Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Zoeken
Druggebruik
Geografische verschillen

Druggebruik: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Cannabis Harddrugs Tabel ooitgebruik Tabel recent gebruik Jongeren

Cannabis

Cannabisgebruik in Nederland gemiddeld

Vergeleken met andere EU-27 landen heeft Nederland een gemiddeld percentage cannabisgebruikers. Er zijn grote verschillen in cannabisgebruik tussen EU-27 landen. De percentages mensen van 15-64 jaar die ooit cannabis hebben gebruikt variëren van 1,5 tot 38,6%. De meeste landen melden schattingen van 10 tot 30% (zie tabel 1). Nederland heeft met 22,6% een gemiddeld percentage mensen dat ooit cannabis heeft gebruikt. Het percentage is het hoogst in Denemarken, Tsjechië en Italië. Het percentage is ook hoog in Frankrijk, Verenigd Koninkrijk en Spanje, terwijl Roemenië, Malta en Cyprus de laagste percentages hebben (EMCDDA, 2010). Het Europees Waarnemingscentrum voor Drugs en Drugsverslaving (EMCDDA) schat dat 74 miljoen Europeanen ooit in hun leven cannabis gebruikt hebben, wat neerkomt op ruim één vijfde (20%) van alle 15- tot 64-jarigen (EMCDDA, 2009).

Ook percentage Nederlanders dat afgelopen jaar cannabis gebruikte is gemiddeld

Ook het percentage recente gebruikers (in het jaar voorafgaand aan de peiling) is in Nederland met 5,4% gemiddeld (zie tabel 2). Het recent gebruik is het hoogst in Tsjechië, Italië en Spanje. In Roemenië, Malta en Zweden is het percentage recente gebruikers het laagst (EMCDDA, 2010). Naar schatting hebben 22,5 miljoen Europeanen in het afgelopen jaar cannabis gebruikt, of gemiddeld ongeveer 6,8% van de leeftijdscategorie van 15 tot 64 jaar (EMCDDA, 2009).

Zie ook: object_document_1Hoeveel mensen gebruiken drugs?

Na toename in jaren negentig, nu afname cannabisgebruik in enkele EU-landen

Volgens het EMCDDA is het cannabisgebruik in de jaren negentig in vrijwel alle landen van de EU aanzienlijk toegenomen, in het bijzonder onder jongeren en scholieren. Doordat het cannabisgebruik in het Verenigd Koninkrijk sinds 2003 gestaag is gedaald, terwijl het gebruik in andere landen daarna nog toenam, heeft het Verenigd Koninkrijk niet langer het hoogste gebruik in Europa. Ook in andere landen wordt nu een neerwaartse of stabiliserende trend waargenomen (EMCDDA, 2009). Het recent en actueel (= in de laatste maand) cannabisgebruik bleef tussen 1997 en 2005 in Nederland ongeveer op hetzelfde niveau. Het ooitgebruik nam tussen 2001 en 2005 wel toe in Nederland (Van Laar et al., 2010).

Zie ook: object_document_1Neemt het aantal druggebruikers toe of af?

Cannabis leidt steeds vaker tot vraag naar behandeling

Steeds meer mensen zoeken hulp vanwege problemen met cannabisgebruik. In de negentien Europese landen waarvoor gegevens beschikbaar zijn, is het percentage primaire cannabisgebruikers onder gebruikers die voor het eerst in hun leven aan een behandeling zijn begonnen tussen 2002 en 2007 gestegen van ongeveer 25% tot 31%. In absolute aantallen gaat het om een stijging van 19.000 tot 34.000. In veel landen is cannabis, na heroïne, de drug waarvoor de vraag naar behandeling het grootst is. De verschillen tussen landen zijn overigens groot: minder dan 5% van alle cliënten die tot en met 2007 in behandeling zijn gegaan in Bulgarije, Litouwen en Slovenië noemt cannabis de primaire drug, terwijl dat percentage in Denemarken, Frankrijk, Hongarije en Nederland oploopt tot meer dan 30% (EMCDDA, 2009). Mogelijke verklaringen voor deze verschillen zijn: verschillen in prevalentie van cannabisgebruik, de behoefte aan behandeling, de beschikbaarheid en organisatie van de zorg en de manier van doorverwijzen. De meeste landen melden in de periode 2006-2007 overigens weer een daling of stabilisering van het aantal cannabisgebruikers dat voor het eerst aan een behandeling is begonnen (EMCDDA, 2009).

