Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Zoeken

Voeding

Kort en bondig

De determinant, gezondheidsgevolgen en oorzaken

Omvang van het probleem

Geografische verschillen

Kijk ook eens bij:

Kijk ook eens bij andere websites:

.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

Literatuur

  • Agudo A, Slimani N, Ocke MC, Naska A, Miller AB, Kroke A, Bamia C, Karalis D, Vineis P, Palli D, Bueno-de-Mesquita HB, Peeters PH, Engeset D, Hjartaker A, Navarro C, Martinez Garcia C, Wallstrom P, Zhang JX, Welch AA, Spencer E, Stripp C, Overvad K, ClaveConsumption of vegetables, fruit and other plant foods in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC) cohorts from 10 European countries. Public Health Nutr 2002; 5(6B): 1179-96
  • Brug J.Overgewicht als maatschappelijk en wetenschappelijk vraagstuk. In: Dagevos H & Munnichs G. De obesogene samenleving. Maatschappelijke perspectieven op overgewicht. Amsterdam: Amsterdam University Press 2007.
  • Brussaard JH, Brants HAM, Erp-Baart AMJ van, Hulshof KFAM, Kistemaker C.Voedselconsumptie en voedingstoestand bij 8-jarige Marokkaanse, Turkse en Nederlandse kinderen en hun moeders. TNO-rapport nr. V99.1099. Zeist: TNO, 1999.
  • Brussaard JH, Johansson L, Kearney J.Rationale and methods of the EFCOSUM project. Eur J Clin Nutr 2002; 56(2): 4-7.
  • Buchner FL, Hoekstra J, Berg SW van den, Wieleman F, Rossum CTM van.Kwantificeren van de gezondheidseffecten van voeding. Bilthoven: RIVM, 2007b.
  • Currie C, Gabhainn SN, Godeau E, Roberts C, Smith R, Currie D (red.).Inequalities in young people's health. HBSC International report from the 2005/2006 survey. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe, 2008.
  • DAFNE, Data Food Networking.The DAta Food NEtworking (DAFNE) project. European food availability databank based on household budget surveys. DAFNE III. DAFNE, 2005.
  • EFCOSUM European Food Consumption Survey Method .
  • EFCOVAL European Food Consumption Validation .
  • EFSA Concise European Consumption Database .
  • Elmadfa I.European Nutrition and Health Report 2009. Forum of Nutrition. Vol. 62. Vienna: Karger 2009.
  • Engelfriet P, Hoekstra J, Hoogenveen R, Büchner F, van Rossum C, Verschuren M.Food and vessels: the importance of a healthy diet to prevent cardiovascular disease. Eur J Cardiovasc Prev Rehabil., 2009; Jul 9.
  • EuroFIR European Food Information Resource Network .
  • FNLI, Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie.Actieplan Zout in Levensmiddelen. Rijswijk: FNLI, 2008.
  • Fransen HP, Waijers PMCM, Jansen EHJM, Ocke MC.Voedingsstatusonderzoek binnen het nieuwe Nederlandse voedingspeilingssysteem. RIVM-rapportnr. 350050002. Bilthoven: RIVM 2005.
  • Gaziano JM, Glynn RJ, Christen WG, Kurth T, Belanger C, MacFadyen J, et al.Vitamins E and C in the prevention of prostate and total cancer in men: the Physicians' Health Study II randomized controlled trial. JAMA, 2009; 301(1): 52-62.
  • Gezondheidsraad.Commissie Trends voedselconsumptie. Enkele belangrijke ontwikkelingen in de voedselconsumptie. Den Haag: Gezondheidsraad, 2002d; 12.
  • Gezondheidsraad.Richtlijnen goede voeding 2006 - achtergronddocument. Den Haag: Gezondheidsraad, 2006; 08.
  • Gezondheidsraad.Richtlijn voor de vezelconsumptie. publicatie nr 2006/03. Den Haag: Gezondheidsraad 2006g.
  • Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2006. publicatie nr 2006/21. Den Haag: Gezondheidsraad2006h.
  • Gezondheidsraad.Naar een toereikende inname van vitamine D. publicatienr. 2008/15. Den Haag: Gezondheidsraad 2008d.
  • Gezondheidsraad.Naar een optimaal gebruik van foliumzuur. publicatienr. 2008/02. Den Haag: Gezondheidsraad 2008e.
  • Gezondheidsraad.Naar een voldoende inname van vitamines en mineralen. publicatienr. 2009/06. Den Haag: Gezondheidsraad 2009.
  • Giskes K, Turrel G, Lenthe FJ van, Brug J, Mackenbach JP.A multilevel study of socio-economic inequalities in food choice behaviour and dietary intake among the Dutch population: the GLOBE study. Public Health Nutrition, 2006; 9: 75-83.
  • Giskes K, Kamphuis CB, van Lenthe FJ, Kremers S, Droomers M, Brug J.A systematic review of associations between environmental factors, energy and fat intakes among adults: is there evidence for environments that encourage obesogenic dietary intakes? Public Health Nutr 2007; 10: 1005-17
  • Giskes K, Lenthe Fv F, Brug HJ, Mackenbach J.Dietary intakes of adults in the Netherlands by childhood and adulthood socioeconomic position. Eur J Clin Nutr 2004; 58(6): 871-80
  • GR, Ge­zond­heids­raad. Richt­lij­nen goede voeding eco­lo­gisch belicht. Den Haag,2011b.
