Voeding: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Verschillen in Europa Europese trends in voeding

Verschillen in Europa

Nederlanders eten vergeleken met Zuid-Europeanen weinig groente, fruit en vis en veel verzadigd vet

In Nederland, de Scandinavische landen, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk is de consumptie van groenten en fruit laag vergeleken met Zuid- en Oost-Europese landen (Agudo et al., 2002; Slimani et al., 2002; Elmadfa, 2009). De inname van voedingsvezel, waarvoor graanproducten, groenten en fruit belangrijke bronnen zijn, ligt in de meeste EU-landen onder de aanbeveling (Elmadfa, 2009). Zuid-Europeanen gebruiken meer plantaardige olie en minder dierlijke vetten dan andere Europeanen waaronder Nederlanders (Linseisen et al., 2002b; Slimani et al., 2002). Het percentage van de energie-inname afkomstig uit (ongezonde) verzadigde vetzuren is dan ook gunstiger in Zuid-Europa (Elmadfa, 2009, Linseisen et al., 2009). Vergeleken met andere Europeanen eten Nederlanders samen met Hongaren en Oostenrijkers uitzonderlijk weinig vis. Wat betreft vitamines is in de hele EU de inname van vitamine D en foliumzuur laag ten opzichte van de aanbeveling. Het gebruik van keukenzout is overal te hoog (Elmadfa, 2009).

Nederlandse 15-jarigen eten relatief niet vaak fruit maar wel vaak groente

Het percentage 15-jarigen dat dagelijks fruit eet, is laag in Nederland. Dit geldt zowel voor jongens als meisjes. Jongeren uit Italië, Portugal en Groot-Brittannië eten het vaakst dagelijks fruit, jongeren in de Baltische Staten, Finland en Griekenland juist het minst vaak (zie figuur 1; Currie et al., 2008). In de meeste landen eten meer meisjes dagelijks fruit dan jongens. Dit geldt ook voor Nederland. Wat betreft groenteconsumptie is de situatie minder ongunstig in Nederland. Nederlandse 15-jarigen eten juist vaker dagelijks groente dan hun Europese leeftijdsgenoten. Groot-Brittannië scoort weer hoog, net als België en Ierland (zie figuur 1; Currie et al., 2008).

Figuur 1: EU-27 landen met het hoogste en laagste percentage 15-jarigen dat dagelijks fruit en groente eet. Gegevens uit de HBSC-studie 2005 (Bron: Currie et al., 2008).

Voedingspatroon Zuid-Europa is gunstiger voor gezondheid

Het voedingspatroon in Zuid-Europa, oftewel het mediterrane dieet, is in het algemeen gunstiger voor de gezondheid dan het voedingspatroon in Noord- en West-Europa. Omdat het rijk is aan plantaardige producten en arm aan dierlijke, bevat de voeding in Zuid-Europa doorgaans minder verzadigd vet en meer onverzadigd vet, groente en fruit. Uit een zogeheten ecologische studie blijkt dat hoe hoger de beschikbaarheid (en de te verwachten consumptie) van groente (inclusief peulvruchten), fruit, vis, zeevruchten en olijfolie, hoe lager de totale sterfte, kankersterfte en sterfte aan coronaire hartziekten. De studie is gebaseerd op sterftecijfers en gegevens over de beschikbaarheid van de genoemde voedselgroepen in achttien Europese landen (Naska et al., 2009). Nederland zit niet in deze ecologische studie.

Zie ook: Interne link naar document Wat is de relatie tussen voeding en gezondheid?