Zie ook: object_document_1Verschillen in preventie van druggebruik tussen Nederland en andere landen.

Voor de meest actuele internationale gegevens over druggebruik zie: urlhet Statistical bulletin van het EMCDDA

Naar boven

Harddrugs

Cocaïnegebruik in Nederland gemiddeld

In Nederland heeft 3,4% van de mensen (15-64 jaar) ooit cocaïne gebruikt (zie tabel 1). Hiermee schaart Nederland zich bij de EU-27 landen met een gemiddeld percentage. Naar schatting heeft gemiddeld 3,9% van de Europese volwassenen tussen de 15 en 64 jaar minstens één keer in het leven cocaïne gebruikt en heeft 1,2% dat in het afgelopen jaar gedaan (EMCDDA, 2009). In Nederland heeft 0,6% in het afgelopen jaar cocaïne gebruikt (zie tabel 2) (EMCDDA, 2010).

Zie ook: object_document_1Hoeveel mensen gebruiken drugs?

Cocaïnegebruik hoogst in Denemarken, Spanje, Italië, Ierland en Verenigd Koninkrijk

Het gebruik van cocaïne verschilt sterk per land, maar over het algemeen lijkt het cocaïnegebruik (zowel ooit als in het afgelopen jaar) geconcentreerd te zijn in enkele landen, met name Denemarken, Spanje, Italië, Ierland en het Verenigd Koninkrijk. Het gebruik van de drug is relatief laag in de rest van Europese Unie (EU). Het percentage mensen van 15 tot 64 jaar 'dat ooit cocaïne heeft gebruikt' varieert in de EU van bijna 0% in Roemenië tot rond de 8% in het Verenigd Koninkrijk en Spanje. Daarbij melden 12 van de 23 rapporterende landen, inclusief de meeste Centraal- en Oost-Europese landen, lage percentages (0,5-2%) (zie tabel 1) (EMCDDA, 2010). Ook voor gebruik in het afgelopen jaar (recent gebruik) zijn de verschillen tussen landen aanzienlijk. Spanje heeft de meeste (3,1%) recente gebruikers van cocaïne. Het recent gebruik ligt in de meeste EU-27 landen echter onder de 1% (EMCDDA, 2010). Het gebruik van cocaïne is vooral hoog onder jongvolwassenen (15-34 jaar). Ook als alleen deze leeftijdsgroep tussen landen vergeleken wordt, is het gebruik in Nederland gemiddeld vergeleken met andere EU-landen. Dit geldt zowel voor ooitgebruik als gebruik in het afgelopen jaar. Het gebruik blijft het hoogst in Denemarken, Spanje, Italië, Ierland en het Verenigd Koninkrijk (EMCDDA, 2010) (zie ook: object_document_1Druggebruik onder jongvolwassenen (15-34 jaar) in EU-27 landen).

Cocaïnegebruik in aantal EU-landen toegenomen

In Spanje en het Verenigd Koninkrijk, de twee landen met het hoogste cocaïnegebruik, is het cocaïnegebruik aan het einde van de jaren negentig sterk toegenomen. Daarna vlakte de stijgende trend enigszins af, maar er is nog steeds sprake van een lichte stijging. In Denemarken, Ierland en Italië begon de stijging in het cocaïnegebruik iets later en was deze minder uitgesproken dan in Spanje en het Verenigd Koninkrijk. In de andere EU-landen (met over het algemeen een lage prevalentie) is het beeld minder duidelijk. In sommige landen is sprake van een lichte stijging, in andere van een lichte daling (EMCDDA, 2009).

