Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Seksueel gedrag
Omvang van het probleem

Hoeveel mensen vertonen onveilig seksueel gedrag?

Jongeren (Jong)volwassenen

Jongeren

Helft van 17-jarigen heeft seksuele ervaring

In 2004 had de helft van de 17-jarigen ervaring met geslachtsgemeenschap (De Graaf et al., 2005b). Van de 12-14-jarigen heeft 9% ervaring met geslachtsgemeenschap, van de 15-17-jarigen is dit 43%, van de 18-20-jarigen is dit 76%, en van de 21-25-jarigen is dit 88%. Binnen de groep jongeren met seksuele ervaring is de gemiddelde leeftijd voor de eerste geslachtsgemeenschap 16,6 jaar, voor orale seks 16,8 jaar en voor anale seks 18,1 jaar. Bij alle vormen van seksueel gedrag is er een substantiële groep die tussen het 21e en 25e jaar nog geen ervaring heeft.

Jonge jongens meer seksuele ervaring dan jonge meisjes

Bij de 12-14-jarigen hebben de jongens met vrijwel alle seksuele gedragingen meer ervaring dan de meisjes. De meisjes halen de jongens echter in. Dit gebeurt voor zoenen al vanaf het 13e jaar, en voor geslachtsgemeenschap rond het 17e jaar. Vanaf het 20e jaar zijn de verschillen tussen jongens en meisjes nog maar klein.

Van de 12-jarige jongeren die ervaring hebben met geslachtsgemeenschap of anale seks, heeft 34% tot nu toe met één partner seks gehad, 33% met twee of drie partners, en 33% met vier of meer partners (De Graaf et al., 2005b).

Minderheid jongeren gebruikt condoom

Een derde van de jongens en een vijfde van de meisjes van 12-25 jaar die geslachtsgemeenschap hebben, gebruikt(e) bij de huidige of de laatste sekspartner altijd een condoom (zie tabel 1) (De Graaf et al., 2005b). Ongeveer een kwart van de jongens en meisjes gebruikt(e) nooit een condoom. Aan het begin van de relatie gebruikte 25% van de jongens en 35% van de meisjes condooms. In de jongste leeftijdsgroepen gebruiken jongeren vaker altijd een condoom. In de oudste leeftijdsgroepen gebruiken jongeren vaker nooit een condoom of alleen in het begin van de relatie.

Bij losse contacten gebruikt 62% van de jongens en 53% van de meisjes altijd een condoom (zie tabel 1).

Homoseksuele jongens gebruiken vaker condoom bij anale seks dan heteroseksuele jongeren

Jongens van 12-25 jaar die seks hebben met jongens gebruiken vaker dan heteroseksuele jongens en meisjes altijd een condoom bij anale seks (zie tabel 2). Van de jongens met homoseksuele contacten gebruikt 34% altijd een condoom bij anale seks. Bij de jongens die seks hebben met meisjes is dat 27% en bij de meisjes die seks hebben met jongens 19% (De Graaf et al., 2005b).

Meeste jongeren gebruiken anticonceptie bij eerste keer

De meeste jongeren gebruiken anticonceptie bij de eerste keer geslachtsgemeenschap. Van de jongens heeft 13% niets gedaan om zwangerschap te voorkomen; bij de meisjes is dat 8%. Een kleine driekwart van de jongeren (jongens 71%; meisjes 73%) heeft een condoom gebruikt. Meer dan de helft gebruikt (ook) de pil (De Graaf et al., 2005b).

Zie ook: object_document_1Hoe vaak komt abortus voor?

Meer risicogedrag bij vroege starters

De groep die al op 13-jarige leeftijd of jonger voor het eerst geslachtsgemeenschap heeft, loopt veel risico: 31% van de jongens en 15% van de meisjes uit deze groep gebruikt de eerste keer geen anticonceptie. Wanneer er op deze leeftijd wel iets gebruikt wordt, is dit over het algemeen alleen het condoom. Pilgebruik blijft onder jongeren die op 14- en 15-jarige leeftijd voor het eerst geslachtsgemeenschap hebben enigszins achter vergeleken met jongeren die de eerste keer later meemaken (De Graaf et al., 2005b).