Beperkingen gegevensbronnen bemoeilijken vergelijking van voedselconsumptie

Internationale vergelijkingen van voedselpatronen zijn vaak gebaseerd op schattingen, omdat er weinig goede gegevensbronnen zijn om consumptiegegevens bij de totale bevolking te kunnen vergelijken. Zie ook: Interne link naar document Achtergrondinformatie bij de gebruikte gegevensbronnen

EU-27 landen met hoogste en laagste percentage 15-jarigen dat dagelijks fruit eet

EU-27 landen met het hoogste en laagste percentage 15-jarigen dat dagelijks groente eet

Europese trends in voeding

Europese patronen in vetconsumptie gaan steeds meer op elkaar lijken

In de afgelopen dertig jaar is in veel Europese landen het aandeel energie uit vet in de totale energie-inname toegenomen (zie figuur 2). De grootste stijging is te zien in Frankrijk en Spanje. In de Noord- en West-Europese landen, waaronder Nederland, is het aandeel van totaal vet juist iets afgenomen (WHO-HFA, 2009). Europese patronen in vetconsumptie gaan dus steeds meer op elkaar lijken. In enkele nieuwe lidstaten van de EU (Estland, Litouwen, Polen, Bulgarije en Roemenië) zijn de percentages nog altijd het laagst. Deze gegevens van de FAO over de beschikbaarheid van voedsel zijn niet geschikt om consumptie op individueel niveau in kaart te brengen, maar ze geven wel een beeld van trends in voedselconsumptie per land. Er zijn aanwijzingen dat ook de inname van verzadigd vet in Noord- en West-Europese landen is afgenomen. Dit blijkt uit internationale vergelijkingen van de voedselconsumptie bij ouderen in het algemeen (Moreiras et al., 1996; De Groot et al., 1991) en bij oudere mannen in het bijzonder (Kromhout et al., 2000).

Ook Europese verschillen in groente- en fruitconsumptie nemen iets af

Afgaande op gegevens over de beschikbaarheid neemt de consumptie van groente en fruit in EU-27 landen toe (WHO-HFA, 2009). In Nederland is de beschikbaarheid van groente en fruit toegenomen van 175 kg per persoon in 1980 tot 256 kg per persoon in 2003 en is nu iets hoger dan het EU-27 gemiddelde (233 kg) (zie figuur 3). De beschikbaarheid is in Griekenland, Italië en Spanje nog altijd ruim hoger dan het EU-27 gemiddelde, terwijl de beschikbaarheid in Noord-Europese landen over het algemeen lager is. Er blijft dus een sterke noord-zuidgradiënt bestaan, hoewel de historische verschillen in groente- en fruitconsumptie tussen de mediterrane landen en Noord-Europese landen wel afnemen (zie figuur 3) (WHO-HFA, 2009; Trichopoulou & Naska, 2003; Naska et al., 2006). Uit het DAFNE-project (waar Nederland niet aan deelneemt) blijkt dat huishoudens in Noord- en Centraal-Europese landen meer groente zijn gaan kopen, terwijl de aankoop van groente daalt in Zuid-Europa (met uitzondering van Griekenland) (DAFNE, 2005). Het verschil in de consumptie van peulvruchten (kenmerkend voor mediterrane landen) is nog wel opvallend groot (Naska et al., 2006). Ook wat betreft vleesconsumptie zijn landen meer op elkaar gaan lijken, want de beschikbaarheid van rood vlees is in de mediterrane landen toegenomen (Naska et al., 2006).

Naar boven

Figuur 2: Trend in het aandeel dat totaal vet levert aan de totale energie-inname in een selectie van EU-27 landen en het gemiddelde van de EU-27, 1980-2003. De spreiding^a van alle EU-landen is weergegeven in grijs (Bron: WHO-HFA, 2009; gegevens gebaseerd op FAO-data).

Trend in het aandeel dat totaal vet levert aan de totale energie-inname in een aantal EU-27 landen en het gemiddelde van de EU-27

^a Voor het maximum is voor elk jaar het hoogste percentage genomen en voor het minimum is voor elk jaar het laagste percentage genomen. Dat kan dus telkens een ander land zijn.

Figuur 3: Trend in beschikbaarheid van groente en fruit per hoofd van de bevolking in een selectie van EU-27 landen en het gemiddelde van de EU-27, 1980-2003. De spreiding^a van alle EU-landen is weergegeven in grijs (Bron: WHO-HFA, 2009; gegevens gebaseerd op FAO-data).

