Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Omgaan met stress
De determinant, gezondheidsgevolgen en oorzaken

Wat zijn mogelijke gezondheidsgevolgen van omgaan met stress?

Lichamelijke en psychische gezondheid Gevolgen via leefstijl Immuunsysteem

Lichamelijke en psychische gezondheid

Geen bewijs voor invloed omgaan met stress op kanker

Voor een effect van omgaan met stress op het ontstaan en verdere verloop van kanker is geen consistent bewijs. Dit blijkt uit resultaten van verschillende onderzoeken (Garssen, 2004b).

Enige aanwijzingen bestaan wél voor een gunstige invloed van ontkenning van de diagnose of het minimaliseren van de invloed die kanker heeft. Dit is opmerkelijk, vooral voor ontkenning van de diagnose. Daarbij gaat het namelijk om duidelijke afwijzing van enig bewijs voor de diagnose (Garssen, 2004b).

Voor een mogelijk beschermende invloed van het actief aanpakken van problemen bestaat onvoldoende bewijs. Hetzelfde geldt voor een ongunstig effect van vermijding (Garssen, 2004b).

Onduidelijke rol van omgaan met stress bij HIV

De invloed op hiv van verschillende manieren van omgaan met stress is onbekend.

Over het algemeen is het beeld dat actieve coping de progressie van ziekte en ook sterfte bij hiv-geïnfecteerden verlaagt. Hiv bekijken als iets waar je op een positieve manier van kunt leren, steun zoeken bij anderen of met de praktische en emotionele gevolgen van hiv op een actieve doelgerichte manier omgaan bijvoorbeeld, leidt tot minder snelle progressie naar aids en een lagere kans op overlijden. Coping in de vorm van ontkenning en veel piekeren daarentegen heeft juist op termijn meer symptomen van aids en sterfte tot gevolg (Balbin et al., 1999).

Niet in dit beeld passen de resultaten van een onderzoek waaruit blijkt dat passief omgaan met problemen de progressie van hiv juist vertraagt. Voorbeelden van deze passieve coping zijn toegeven om moeilijke situaties te vermijden, op andere zaken je aandacht richten om op andere gedachten te komen, je proberen af te zonderen van de situatie en de dingen op hun beloop laten (Mulder et al., 1999).

Actief omgaan met stress gaat samen met goede psychische gezondheid

Mensen die met stress omgaan door actief het probleem aan te pakken, zijn psychisch gezonder dan personen die passief op de emotie gericht omgaan met stress (Cosway et al., 2000, Penley et al., 2002).

Meer specifiek is er een verband tussen omgaan met stress en depressie. Mensen met weinig symptomen van depressie hanteren meer probleemgerichte coping dan mensen met veel symptomen van een depressie (Endler & Parker, 1990, Endler & Parker, 1994). Ook actieve emotiegerichte coping in de vorm van een positieve betekenis geven aan wat je overkomt, gaat samen met minder depressie (Garnefski & Kraaij, 2006). Passieve emotiegerichte coping zoals de schuld bij zichzelf zoeken daarentegen vindt vaker bij mensen met veel depressieve symptomen plaats (Endler & Parker, 1990, Endler & Parker, 1994, Garnefski & Kraaij, 2006).

Bovenstaande onderzoeksresultaten geven niet de richting van het verband tussen omgaan met stress en psychische gezondheid. Ander onderzoek (Christensen & Kessing, 2005) geeft echter aanwijzingen dat passieve emotiegerichte coping van invloed is op latere terugval bij mensen die al aan depressies lijden.

Actief omgaan met stress: positieve invloed op een aantal chronische ziekten

Bij mensen met coronaire hartziekten heeft het actief omgaan met aan de ziekte gerelateerde stress op termijn positieve gevolgen. Deze doen zich voor in de vorm van een beter welbevinden en minder angst en depressie. Een invloed van passieve coping op later welbevinden, angst en depressie kon niet worden aangetoond (Van Elderen et al., 1999).

Naast een positieve invloed op de psychische gezondheid heeft actieve coping bij reuma (zie reumatoïde artritis en artrose) ook een goede uitwerking op de lichamelijke gezondheid. Passieve coping daarentegen heeft een tegengesteld effect (Savelkoul et al., 2001, Stanton et al., 2007).

Voor meer informatie over omgaan met stress, zie: Icoon: Interne link naar documentWat is omgaan met stress?


Gevolgen via leefstijl

Actief omgaan met problemen helpt bij stoppen met roken

Mensen die het lukt om te stoppen met roken gebruiken ten opzichte van personen die niet stoppen meer actieve manieren om met stress om te gaan.

Het gaat hier om mensen die zonder hulp stoppen met roken. Planmatig oplossen van problemen en een positieve betekenis geven aan een stressvolle situatie komt bij deze personen meer voor dan passieve coping. Voorbeelden van deze laatste zijn ‘wishful thinking’, zelfkritiek, en sociale terugtrekking (Carey et al., 1993).

Voor meer informatie over coping, zie: Icoon: Interne link naar documentWat is omgaan met stress?

