenzaam. Omgerekend naar de volwassen bevolking is dat iets meer dan 1 miljoen sterk eenzame mensen (Van Tilburg, 2007c).

Meeste sterk eenzamen onder gescheiden vrouwen van middelbare leeftijd

Het hoogste percentage sterk eenzamen komt voor onder gescheiden vrouwen van middelbare leeftijd (26%) (zie tabel 1). In de groep jonge gehuwde mannen en vrouwen (18 tot en met 29 jaar) is de omvang van de groep sterk eenzamen relatief het laagst (4%). Hoewel eenzaamheid ook onder gehuwden voorkomt, is er onder gehuwden van alle leeftijdsgroepen relatief minder sprake van sterke eenzaamheid. Dat het aantal sterk eenzame gehuwden toch groot is, komt doordat er veel gehuwden zijn. Gehuwden hebben dus de kleinste kans op sterke eenzaamheid. Zij worden gevolgd door nooit gehuwden (ongeveer 6% méér sterke eenzaamheid dan onder gehuwden). Gescheiden mensen, weduwen en weduwnaars hebben een veel grotere kans op sterke eenzaamheid (11% respectievelijk 17% meer sterke eenzaamheid dan onder gehuwden) (Van Tilburg, 2007c). Zie ook: Icoon interne verwijzing naar onderwerp Huishoudenssamenstelling.

Relatief weinig mensen langdurig sterk eenzaam

Langdurige sterke eenzaamheid komt slechts in een relatief kleine groep voor. In absolute aantallen gaat het echter om veel mensen. Dit blijkt uit onderzoek waarin 55- tot 85-jarigen van 1992 tot 2001 zijn gevolgd. Op een of meer van de vijf meetmomenten in die periode was 12% sterk eenzaam. Voor 1% binnen die groep was dit op elk meetmoment het geval. Dit zijn de langdurig sterk eenzame mensen (Van Tilburg, 2007c).

Mensen van middelbare leeftijd vaker sterk eenzaam

Onder mensen van laat-middelbare leeftijd (50 tot en met 64 jaar) zijn relatief meer sterk eenzamen dan onder jongvolwassenen (18 tot en met 29 jaar) (zie tabel 1). Sterke eenzaamheid komt ook meer voor onder mensen van laat-middelbare leeftijd dan onder ouderen. Na de leeftijd van ongeveer 75 jaar geldt een grotere kans op eenzaamheid bij opeenstapeling van verschillende gebeurtenissen zoals het overlijden van de partner en van andere leeftijdsgenoten en het verlies van mobiliteit en zelfstandigheid door afnemend fysiek, cognitief en sensorisch functioneren. Het ouder zijn op zich is dus niet de oorzaak van eenzaamheid (Van Tilburg, 2007c; Jylhä, 2004).

Zie ook thema Ouderen: Eenzaamheid.

Geen verschil in eenzaamheid tussen mannen en vrouwen

Uit verschillende internationale onderzoeken blijkt dat er onvoldoende bewijs is voor duidelijke sekseverschillen in eenzaamheid (Pinquart & Sörensen, 2003). Nederlandse schattingen (zie tabel 1) tonen dat tussen mannen en vrouwen ook nauwelijks verschillen in het voorkomen van sterke eenzaamheid bestaan (Van Tilburg, 2007c). Wanneer echter directe vragen gesteld worden, geven vrouwen meer eenzaamheid aan dan mannen (Pinquart & Sörensen, 2001). Mannen zijn namelijk terughoudender in het rapporteren van hun eenzaamheid.

Mannen meer sociaal eenzaam dan vrouwen

Nederlandse mannen ervaren meer sociale eenzaamheid dan vrouwen. Dat geldt voor zowel gescheiden als getrouwde mannen. Dit blijkt uit een onderzoek bij ruim 2.000 gescheiden en getrouwde mensen van 30 tot 76 jaar (Dykstra & Fokkema, 2007). Wat emotionele eenzaamheid betreft, is er geen verschil tussen getrouwde mannen en vrouwen in deze leeftijdsgroep. Binnen de groep die gescheiden is, zijn de mannen echter emotioneel eenzamer dan de vrouwen (Dykstra & Fokkema, 2007). Uit een ander Nederlands onderzoek bij ruim 1.000 getrouwde 65-plussers blijkt ook meer sociale eenzaamheid onder mannen. Emotionele eenzaamheid is bij deze getrouwde groep 65-plussers lager bij de mannen dan bij de vrouwen (Korporaal et al., 2008).

