Seksueel gedrag: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Nederlandse 15-jarigen gemiddeld met 'eerste keer'

In 2005/2006 heeft 25% van de 15-jarige Nederlandse jongens en 27% van de meisjes ooit geslachtsgemeenschap gehad (zie figuur 1; Currie et al., 2008 ). Dit komt ongeveer overeen met het gemiddelde van de EU-27 landen die deelnemen aan de HBSC-studie. Een vroege seksuele activiteit is voor adolescenten een risicofactor voor het krijgen van soa, omdat zij relatief veel seksuele partners hebben (Kaestle et al., 2005). Het percentage 15-jarigen dat ooit geslachtsgemeenschap heeft gehad verschilt per land. Gemiddeld zijn meisjes in Noord-Europa eerder seksueel actief dan meisjes in Zuid- en West-Europa.

Vroegere start seksuele carrière niet alleen Nederlands fenomeen

Niet alleen in Nederland, ook in de rest van Europa is de leeftijd waarop jongeren hun seksuele carrière starten de afgelopen decennia gedaald (Hubert et al., 1998; Kontula, 2003; Gabhainn et al., 2009). Bij mannen is sprake van een lichte daling in de periode 1950-2000. De leeftijd waarop westerse vrouwen voor het eerst geslachtsgemeenschap hebben, is sinds de jaren zestig met minimaal twee jaar gedaald (Kontula, 2003). Ook is het percentage vrouwen gedaald dat de eerste seksuele contacten boven de twintig jaar had. In het noorden van Europa deden deze veranderingen zich voor in de jaren zestig, in het zuiden pas in de jaren tachtig.

In meeste landen neemt de seksuele ervaring bij 15-jarigen toe

Uit een vergelijking van de HBSC-ronde van 2005/2006 met die in 2001/2002 blijkt dat in de meeste landen het percentage 15-jarigen dat ooit geslachtsgemeenschap had gehad hoger was in de laatste ronde dan in de eerste ronde. In Nederland geldt dit vooral voor meisjes, met een stijging van 21% tot 27% van de meisjes. Bij de 15-jarige Nederlandse jongens is het percentage met ervaring gestegen van 22% tot 25%. Een opvallende uitzondering vormt Engeland, waar het percentage juist daalde. In 2001/2002 had 42% van de 15-jarigen ervaring met geslachtsgemeenschap, in 2005/2006 was dit 29% (Gabhainn et al., 2009).

Zie ook: Neemt het aantal mensen met onveilig seksueel gedrag toe of af?

Condoomgebruik in Nederland redelijk hoog, maar populairder in Griekenland en Spanje

Condoomgebruik bij Nederlandse jongeren is vergeleken met andere landen gemiddeld tot hoog: 85% van de jongens gebruikte tijdens de laatste keer geslachtsgemeenschap een condoom, en 74% van de meisjes (zie tabel 1; Currie et al., 2008). Van de Griekse 15-jarige jongens zegt 91% een condoom te hebben gebruikt bij de laatste keer dat ze geslachtsgemeenschap hadden. Bij de meisjes scoort Spanje het hoogst met 95%. Deze percentages voor Nederland zijn vergelijkbaar met die uit het onderzoek 'Seks onder je 25^e' (De Graaf et al., 2005b).

Anticonceptiegebruik bij jongeren tussen 1995 en 2005 toegenomen

Volgens de HBSC-studie is het gebruik van anticonceptie door 15-jarigen over het algemeen toegenomen. Dit komt overeen met de bevindingen in 'Seks onder je 25e' (De Graaf et al., 2005b). In Nederland is vooral bij meisjes het gelijktijdig gebruik van pil en condoom toegenomen (van 28% tot 40% in de periode 2001-2006). Binnen de EU-27 is alleen onder Griekse meisjes het gebruik van anticonceptie duidelijk gedaald in de periode 2001-2006 (Gabhainn et al., 2009).

