Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Voeding
De determinant, gezondheidsgevolgen en oorzaken

Wat is de relatie tussen voeding en gezondheid?

Gezonde voeding vermindert risico op ziekten

Gezonde voeding is voeding die qua samenstelling en hoeveelheid van nutriënten optimaal is voor de gezondheid. Gezonde voeding wordt daarom gekenmerkt door een zodanige balans in nutriënten en energie inname dat risico’s op ziekten worden geminimaliseerd en deficiëntieziekten als rachitis en osteoporose worden voorkomen (GR, Gezondheidsraad, 2006h).

Een ongezond voedingspatroon is een belangrijke risicofactor voor een aantal chronische ziekten, waaronder sommige vormen van kanker, hart- en vaatziekten, en diabetes mellitus type 2. Voor groente en fruit, vet, vis, zout en een aantal micronutriënten staat hieronder beschreven welke relaties met bovengenoemde chronische ziekten bekend zijn. De invloed van voeding op gezondheid blijft echter niet beperkt tot deze nutriënten.

Relatie voeding en ziekte ook via overgewicht en verhoogde bloeddruk en cholesterol

De relatie tussen de voeding en het risico op een chronische ziekte verloopt ook via intermediaire factoren (determinanten):

Groente en fruit verlagen het risico op hart- en vaatziekten en kanker

Consumptie van groente en fruit en vezelrijke graanproducten vermindert waarschijnlijk zowel het risico op hart- en vaatziekten als op sommige vormen van kanker: kanker in hoofd- en halsgebied, longkanker,

slokdarmkanker, maagkanker en darmkanker (Engelfriet et al., 2009; WCRF & AICR, 2007; GR, Gezondheidsraad, 2006h). Echter hoe meer kwalitatief goede studies met een lange follow-up gepubliceerd worden, hoe zwakker het verband tussen voeding en hart- en vaatziekten en kanker lijkt te worden. Ook blijkt steeds vaker dat de gezondheidseffecten van groente hoger zijn dan die van fruit (WCRF & AICR, 2007). Daarom is variatie in het gebruik van verschillende soorten groente en fruit aan te bevelen (GR, Gezondheidsraad, 2006h).

Vezelrijke voeding vermindert kans op hartziekten en darmkanker

Groente, fruit en volkoren graanproducten zijn belangrijke bronnen van vezels. Een vezelrijke voeding vermindert het risico op coronaire hartziekten en op darmkanker. Aan de andere kant verhoogt het eten van veel rood vlees en vleeswaren de kans op darmkanker (Icoon: urlWCRF Continuous Update Project, 2013).

Er is nog niet overtuigend aangetoond dat een vezelrijke voeding ook beschermt tegen diabetes mellitus type 2 (GR, Gezondheidsraad, 2006h; WCRF & AICR, 2007). Wel is het waarschijnlijk dat voeding met een ruime hoeveelheid groente en fruit bijdraagt aan de handhaving van de energiebalans (GR, Gezondheidsraad, 2006h). Voor andere chronische ziekten is een beschermend effect van groente en fruit nog onvoldoende aangetoond.

Verzadigde- en trans-vetzuren verhogen het risico op coronaire hartziekten

Voor de preventie van coronaire hartziekten is de vetzuursamenstelling belangrijker dan de totale hoeveelheid vet. Verzadigde vetzuren en enkelvoudig trans-onverzadigde vetzuren verhogen het risico op coronaire hartziekten vergeleken met onverzadigde vetzuren. Onverzadigde vetzuren hebben een gunstig effect op het cholesterolgehalte in het bloed, omdat zij het gunstige HDL-cholesterol verhogen en het ongunstige LDL-cholesterol verlagen. Er zijn echter ook aanwijzingen dat een zeer hoge consumptie van meervoudig onverzadigde vetzuren, zoals alfa-linoleenzuur en linolzuur, een hoger risico op bepaalde vormen van kanker kan geven.

Totale hoeveelheid vet heeft geen effect op kanker, mogelijk wel op diabetes

De totale hoeveelheid vetzuren in de voeding heeft geen effect op welk type kanker dan ook (WCRF & AICR, 2007). Wel lijkt het aannemelijk dat verlaging van de totale hoeveelheid vetzuren het risico op diabetes mellitus type 2 verlaagt (GR, Gezondheidsraad, 2006h).

Visolievetzuren verminderen risico op coronaire hartziekten

Vis bevat gezonde onverzadigde visvetzuren waaronder EPA en DHA. Deze vetzuren verminderen het risico op coronaire hartziekten. Het is niet waarschijnlijk dat er een verband bestaat tussen de inname van visvetzuren en het risico op kanker (GR, Gezondheidsraad, 2006h; WCRF & AICR, 2007).