Gebruik van XTC in Nederland hoog

Het gebruik van XTC is in Nederland hoog vergeleken met andere EU-27 landen maar nog altijd ruim lager dan het XTC-gebruik van de koplopers: het Verenigd Koninkrijk en Tsjechië. Dit geldt zowel voor ooitgebruik als gebruik in het afgelopen jaar (zie tabel 1 en tabel 2). XTC-gebruik komt meer voor onder jongvolwassenen (15-34 jaar). Ook als alleen deze leeftijdsgroep tussen landen vergeleken wordt, is het gebruik in Nederland hoog vergeleken met andere EU-landen. Het gebruik blijft het hoogst in Tsjechië en het Verenigd Koninkrijk. Britten en Tsjechen gebruiken samen met de Denen en de Zweden ook relatief vaak amfetamine. Het amfetamine gebruiken is in Nederland gemiddeld (EMCDDA, 2010).

Zie ook: object_document_1Druggebruik onder jongvolwassenen (15-34 jaar) in EU-27 landen.

XTC vaak populairder dan amfetamine

Van oudsher is amfetamine na cannabis de meest gebruikte drug, maar in een aantal landen wordt XTC tegenwoordig even vaak of zelfs vaker gebruikt.

  • Het percentage mensen van 15 tot 64 jaar 'dat ooit XTC heeft gebruikt' varieert in de lidstaten van de EU van 0,3 tot bijna 10%.
  • Het ooitgebruik van amfetamine varieert van 0% tot ruim 6%, met uitzondering van het Verenigd Koninkrijk waar ruim 12% van de bevolking ooit amfetamine heeft geprobeerd (EMCDDA, 2010).

Het recent gebruik van XTC en amfetamine in de EU ligt over het algemeen lager dan 1%.

Voor verschillen in percentages probleemgebruikers van opiaten (heroïne) zie:

object_document_1Internationale verschillen in afhankelijkheid van drugs

Naar boven

Tabel ooitgebruik

ECHI-indicator

ECHI indicatoren (European Community Health Indicators) worden gebruikt om de volksgezondheid in de EU te monitoren en te vergelijken. Het Kompas maakt bij de internationale vergelijkingen waar mogelijk gebruik van ECHI. Deze grafiek gaat over ECHI indicator 48. Use of illicit drugs.

Tabel 1: Percentage volwassen (15-64 jaar) dat ooit in het leven drugs heeft gebruikt in EU-27 landen a, naar type drug (Bron: EMCDDA, 2010).