  • Groot LCPGM de, Staveren WA van, Hautvast JGAJ (eds).EURONUT-SENECA. Nutrition and the elderly in Europe. Eur J Clin Nutr, 1991; 45(3): 1-196.
  • He FJ, MacGregor GA.Effect of modest salt reduction on blood pressure: a meta-analysis of randomized trials. Implications for public health. Journal of Human Hypertension, 2002; 16: 761-70.
  • HELENA Healthy Lifestyle in Europe by Nutrition in Adolescence .
  • Hildebrandt VH, Ooijendijk WTM, Stiggelbout M (red.).Trendrapport Bewegen en Gezondheid 1998/1999. Lelystad: Koninklijke Vermande, 1999a.
  • Hulshof KF, Brussaard JH, Kruizinga AG, Telman J, Lowik MR.Socio-economic status, dietary intake and 10 y trends: the Dutch National food Consumption Survey. Eur J Clin Nutr, 2003; 57(1): 128-37.
  • Hulshof KFAM, Ocke MC, Rossum CTM van, Buurma-Rethans EJM, Brants HAM, Drijvers JJMM. Resultaten van de Voedselconsumptiepeiling 2003. RIVM-rapport nr. 350030002. Bilthoven: RIVM,2004.
  • IARC, International Agency for Research on Cancer.Vitamin D and cancer. Chapter 4: Sources of vitamin D. Lyon: IARC, 2008b.
  • Jansen J, Schuit AJ, Lucht F van der. Tijd voor gezond gedrag. Bevordering van gezond gedrag bij specifieke groepen. Themarapport van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2002. RIVM-rapport nr. 270555004. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum,2002.
  • Kersting M, Sichert-Hellert W, Vereecken CA, Diehl J, Beghin L, De Henauw S, Grammatikaki E, Manios Y, Mesana MI, Papadaki A, Phillipp K, Plada M, Poortvliet E, Sette S.Food and nutrient intake, nutritional knowledge and diet-related attitudes in European adolescents. Int J Obes (Lond) 2008; 32 Suppl 5: S35-41
  • Kim Y-I.Folic Acid Supplementation and Cancer Risk: Point. Cancer Epidemiol. Biomarkers Prev, 2008; 17: 2220-2225.
  • Kraak H.NVVL-symposium over transvetten. Ontmoeting tussen wetenschap en industriële praktijk. Voeding Nu, 2004; 6: 15-17.
  • Kreijl CF van, Knaap AGAC, Busch MCM, Havelaar AH, Kramers PGN, Kromhout D, Leeuwen FXR van (eds), et al. Ons eten gemeten. Gezonde voeding en veilig voedsel in Nederland. RIVM-rapport nr. 270555007. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum,2004.
  • Kromhout D, Bloemberg B, Feskens E, Menotti A, Nissinen A.Saturated fat, vitamin C and smoking predict long-term population all-cause mortality rates in the Seven Countries Study. Int J Epidemiol 2000; 29(2): 260-5.
  • Linseisen J, Bergstrom E, Gafa L, Gonzalez CA, Thiebaut A, Trichopoulou A, et al.Consumption of added fats and oils in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC) centres across 10 European countries as assessed by 24-hour dietary recalls. Public Health Nutr, 2002b; 5(6B): 1227-42.
  • Linseisen J, Welch AA, Ocké M, Amiano P, Agnoli C, Ferrari P, et al.Dietary fat intake in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition: results from the 24-h dietary recalls. European Journal of Clinical Nutrition 2009; 63: S61–S80
  • Menotti A, Kromhout D, Blackburn H, Fidanza F, Buzina R, Nissinen A.Food intake patterns and 25-year mortality from coronary heart disease: cross-cultural correlations in the Seven Countries Study Research Group. Eur J Epidemiol, 1999; 15(6): 507-15.
  • Moreiras O, Staveren WA van, Amorim Cruz JA, Carbajal A, Henauw S de, Grunenberger F, et al.Longitudinal changes in the intake of energy and macronutrients of elderly Europeans. Eur J Clin Nutr, 1996; 50(2): 67-76.
  • Naska A, Berg MA, Cuadrado C, Freisling H, Gedrich K, Gregoric M, Kelleher C, Leskova E, Nelson M, Pace L, Remaut AM, Rodrigues S, Sekula W, Sjostrom M, Trygg K, Turrini A, Volatier JL, Zajkas G, Trichopoulou A.Food balance sheet and household budget survey dietary data and mortality patterns in Europe. Br J Nutr 2009; 102(1): 166-71
  • Naska A, Fouskakis D, Oikonomou E, Almeida MD, Berg MA, Gedrich K, Moreiras O, Nelson M, Trygg K, Turrini A, Remaut AM, Volatier JL, Trichopoulou A.Dietary patterns and their socio-demographic determinants in 10 European countries: data from the DAFNE databank. Eur J Clin Nutr 2006; 60(2): 181-90
  • NEVO Nederlands Voedingsstoffenbestand .
  • Nicolaou M, Palsma AH, Stronks K.De voeding van jonge volwassenen van Turkse en Marokkaanse afkomst. Een probleemanalyse en aanbevelingen voor voedingsinterventies. Amsterdam: AMC, Afdeling Sociale Geneeskunde, 2007.
  • Ocké MC, Kromhout D. Voeding in relatie tot gezondheid en ziekte. In: Ons eten gemeten. Gezonde voeding en veilig voedsel in Nederland. RIVM-rapport nr. 270555007. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum,2004.