Onderzoek in verschillende West- en Oost-Europese landen (Duitsland, Frankrijk, Nederland, Bulgarije, Georgië en Rusland) en Japan ondersteunt de resultaten van de Nederlandse onderzoeken. Daaruit blijkt namelijk ook dat mannen meer sociaal eenzaam zijn dan vrouwen. Dit geldt zowel voor de oudere (60-79 jaar) als de jongere (18-59 jaar) leeftijdsgroepen. Emotionele eenzaamheid is juist hoger bij vrouwen in de bestudeerde landen (De Jong Gierveld & Tilburg, 2010).

Tabel 1: Percentage sterk eenzame mensen en geschat absoluut aantal in de Nederlandse bevolking van 2003 (naar leeftijd, burgerlijke staat en geslacht) (Bron: Van Tilburg, 2007c, bewerkt door het RIVM).

		Mannen		Vrouwen
leeftijd	burgerlijke staat	percentage	aantal	percentage	aantal
18-29	Nooit gehuwd	9	97.237	10	93.929
	Gehuwd	4	4.356	4	8.648
	Gescheiden	-ª		-ª
	Verweduwd	-ª		-ª
30-49	Nooit gehuwd	13	107.745	16	90.980
	Gehuwd	6	91.690	7	115.359
	Gescheiden	22	41.952	25	63.407
	Verweduwd	-ª		-ª
50-64	Nooit gehuwd	14	19.320	16	14.685
	Gehuwd	6	70.667	7	76.629
	Gescheiden	23	37.438	26	50.236
	Verweduwd	16	5.178	19	19.637
65-74	Nooit gehuwd	11	3.859	13	4.665
	Gehuwd	5	23.086	6	23.265
	Gescheiden	18	7.381	21	11.305
	Verweduwd	13	5.542	15	26.841
75-90	Nooit gehuwd	11	1.877	12	5.448
	Gehuwd	5	12.062	5	8.254
	Gescheiden	-ª		-ª
	Verweduwd	12	9.393	14	51.612

^aEen streepje betekent dat gegevens niet beschikbaar zijn.

Naar boven

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Dykstra PA, Fokkema T.Social and emotional loneliness among divorced and married men and women: comparing the deficit and cognitive perspectives. Basic Appl Soc Psych, 2007; 29(1): 1-12.
Jong Gierveld J de, Tilburg T van.The De Jong Gierveld short scales for emotional and social loneliness: tested on data from 7 countries in the UN generations and gender surveys. Eur J Aging, 2010; 7: 121-30.
Jylhä M.Old age and loneliness: cross-sectional and longitudinal analyses in the Tampere Longitudinal Study on Aging. Can J Aging, 2004; 23(2): 157-68.
Korporaal M, Broese van Groenou MI, Tilburg TG van.Effects of own and spousal disability on loneliness among older adults. J Aging Health, 2008; 20(3): 306-25.
Pinquart M, Sörensen S.Influences on loneliness in older adults: a meta-analysis. Basic Appl Soc Psych 2001; 23: 245-66.
Pinquart M, Sörensen S.Risk factors for loneliness in adulthood and old age: a meta-analysis. Adv Psychol Res, 2003; 19: 111-43.
Tilburg T van.Prevalentie. In: Tilburg T van, Jong Gierveld J de, editors. Zicht op eenzaamheid: achtergronden, oorzaken en aanpak. Assen: Van Gorcum, 2007c: 24-30.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

Emotionele eenzaamheid: Emotionele eenzaamheid; Emotionele eenzaamheid is als iemand een sterk gemis ervaart van een intieme relatie, een emotioneel hechte band met een partner of vriend(in)
Sociale eenzaamheid: Sociale eenzaamheid; Van sociale eenzaamheid is sprake als iemand betekenisvolle relaties met een bredere groep mensen zoals kennissen, collega’s, buurtgenoten of mensen met dezelfde belangstelling mist; een intieme partnerrelatie kan sociale eenzaamheid niet opheffen.

Savelkoul M (RIVM), Tilburg TG van (VU). Hoeveel mensen zijn eenzaam? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheidsdeterminanten\Omgeving\Sociale leefomgeving\Eenzaamheid, 20 september 2010.