Beperkt gebruik keukenzout leidt tot verlaging bloeddruk

Beperking van de inname van natrium (keukenzout) leidt tot een verlaging van de bloeddruk in de populatie en draagt daarmee bij aan een lager risico op hart- en vaatziekten (Brinsden & Farrand, 2012; GR, Gezondheidsraad, 2006h). Een hoge inname van zout en gezouten producten verhoogt bovendien het risico op maagkanker (WCRF & AICR, 2007).

Zie ook: object_document_1Wat zijn de mogelijke gezondheidsgevolgen van een verhoogde bloeddruk?

Alleen bij bepaalde risicogroepen mogelijk tekort aan micronutriënten

Door de beschikbaarheid van voldoende en kwalitatief goede voeding komen deficiënties (tekorten) van micronutriënten in Nederland nauwelijks voor. Wel zijn er subgroepen in de samenleving die mogelijk tekorten krijgen (GR, Gezondheidsraad, 2012).

Zie ook: object_document_1Wat is gezonde voeding?

Hoge inname van microvoedingsstoffen levert geen extra gezondheidswinst

Om deficiënties te voorkomen, maar vooral om veronderstelde positieve effecten op de gezondheid, slikken veel mensen voedingssupplementen met micronutriënten. Het wordt echter steeds duidelijker dat deze gezondheidseffecten niet aantoonbaar zijn (WCRF & AICR, 2007; Sesso et al., 2008; Gaziano et al., 2009). Een langdurige inname hoger dan de veilige bovengrens kan zelfs schadelijk zijn voor de gezondheid. Een voorbeeld hiervan is dat overschrijding van de veilige bovengrens voor foliumzuurinname bij personen boven de vijftig jaar kan bijdragen aan een verhoogd risico op dikke darmkanker (Ulrich, 2008; Kim, 2008a).

Gezonde voeding kan kwart van alle kankers en hart- en vaatziekten voorkomen

Naar schatting is 25% van alle kankers door een combinatie van juiste voeding, voldoende lichamelijke activiteit en een gezond lichaamsgewicht te voorkomen (WCRF, 2009). Inzichten in de (complexe) relatie tussen voeding en kanker nemen nog altijd toe maar geven in de tijd een wisselend beeld. Zo werd er in 1997 nog vanuit gegaan dat 30-40% van alle kankers door voeding te voorkomen zijn. Ook de incidentie van hart- en vaatziekten zal door een combinatie van juiste voeding en voldoende activiteit met 20-30% afnemen (Engelfriet et al., 2009).

Zie ook:

Naar boven

.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

  • Brinsden HC, Farrand CE.Reducing salt; preventing stroke. London: Nutrition Bulletin, 2012; 37: 57–63.
  • Engelfriet P, Hoekstra J, Hoogenveen R, Büchner F, van Rossum C, Verschuren M.Food and vessels: the importance of a healthy diet to prevent cardiovascular disease. Eur J Cardiovasc Prev Rehabil., 2009; Jul 9.
  • Gaziano JM, Glynn RJ, Christen WG, Kurth T, Belanger C, MacFadyen J, et al.Vitamins E and C in the prevention of prostate and total cancer in men: the Physicians' Health Study II randomized controlled trial. JAMA, 2009; 301(1): 52-62.
  • Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2006. publicatie nr 2006/21. Den Haag: Gezondheidsraad2006h.
  • GR, Gezondheidsraad.Evaluatie van de voedingsnormen voor vitamine D. Publicatienr.: 2012/15. Den Haag: Gezondheidsraad, 2012.
  • Kim Y-I.Folic Acid Supplementation and Cancer Risk: Point. Cancer Epidemiol. Biomarkers Prev, 2008a; 17: 2220-2225.
  • Sesso HD, Buring JE, Christen WG, Kurth T, Belanger C, MacFadyen J, et al.Vitamins E and C in the prevention of cardiovascular disease in men: the Physicians' Health Study II randomized controlled trial. JAMA, 2008; 300(18): 2123-33.
  • Signaleringscommissie Kanker van KWF Kankerbestrijding.De rol van voeding bij het ontstaan van kanker. Den Haag: KWF Kankerbestrijding, 2004.
  • Ulrich CM.Folate and Cancer Prevention—Where to Next? Counterpoint. Cancer Epidemiol. Biomarkers Prev, 2008; 17: 2226-2230.
  • WCRF, World Cancer Research Fund. AICR, American Institute for Cancer ResearchPolicy and Action for Cancer Prevention. Food, nutrition, and physical activity: a global perspective. Policy Report. Washington: WCRF/AICR, 2009.
  • WCRF, World Cancer Research Fund. AICR, American Institute for Cancer Research.Food, Nutrition, Physical Activity and the Prevention of Cancer: a Global Perspective. Second expert report. Washington: WCRF, 2007.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

Rachitis
Rachitis
Ziekte waarbij te weinig kalkzouten in de beenderen worden afgezet, waardoor het bot te weinig hard wordt en gemakkelijk kromgroeit. Synoniem: Engelse ziekte.
Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.17, 23 juni 2014
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.