  • Ocké MC, Rossum CTM van, Fransen HP, Buurma EM, Boer EJ de, Brants HAM, Niekerk EM, Laan JD van der, Drijvers JJMM, Ghameshlou Z.Dutch National Food Consumption Survey Young Children 2005/2006. RIVM-rapport nr. 350070001. Bilthoven: RIVM, 2008a.
  • Palsma AH, Nicolaou M, Van Dam RM, Stronks K.De voeding van Turkse en Marokkaanse Nederlanders in de leeftijd van 18-30 jaar: prioriteiten voor voedingsinterventies. Tijdschrift voor Gezondheidswetenschappen 2006; 84(7): 415-422.
  • Riboli E.The European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC): Plans and progress. J Nutr 2001; 131: 170S-175S.
  • Roos S de, Ocké M, Wijga A, Jansen E, Verhagen H, A D van der.Voedingsstatus bij jonge kinderen in de leeftijd van vier en acht jaar. Voedingsstatusonderzoek binnen het voedingspeilingssysteem. RIVM-rapport nr. 350888002. Bilthoven: RIVM 2009.
  • Rossum CTM van, Fransen HP, Verkaik-Kloosterman J, Buurma-Rethans EJM, Ocke MC. Dutch National Food Consumption Survey 2007-2010: Diet of children and adults aged 7 to 69 years. RIVM-rapport nr. 350050006. Bilthoven,2011.
  • Schoonman D.Terugdringen gebruik verzadigde vetzuren en transvetzuren vordert. Voeding NU 6: 2004; 6: 18-21
  • Schuit AJ, Feskens EJM, Seidell JC.Lichamelijke activiteit in samenhang met sociaal-demografische determinanten en gezondheidskenmerken bij volwassen mannen en vrouwen in Amsterdam, Doetinchem en Maastricht. Ned Tijdschr Geneeskd 1999; 143(30): 1559-64.
  • Serra-Majem L.Dietary assessment of micronutrient intakes: a European perspective. British Journal of Nutrition 2009; 101(Suppl. 2): S2–S5
  • Sesso HD, Buring JE, Christen WG, Kurth T, Belanger C, MacFadyen J, et al.Vitamins E and C in the prevention of cardiovascular disease in men: the Physicians' Health Study II randomized controlled trial. JAMA, 2008; 300(18): 2123-33.
  • Signaleringscommissie Kanker van KWF Kankerbestrijding.De rol van voeding bij het ontstaan van kanker. Den Haag: KWF Kankerbestrijding, 2004.
  • Slimani N, Fahey M, Welch AA, Wirfält E, Stripp C, Bergström E.Diversity of dietary patterns observed in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC) project. Public Health Nutr, 2002; 5(6B): 1311-28.
  • Swinburn B, Egger G, Raza F.Dissecting obesogenic environments: the development and application of a framework for identifying and prioritizing environmental interventions for obesity. Prev Med 1999; 29(6 Pt 1): 563-70
  • Trichopoulou A, Naska A, DAFNE III Group.European food availability databank based on household budget surveys: the Data Food Networking initiative. Eur J Public Health 2003; 13(3 (suppl)): 24-8.
  • Trichopoulou A, Naska A.European food availability databank based on household budget surveys: the Data Food Networking initiative. Eur J Public Health 2003; 13(3 Suppl): 24-8
  • Ulrich CM.Folate and Cancer Prevention—Where to Next? Counterpoint. Cancer Epidemiol. Biomarkers Prev, 2008; 17: 2226-2230.
  • Van Dam RM, Nicolau M, Stronks K.Voedingspatroon van Surinaamse Amsterdammers in kaart gebracht. Ned Tijdschr Diëtisten 2005; 60(4): 98-102
  • Van den Hooven C, Fransen H, Jansen E, Ocke M.24-uurs urine-excretie van natrium. Voedingsstatusonderzoek bij volwassen Nederlanders. RIVM-briefrapportnr. 350050004. Bilthoven: RIVM 2007.
  • Van der Horst K, Oenema A, Ferreira I, Wendel-Vos W, Giskes K, van Lenthe F, Brug J.A systematic review of environmental correlates of obesity-related dietary behaviors in youth. Health Educ Res 2007; 22(2): 203-26
  • Van Raaij J, Hendriksen M, Verhagen H.Potential for improvement of population diet through reformulation of commonly eaten foods. Public Health Nutr, 2009; 12(3): 325-30.
  • Verschuren WMM, Hoogenveen RT, Kramers PGN, Kromhout D, Ocké MC. Te behalen gezondheidswinst door verbeteringen in de voeding. In: Ons eten gemeten. Gezonde voeding en veilig voedsel in Nederland. RIVM-rapport nr. 270555007. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum,2004.
  • WCRF, World Cancer Research Fund. AICR, American Institute for Cancer ResearchPolicy and Action for Cancer Prevention. Food, nutrition, and physical activity: a global perspective. Policy Report. Washington: WCRF/AICR, 2009.
  • WCRF, World Cancer Research Fund. AICR, American Institute for Cancer Research.Food, Nutrition, Physical Activity and the Prevention of Cancer: a Global Perspective. Second expert report. Washington: WCRF, 2007.
  • Wilson-Van der Hooven C, Boer E de, Ocké M.European Food Consumption Validation - Validatie van een Europese voedselconsumptiemethode. Voeding nu, 2008; 10(9): 18-20.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