34% van de jongens en 42% van de meisjes hebben verhoogd risico op soa

Van de jongeren tot 25 jaar die ervaring hebben met geslachtsgemeenschap of anale seks heeft 74% door geen condoom te gebruiken bij seks met de laatste partner potentieel risico gelopen op hiv of soa (De Graaf et al., 2005b). Omgerekend naar de totale groep jongeren van 12 tot 25 jaar vertoont 34% van de jongens en 42% van de meisjes potentieel seksueel risicogedrag. Het gaat om een potentieel risico en een mogelijke overschatting van de risicogroep, omdat een deel van de jongeren (ondanks het niet gebruiken van een condoom) geen risico loopt. Dit laatste is bijvoorbeeld het geval wanneer het zowel voor henzelf als voor hun partner de eerste keer is dat ze (onbeschermde) seks met iemand hebben en er geen intraveneuze drugs gebruikt zijn.

Naar boven

Tabel 1: Percentage jongeren dat een condoom gebruikt(e) bij geslachtsgemeenschap met de huidige of laatste partner (Bron: De Graaf et al., 2005b).

Jongen

Meisje

altijd

soms

alleen begin

relatie

nooit

altijd

soms

alleen begin

relatie

nooit

Leeftijd

12-14 jaar

55

26

0

19

74

14

5

7

15-17 jaar

58

14

13

15

37

17

27

19

18-20 jaar

35

21

23

21

20

19

34

27

21-25 jaar

23

19

32

27

13

18

40

29

Aard relatie

vast

27

20

30

23

17

19

39

25

los

62

12

4

22

53

12

7

28

Totaal

33

19

25

23

21

18

35

26

Tabel 2: Percentage jongeren van 12-25 jaar dat een condoom gebruikte bij anale seks met de laatste partner (Bron: De Graaf et al., 2005b).

Jongen met meisje

Meisje met jongen

Jongen met jongen

Altijd

27

19

34

Soms

14

8

11

Alleen in begin relatie

5

3

27

Nooit

55

71

29

Aantal respondenten

218

260

137

Naar boven


(Jong)volwassenen

Circa helft van jongvolwassenen met losse partner(s) vrijt onveilig

Bij jongeren en jongvolwassenen (15-35 jaar) heeft 12% van de mannen en 7% van de vrouwen twee of meer sekspartners gehad in het voorgaande half jaar (Kuyper et al., 2005). In deze groep gaf 45% van de mannen en 43% van de vrouwen aan dat zij in het voorgaande half jaar niet altijd een condoom gebruikten bij geslachtsgemeenschap of anale seks. Omgerekend naar de gehele onderzoeksgroep was bij 7% van de mannen en 6% van de vrouwen sprake van seksueel risicogedrag. In deze cijfers zijn de mensen die via het seksuele gedrag van de vaste partner potentieel risico lopen niet meegeteld.

Drie procent van vrouwen zonder kinderwens loopt risico op zwangerschap

Van alle vrouwen in de vruchtbare leeftijd zonder kinderwens loopt 3,2% risico op een ongewenste zwangerschap doordat zij geen anticonceptie gebruiken. In totaal gebruikt 30% procent van de vrouwen in de leeftijd van 15-50 jaar geen anticonceptie. Dit zijn grotendeels mensen die geen seks hebben, onvruchtbaar zijn of graag kinderen willen. Van de vrouwen van 15 tot 50 jaar gebruikt 36% de pil, al dan niet in combinatie met condooms (Bakker et al., 2009). Nog eens een derde van de vrouwen gebruikt andere anticonceptiemiddelen, zoals het spiraal of sterilisatie.

Zie ook: object_document_1Hoe vaak komt abortus voor?

Eenderde van mannen met losse mannelijke partners vrijt onveilig

Van de mannen die seks hebben met mannen, heeft driekwart in het voorgaande half jaar seks gehad met losse partners (Schorer Monitor, 2009). Een derde (33%) van de mannen met losse sekspartners rapporteerde onbeschermde anale seks. Een groter percentage onbeschermde anale seks werd onder meer gevonden bij mannen met een lager opleidingsniveau (39%), bij hiv-positieve mannen (63%), en bij mannen zonder vaste partner (37%).

Naar boven

.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

hiv
Human immunodeficiency virus
Humane Immunodeficiëntievirus.
soa
Seksueel overdraagbare aandoeningen
Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.7, 22 maart 2012
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.