Wat is de relatie tussen voeding en gezondheid?

Gezonde voeding vermindert risico op ziekten

Gezonde voeding is voeding die qua samenstelling en hoeveelheid van nutriënten optimaal is voor de gezondheid. Gezonde voeding wordt daarom gekenmerkt door een zodanige balans in nutriënten en energie inname dat risico’s op ziekten worden geminimaliseerd en deficiëntieziekten als rachitis en osteoporose worden voorkomen (GR, 2006h).

Een ongezond voedingspatroon is een belangrijke risicofactor voor een aantal chronische ziekten, waaronder sommige vormen van kanker, hart- en vaatziekten, en diabetes mellitus type 2. Voor groente en fruit, vet, vis, zout en een aantal micronutriënten staat hieronder beschreven welke relaties met bovengenoemde chronische ziekten bekend zijn. De invloed van voeding op gezondheid blijft echter niet beperkt tot deze nutriënten.

Relatie voeding en ziekte ook via overgewicht en verhoogde bloeddruk en cholesterol

De relatie tussen de voeding en het risico op een chronische ziekte verloopt ook via intermediaire factoren (determinanten):

• Een hoge inname van verzadigde vetzuren draagt bij aan het risico op hart- en vaatziekten via een verhoogd cholesterolgehalte.
• De consumptie van teveel zout verhoogt de bloeddruk, wat ook een risico is voor hart- en vaatziekten.
• Een energierijk voedingspatroon verhoogt de kans op overgewicht, dat vervolgens weer het risico verhoogt op diabetes mellitus type 2, hart- en vaatziekten, aandoeningen van het bewegingsapparaaten bepaalde vormen van kanker (KWF, 2004; WCRF & AICR, 2007). 

Groente en fruit verlagen het risico op hart- en vaatziekten en kanker

Consumptie van groente en fruit en vezelrijke graanproducten vermindert waarschijnlijk zowel het risico op hart- en vaatziekten als op sommige vormen van kanker: kanker in hoofd- en halsgebied, longkanker,

slokdarmkanker, maagkanker en darmkanker (Engelfriet et al., 2009; WCRF & AICR, 2007; GR, 2006h). Echter hoe meer kwalitatief goede studies met een lange follow-up gepubliceerd worden, hoe zwakker het verband tussen voeding en hart- en vaatziekten en kanker lijkt te worden. Ook blijkt steeds vaker dat de gezondheidseffecten van groente hoger zijn dan die van fruit (WCRF & AICR, 2007). Daarom is variatie in het gebruik van verschillende soorten groente en fruit aan te bevelen (GR, 2006h).

Vezelrijke voeding vermindert kans op hartziekten en darmkanker

Groente, fruit en volkoren graanproducten zijn belangrijke bronnen van vezels. Een vezelrijke voeding vermindert het risico op coronaire hartziekten en op darmkanker. Aan de andere kant verhoogt het eten van veel rood vlees en vleeswaren de kans op darmkanker (WCRF Continuous Update Project, 2013).

Er is nog niet overtuigend aangetoond dat een vezelrijke voeding ook beschermt tegen diabetes mellitus type 2 (GR, 2006h; WCRF & AICR, 2007). Wel is het waarschijnlijk dat voeding met een ruime hoeveelheid groente en fruit bijdraagt aan de handhaving van de energiebalans (GR, 2006h). Voor andere chronische ziekten is een beschermend effect van groente en fruit nog onvoldoende aangetoond.

Verzadigde- en trans-vetzuren verhogen het risico op coronaire hartziekten

Voor de preventie van coronaire hartziekten is de vetzuursamenstelling belangrijker dan de totale hoeveelheid vet. Verzadigde vetzuren en enkelvoudig trans-onverzadigde vetzuren verhogen het risico op coronaire hartziekten vergeleken met onverzadigde vetzuren. Onverzadigde vetzuren hebben een gunstig effect op het cholesterolgehalte in het bloed, omdat zij het gunstige HDL-cholesterol verhogen en het ongunstige LDL-cholesterol verlagen. Er zijn echter ook aanwijzingen dat een zeer hoge consumptie van meervoudig onverzadigde vetzuren, zoals alfa-linoleenzuur en linolzuur, een hoger risico op bepaalde vormen van kanker kan geven.