Jaar

Leeftijd b

Cannabis

Cocaïne c

Amfetamine

XTC d

België

2004

15-64

13,0

-

-

-

Bulgarije

2008

15-64

7,3

1,7

2,1

1,7

Cyprus

2006

15-64

6,6

1,1

0,8

1,6

Denemarken

2008

16-64

38,6

4,7

6,3

1,9

Duitsland

2006

18-64

23,0

2,5

2,5

2,0

Estland

2008

15-64

-

-

-

-

Finland

2006

15-64

14,3

1,1

2,2

1,6

Frankrijk

2005

15-64

30,6

2,6

1,4

2,0

Griekenland

2004

15-64

8,9

0,7

0,1

0,4

Hongarije

2007

18-64

8,5

0,9

1,8

2,4

Ierland

2006-07

15-64

21,9

5,3

3,5

5,4

Italië

2008

15-64

32,0

7,0

3,2

3,0

Letland

2007

15-64

12,1

2,3

3,3

4,7

Litouwen

2008

15-64

11,9

0,5

1,6

2,1

Luxemburg

-

-

-

-

-

-

Malta

2001

18-64

3,5

0,4

0,4

0,7

Nederland

2005

15-64

22,6

3,4

2,1

4,3

Oostenrijk

2008

15-64

14,2

2,2

2,5

2,3

Polen

2006

15-64

9,0

0,8

2,7

1,2

Portugal

2007

15-64

11,7

1,9

0,9

1,3

Roemenië

2007

15-64

1,5

0,1

0,0

0,3

Slovenië

2007

15-64

-

-

-

-

Slowakije

2006

15-64

16,1

1,2

1,2

4,3

Spanje

2007-08

15-64

27,3

8,3

3,8

4,2

Tsjechië

2008

15-64

34,2

2,0

4,3

9,6

Verenigd Koninkrijk

2006

16-59

30,2

7,7

11,9

7,5

Zweden

2008

15-64

21,4

3,3

5,0

2,1

a Meest recente landelijke onderzoeken onder de algemene bevolking.

b Druggebruik is naar verhouding laag in de jongste (12-15 jaar) en oudere leeftijdsgroepen (>64 jaar). Gebruikscijfers in studies met respondenten die jonger en/of ouder zijn dan de EMCDDA-leeftijdsrange (15-64 jaar) zullen mogelijk lager uitvallen dan cijfers in studies die de EMCDDA-standaard toepassen. Voor studies met een beperkter leeftijdsbereik geldt het omgekeerde.

c Cocaïne: in elke vorm.

d Voor Spanje: XTC en andere synthetische drugs.

Naar boven

Tabel recent gebruik

ECHI-indicator

ECHI indicatoren (European Community Health Indicators) worden gebruikt om de volksgezondheid in de EU te monitoren en te vergelijken. Het Kompas maakt bij de internationale vergelijkingen waar mogelijk gebruik van ECHI. Deze grafiek gaat over ECHI indicator 48. Use of illicit drugs.

Tabel 2: Percentage volwassen (15-64 jaar) gebruikers van drugs in het afgelopen jaar in EU-27 landen a, naar type drug (Bron: EMCDDA, 2010).

Jaar

Leeftijd b

Cannabis

Cocaïne c

Amfetamines

XTC d

België

2004

15-64

5,0

-

-

-

Bulgarije

2008

15-64

2,7

0,7

0,9

0,7

Cyprus

2006

15-64

2,1

0,6

0,3

1,0

Denemarken

2008

16-64

5,5

1,4

1,2

0,4

Duitsland

2006

18-64

4,7

0,6

0,5

0,4

Estland

2008

15-64

6,0

0,7

1,1

1,2

Finland

2006

15-64

3,6

0,5

0,6

0,5

Frankrijk

2005

15-64

8,6

0,6

0,1

0,4

Griekenland

2004

15-64

1,7

0,1

0,0

0,2

Hongarije

2007

18-64

2,3

0,2

0,5

0,5

Ierland

2006-07

15-64

6,3

1,7

0,4

1,2

Italië

2008

15-64

14,3

2,1

0,4

0,7

Letland

2007

15-64

4,9

0,5

0,9

1,5

Litouwen

2008

15-64

5,6

0,2

0,7

1,0

Luxemburg

-

-

-

-

-

-

Malta

2001

18-64

0,8

0,3

0,0

0,2

Nederland

2005

15-64

5,4

0,6

0,3

1,2

Oostenrijk

2008

15-64

3,5

0,9

0,5

0,5

Polen

2006

15-64

2,7

0,2

0,7

0,3

Portugal

2007

15-64

3,6

0,6

0,2

0,4

Roemenië

2007

15-64

0,4

0,0

0,0

0,1

Slovenië

2007

15-64

3,1

-

-

-

Slowakije

2006

15-64

6,9

0,6

0,3

1,6

Spanje

2007-08

15-64

10,1

3,1

0,9

1,2

Tsjechië

2008

15-64

15,2

0,7

1,7

3,7

Verenigd Koninkrijk

2006

16-59

8,4

2,7

1,4

1,9

Zweden

2008

15-64

1,2

0,5

0,8

0,1

a Meest recente landelijke onderzoeken onder de algemene bevolking.

b Druggebruik is naar verhouding laag in de jongste (12-15 jaar) en oudere leeftijdsgroepen (>64 jaar). Gebruikscijfers in studies met respondenten die jonger en/of ouder zijn dan de EMCDDA-leeftijdsrange (15-64 jaar) zullen mogelijk lager uitvallen dan cijfers in studies die de EMCDDA-standaard toepassen. Voor studies met een beperkter leeftijdsbereik geldt het omgekeerde.

c Cocaïne: in elke vorm.

d Voor Spanje: XTC en andere synthetische drugs.