DALY
Disability-Adjusted Life-Year
Maat voor ziektelast ('burden of disease') in een populatie (uitgedrukt in tijd); opgebouwd uit het aantal verloren levensjaren (door vroegtijdige sterfte), en het aantal jaren geleefd met gezondheidsproblemen (bijvoorbeeld een ziekte), gewogen voor de ernst hiervan (ziektejaarequivalenten). In deze maat komen drie belangrijke aspecten van de volksgezondheid terug, te weten 'kwantiteit' (levensduur) en 'kwaliteit' van leven, en het aantal personen dat een effect ondervindt.
en%
Energieprocent
Het aandeel dat een voedingsstof levert aan het aantal calorieën ofwel de totale energie-inname. Zo betekent de aanbeveling 'hooguit tien energieprocent verzadigde vetzuren' dat niet meer dan tien procent van de calorieën afkomstig zou moeten zijn uit verzadigde vetzuren.
EU
Europese unie
EU-27
De 27 landen die vanaf 1 januari 2007 de Europese Unie vormen.
België, Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië, Verenigd Koninkrijk, Zweden.
FAO
Food and Agriculture Organization of the United Nations
De voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties. URL: http://www.fao.org
GGD
Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst

Definities

Prevalentie
Het aantal personen met een bepaalde ziekte of leefstijl op een bepaald moment (punt-prevalentie) of in een bepaalde periode zoals een jaar (periode-prevalentie), in aantallen of percentages.
Voedingsstatusonderzoek
Met voedingsstatusonderzoek wordt door middel van de bepaling van parameters in bijvoorbeeld bloed of urine de vitaminen- en mineralenvoorziening van de bevolking vastgesteld.
Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> versie 4.6.1, 31 januari 2012