Wat is gezonde voeding?

Nutriënten onmisbaar voor ons lichaam

Voeding levert energie, bouwstoffen en regulerende stoffen, samen voedingstoffen of nutriënten genoemd. Nutriënten zijn nodig om nieuwe weefsels en cellen te kunnen vormen, of om hun structuur en functie te onderhouden. Op basis van de hoeveelheid waarin deze stoffen in de voeding voorkomen, zijn zij onder te verdelen in macronutriënten (koolhydraten, vetten, eiwitten en alcohol) en micronutriënten (vitamines, mineralen en spoorelementen). Veel van deze nutriënten zijn essentieel. Dat betekent dat het lichaam deze stoffen nodig heeft en ze niet of onvoldoende zelf kan maken (Verkleij & Van Kreijl, 2004).

Advies over optimale voeding in Richtlijnen goede voeding

De Richtlijnen goede voeding vormen een advies over de gewenste voeding voor de Nederlandse bevolking vanaf de leeftijd van twaalf maanden met een stabiel en gezond gewicht. De Richtlijnen goede voeding zijn vooral gericht op de preventie van overgewicht, hart- en vaatziekten, diabetes mellitus type 2 en bepaalde vormen van kanker. De richtlijnen zijn bedoeld om de overheid te steunen bij het ontwikkelen van beleid en bij het monitoren van de effecten ervan (GR, 2006h).

De Richtlijnen goede voeding (Gezondheidsraad, 2006) zijn:

• Gebruik dagelijks 150-200 gram groente en 200 gram fruit.
• Gebruik een voeding met dagelijks 30-40 gram vezel, met name afkomstig van groente, fruit en volkoren graanproducten.
• Gebruik per week twee porties vis (à 100-150 gram), waarvan ten minste een portie vette vis.
• Beperk het gebruik van verzadigde vetzuren tot minder dan 10 energieprocent (en%) en van enkelvoudig trans-onverzadigde vetzuren tot minder dan 1 en%.
• Beperk het gebruik van voedingsmiddelen en dranken met gemakkelijk vergistbare suikers en dranken met een hoog gehalte aan voedingszuren tot 7 eet/drinkmomenten per dag (inclusief hoofdmaaltijden).
• Beperk de inname van keukenzout tot maximaal 6 gram per dag.
• Indien men alcoholische drank gebruikt, beperk dit dan tot twee standaard glazen (mannen) of één standaardglas (vrouwen) per dag.
• Op ten minste vijf – maar bij voorkeur op alle – dagen van de week minstens een half uur matig inspannende lichamelijke activiteit in de vorm van bijvoorbeeld stevig lopen, fietsen of tuinieren.

In 2011 heeft de Gezondheidsraad de Richtlijnen goede voeding ecologisch belicht gepubliceerd, als antwoord op de vraag in hoeverre de Richtlijnen goede voeding duurzaam zijn (GR, 2011b).

Voedingsnormen geven advies over energie en nutriënten

In de Voedingsnormen geeft de Gezondheidsraad advies over de juiste hoeveelheden energie en (micro)nutriënten die mensen nodig hebben. Om zo tekorten van bepaalde nutrienten te voorkomen én te zorgen voor een beperkt risico op een inname hoger dan de vastgestelde veilige bovengrens. De meest recente voedingsnormen zijn de nieuwe voedingsnormen voor vitamine D (GR, 2012). 

Aanbevolen hoeveelheden in Richtlijnen Voedselkeuze

De Richtlijnen Voedselkeuze zijn een vertaling van de Richtlijnen goede voeding en de voedingsnormen voor de praktische toepassing in de voedingsvoorlichting aan de bevolking. In de Richtlijnen Voedselkeuze staan de aanbevolen dagelijkse hoeveelheden van voedingsmiddelen om binnen het Nederlandse voedingspatroon te komen tot de Richtlijnen goede voeding (Voedingscentrum, 2011).

Extra micronutriënten voor specifieke bevolkingsgroepen

Voeding volgens de Richtlijnen goede voeding levert de algemene, gezonde bevolking voldoende micronutriënten. Alleen sommige bevolkingsgroepen hebben, vanwege hun specifieke situatie, een verhoogd risico op een tekort van een bepaald nutriënt. Voor hen geldt een specifiek advies om naast een gevarieerde eetpatroon extra micronutriënten te nemen. Het gaat om de volgende micronutriënten en groepen (Gezondheidsraad, 2009):

• Foliumzuur voor vrouwen met een kinderwens. De reden hiervoor is het verminderde risico op de geboorte van een kind met neurale buisdefecten.
• Vitamine K om hersenbloedingen te voorkomen, voor pasgeborenen en borstgevoede zuigelingen gedurende de eerste drie maanden na de geboorte.
• Vitamine B12 voor veganisten. Borstgevoede zuigelingen met een moeder die veganistisch eet en geen extra vitamine B12 gebruikt, lopen een zeer groot risico op ernstige neurologische klachten als gevolg van een vitamine B12-tekort.
• Vitamine D voor verschillende bevolkingsgroepen (zie hierna).