Trend in beschikbaarheid van groente en fruit per hoofd van de bevolking in een aantal EU-27 landen en het gemiddelde van de EU-27

^a Voor het maximum is voor elk jaar het hoogste percentage genomen en voor het minimum is voor elk jaar het laagste percentage genomen. Dat kan dus telkens een ander land zijn.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

Literatuur

Agudo A, Slimani N, Ocke MC, Naska A, Miller AB, Kroke A, Bamia C, Karalis D, Vineis P, Palli D, Bueno-de-Mesquita HB, Peeters PH, Engeset D, Hjartaker A, Navarro C, Martinez Garcia C, Wallstrom P, Zhang JX, Welch AA, Spencer E, Stripp C, Overvad K, ClaveConsumption of vegetables, fruit and other plant foods in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC) cohorts from 10 European countries. Public Health Nutr 2002; 5(6B): 1179-96
Currie C, Gabhainn SN, Godeau E, Roberts C, Smith R, Currie D (red.).Inequalities in young people's health. HBSC International report from the 2005/2006 survey. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe, 2008.
DAFNE, Data Food Networking.The DAta Food NEtworking (DAFNE) project. European food availability databank based on household budget surveys. DAFNE III. DAFNE, 2005.
Elmadfa I.European Nutrition and Health Report 2009. Forum of Nutrition. Vol. 62. Vienna: Karger 2009.
Groot LCPGM de, Staveren WA van, Hautvast JGAJ (eds).EURONUT-SENECA. Nutrition and the elderly in Europe. Eur J Clin Nutr, 1991; 45(3): 1-196.
Kromhout D, Bloemberg B, Feskens E, Menotti A, Nissinen A.Saturated fat, vitamin C and smoking predict long-term population all-cause mortality rates in the Seven Countries Study. Int J Epidemiol 2000; 29(2): 260-5.
Linseisen J, Bergstrom E, Gafa L, Gonzalez CA, Thiebaut A, Trichopoulou A, et al.Consumption of added fats and oils in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC) centres across 10 European countries as assessed by 24-hour dietary recalls. Public Health Nutr, 2002b; 5(6B): 1227-42.
Linseisen J, Welch AA, Ocké M, Amiano P, Agnoli C, Ferrari P, et al.Dietary fat intake in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition: results from the 24-h dietary recalls. European Journal of Clinical Nutrition 2009; 63: S61–S80
Moreiras O, Staveren WA van, Amorim Cruz JA, Carbajal A, Henauw S de, Grunenberger F, et al.Longitudinal changes in the intake of energy and macronutrients of elderly Europeans. Eur J Clin Nutr, 1996; 50(2): 67-76.
Naska A, Berg MA, Cuadrado C, Freisling H, Gedrich K, Gregoric M, Kelleher C, Leskova E, Nelson M, Pace L, Remaut AM, Rodrigues S, Sekula W, Sjostrom M, Trygg K, Turrini A, Volatier JL, Zajkas G, Trichopoulou A.Food balance sheet and household budget survey dietary data and mortality patterns in Europe. Br J Nutr 2009; 102(1): 166-71
Naska A, Fouskakis D, Oikonomou E, Almeida MD, Berg MA, Gedrich K, Moreiras O, Nelson M, Trygg K, Turrini A, Remaut AM, Volatier JL, Trichopoulou A.Dietary patterns and their socio-demographic determinants in 10 European countries: data from the DAFNE databank. Eur J Clin Nutr 2006; 60(2): 181-90
Slimani N, Fahey M, Welch AA, Wirfält E, Stripp C, Bergström E.Diversity of dietary patterns observed in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC) project. Public Health Nutr, 2002; 5(6B): 1311-28.
Trichopoulou A, Naska A.European food availability databank based on household budget surveys: the Data Food Networking initiative. Eur J Public Health 2003; 13(3 Suppl): 24-8

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

EU: Europese unie
EU-27: De 27 landen die vanaf 1 januari 2007 de Europese Unie vormen.; België, Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië, Verenigd Koninkrijk, Zweden.
FAO: Food and Agriculture Organization of the United Nations; De voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties. URL: http://www.fao.org

Harbers MM (RIVM), Wilk EA van der (RIVM). Voeding: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheidsdeterminanten\Leefstijl\Voeding, 9 december 2009.