Omgaan met stress door alcoholgebruik: toename alcoholconsumptie, problemen en depressie

Het drinken van alcohol om problemen te vergeten hangt samen met toename van alcoholgebruik en aan alcohol gerelateerde problemen (zoals conflicten met vrienden, ouders, onderwijzers of politie en schoolverzuim, bewusteloos raken of schuldgevoelens over drankgebruik).

Ook is er een positieve relatie tussen het drinken van alcohol om problemen te vergeten en depressie.

Bij de sociale drinkers is geen van deze verbanden teruggevonden.

Het bovenstaande blijkt uit onderzoek bij adolescenten (Windle & Windle, 1996). Er is echter nog weinig met zekerheid te zeggen over de richting van de verbanden.

Het drinken van alcohol om problemen te vergeten is een van de vormen van passieve emotiegerichte coping. Het gaat dan om alcohol drinken als reactie op problemen die stress veroorzaken. Dit in tegenstelling tot de ‘sociale drinkers’ die drinken voor de gezelligheid of om erbij te horen.

Naar boven


Immuunsysteem

Beter immuunsysteem door actief omgaan met stress

Actieve manieren van omgaan met stress hebben een positieve invloed op het immuunsysteem. Uit onderzoek (Taylor, 1995) blijkt dat steun zoeken bij anderen en ook lichaamsbeweging om stress te verminderen het immuunsysteem verbeteren. Sociale steun zoeken naar aanleiding van stress hangt bijvoorbeeld samen met een hogere activiteit van het immuunsysteem tegen ziekteverwekkers. Lichaamsbeweging activeert de aanmaak van endorfines en die bevorderen deze activiteit ook.

Bij mensen die met stress omgaan op een passieve emotiegerichte manier daarentegen, is het immuunsysteem minder actief in het onschadelijk maken van virussen en bacteriën. Passieve coping als strategie om stress te hanteren kan het immuunsysteem dus negatief beïnvloeden.

Voor meer informatie over omgaan met stress, zie: Icoon: Interne link naar documentWat is omgaan met stress?

Naar boven

.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

  • Balbin EG, Ironson GH, Solomon GF.Stress and coping: The psychoneurimmunology of HIV/AIDS. Ballière's Clinical Endocrinology and Metabolism 1999; 13: 615-33.
  • Carey MP, Kalra DL, Carey KB, Halperin S, Richards CS.Stress and unaided smoking cessation: A prospective investigation. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 1993; 61: 831-8.
  • Christensen MV, Kessing LV.Clinical use of coping in affective disorder: A critical review of the literature Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health 2005; 20: 1-19.
  • Cosway R, Endler NS, Sadler AJ, Deary IJ.The Coping Inventory for Stressful Situations: Factorial structure and associations with personality traits and psychological health. Journal of Applied Biobehavioral Research, 2000; 5: 121-43.
  • Elderen T van, Maes S, Dusseldorp E.Coping with coronary heart disease: A longitudinal study. Journal of Psychosomatic Research, 1999; 47: 175-83.
  • Endler NS, Parker JDA.State and trait anxiety, depression and coping styles. Australian Journal of Psychology, 1990; 42: 207-20.
  • Endler NS, Parker JDA.Assessment of multidimensional coping: Task, emotion, and avoidance strategies. Psychological Assessment, 1994; 6: 50-60.
  • Garnefski N, Kraaij V.Relationship between cognitive emotion regulation strategies and depressive symptoms: A comparative study of five specific samples. Personality and Individual Differences, 2006; 40: 1659-69.
  • Garssen B.Psychological factors and cancer development: Evidence after 30 years of research. Clinical Psychology Review, 2004b; 24: 315-38.
  • Mulder CL, Griensven GJP van, Vroome EMM de, Antoni MH.Avoidance as a predictor of the biological course of HIV infection over a 7-year period in gay men. Health Psychology, 1999; 18: 107-13.
  • Penley JA, Tomaka J, Wiebe JS.The association of coping to physical and psychological health outcomes: A meta-analytic review. Journal of Behavioral Medicine, 2002; 25: 551-603.
  • Savelkoul M, Witte L de, Candel M, Tempel H van der, Borne B van den.Effects of a coping intervention on patients with rheumatic diseases: Results of a randomized controlled trial. Arthritis Care and Research, 2001; 45: 69-76.
  • Stanton AL, Revenson TA, Tennen H.Health psychology: Psychological adjustment to chronic disease. Annual Review of Psychology, 2007; 58: 565-92.
  • Taylor SE.Health Psychology. Singapore: McGraw-Hill Book Co, 1995.
  • Windle M, Windle RC.Coping strategies, drinking motives, and stressful life events among middle adolescents: Associations with emotional and behavioral problems and with academic functioning. Journal of Abnormal Psychology, 1996; 105: 551-60.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

aids
Acquired immune deficiency syndrome
hiv
Human immunodeficiency virus
Humane Immunodeficiëntievirus.

Definities

Actieve coping
Het actief aanpakken van stress of de gevolgen daarvan. Actieve coping kan zowel op de oorzaak van stress als op emoties als gevolg van stress gericht zijn.
Passieve coping
Vermijding ofwel het niet aanpakken van stress.
Passieve emotiegerichte coping
Vermijding van het aanpakken van emoties die het gevolg zijn van stress. Bijvoorbeeld door alcohol drinken of veel eten, ontkenning, piekeren.
Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.15, 20 maart 2014
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.