Nederlandse jongeren gebruiken het vaakst anticonceptiepil

Nederland behoort tot de koplopers van Europa met het gebruik van de anticonceptiepil (zie tabel 1). Van de meisjes zegt 61% de pil te hebben gebruikt tijdens de laatste keer geslachtsgemeenschap. Van de jongens rapporteert 42% het gebruik van de pil (door zijn partner). Het gebruik van de anticonceptiepil is hoger in West-Europa dan in Oost- en Zuid-Europa. Het is opvallend dat Spanje niet alleen het hoogste condoomgebruik heeft, maar ook een laag gebruik van de anticonceptiepil.

Van de Nederlandse vrouwen onder de 20 die seks hebben met hun partner en niet zwanger willen worden, zegt 92% anticonceptie te gebruiken. Bij vrouwen van 20 tot 24 jaar is dit 86%. In beide gevallen scoort Nederland het hoogst van de onderzochte landen (Bajos & Guillaume, 2003).

Zie ook: Geboorte: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Hormonale anticonceptie meer gebruikt in West-, dan in Centraal en Oost-Europa

In West-Europa is het percentage vrouwen dat voor hormonale anticonceptie kiest hoger dan in Centraal en Oost-Europa. Ook in Tsjechië en Hongarije, de enige twee landen in centraal en Oost-Europa die zelf hormonale anticonceptie produceren, kiezen vrouwen relatief vaak voor deze vorm van anticonceptie. Het gebruik van hormonale anticonceptie stijgt in een aantal landen, waaronder Zweden, Tsjechië en Zwitserland, nog steeds (Bajos & Guillaume, 2003). In Nederland heeft het pilgebruik onder 18- en 19-jarigen tussen 1998 en 2003 een dip gekend en daalde het van 65% naar 57%. Tussen 2003 en 2008 steeg het pilgebruik echter weer tot 66% (De Graaf, 2009). Deze tijdelijke daling van het gebruik van de pil heeft waarschijnlijk te maken gehad met het feit dat de pil niet meer vergoed werd door de ziektekostenverzekering.

Weinig gegevens seksueel gedrag volwassenen

Gegevens over ontwikkelingen in seksueel gedrag bij volwassenen ontbreken in veel landen vaak nog. Bovendien verschillen de gebruikte methoden en indicatoren om seksuele gezondheid te meten van land tot land en van onderzoek tot onderzoek. Hierdoor zijn vergelijkingen tussen landen moeilijk. Het Europese project REPROSTAT (opgevolgd door REPROSTAT 2) heeft een lijst met kernindicatoren opgesteld die een betere vergelijking tussen landen mogelijk moet maken (REPROSTAT, 2003; Imamura et al., 2006). De indicatoren die REPROSTAT met betrekking tot soa en ongewenste zwangerschappen voorstelt zijn: het vóórkomen van hiv onder zwangere vrouwen, het vóórkomen van chlamydia, het aantal tienerzwangerschappen, condoomgebruik, leeftijd bij eerste geslachtsgemeenschap, gebruik van anticonceptie tijdens eerste keer, het gebruik van anticonceptie en het aantal abortussen (REPROSTAT, 2003).

Aanwijzingen dat condoomgebruik in Europa daalt

Verschillende Europese studies tonen aan dat het condoomgebruik onder mannen met homoseksuele contacten sinds eind jaren negentig is gedaald (Elford, 2006; Stolte et al., 2002). In Nederland is recenter ook nog gebleken dat in 2008 meer jonge homo- en biseksuele mannen onbeschermde anale seks hebben in vergelijking met 2006 en 2007 (Schorer Monitor, 2008). Ook onder heteroseksuelen werd zo’n daling gevonden. In een Franse studie waarin heteroseksuelen gevraagd werd naar het condoomgebruik in de laatste twaalf maanden, daalde het condoomgebruik tussen 1998 en 2001. Dit gold voor volwassenen maar nog meer voor jongeren. Als mogelijke oorzaken noemen de onderzoekers onder meer de introductie van effectieve antiretrovirale therapie (HAART) waardoor aids meer als een chronische ziekte wordt beschouwd. Ook moeilijkheden met het lang vasthouden van veilig gedrag door een vorm van 'aids moeheid', een daling in het budget voor nationale hiv-preventie campagnes en de verminderde mediabelangstelling zouden een rol kunnen spelen (Grémy & Beltzer, 2004).