Naar boven

Jongeren

Relatief hoog percentage Nederlandse scholieren van 15 en 16 jaar gebruikt cannabis

Meer dan een kwart van de Nederlandse scholieren van 15 en 16 jaar heeft ooit cannabis gebruikt (zie figuur 1). Daarmee staat Nederland op de zesde plek van alle EU-27 landen. Met actueel gebruik (afgelopen dertig dagen) deelt Nederland de derde plaats met Frankrijk (zie figuur 2). Ook in Tsjechië, Spanje en Frankrijk gebruiken jongeren relatief vaak cannabis. In Roemenië, Cyprus, Griekenland, Zweden en Finland juist niet vaak (ESPAD-studie 2007; Hibell et al., 2009). De Nederlandse resultaten met betrekking tot cannabis uit de ESPAD-studie uit 2007 worden bevestigd door de HBSC-studie uit 2005. Ook daaruit blijkt dat een relatief hoog percentage van de Nederlandse jongeren ooit cannabis heeft gebruikt en dat ook het actuele gebruik hoog is (Currie et al., 2008).

Cannabisgebruik onder scholieren van 15 en 16 jaar daalt in veel landen, maar blijft gelijk in Nederland

In Nederland is het percentage scholieren van 15 en 16 jaar dat ooit cannabis heeft gebruikt en het percentage dat de afgelopen dertig dagen cannabis heeft gebruikt tussen 2003 en 2007 nagenoeg gelijk gebleven. Over het algemeen is het ooitgebruik in de landen die deelnemen aan de ESPAD-studie tussen 1995 en 2003 gestegen, maar in 2007 weer licht gedaald. Tussen 2003 en 2007 is het ooitgebruik nog maar in drie landen gestegen, terwijl het in dezelfde periode in dertien landen gedaald is. De grootste stijging deed zich voor in Slowakije en Litouwen en de grootste daling in Ierland. Het gebruik in de afgelopen dertig dagen is tussen 2003 en 2007 in geen enkel land gestegen en in acht landen gedaald. Frankrijk, Ierland en het Verenigd Koninkrijk waren de grootste dalers. Desondanks behoren jongeren in deze landen nog steeds tot de grootste gebruikers (Hibell et al., 2009).

Gebruik andere drugs gemiddeld in Nederland

Het ooitgebruik van drugs anders dan cannabis en het ooitgebruik van XTC alleen is in Nederland gemiddeld. Het gebruik van XTC in de afgelopen maand varieert in EU-27 landen van 0 tot 2%. Nederland behoort tot de zeven landen waar 2% van de jongeren de afgelopen maand XTC heeft gebruikt (Hibell et al., 2009).

Figuur 1: EU-27 landen met het hoogste en laagste percentage 15- tot 16-jarigen dat ooit cannabis heeft gebruikt in 2007 (ESPAD-studie 2007; Hibell et al., 2009).

EU-27 landen met het hoogste en laagste percentage 15- tot 16-jarigen dat ooit cannabis heeft gebruikt in 2007

* Gegevens voor Spanje komen niet uit ESPAD, maar uit een nationale enquête en zijn minder goed vergelijkbaar.

Figuur 2: EU-27 landen met het hoogste en laagste percentage 15- tot 16-jarigen dat in de afgelopen 30 dagen cannabis heeft gebruikt in 2007 (ESPAD-studie 2007; Hibell et al., 2009).

EU-27 landen met het hoogste en laagste percentage 15- tot 16-jarigen dat in de afgelopen 30 dagen cannabis heeft gebruikt in 2007

* Gegevens voor Spanje komen niet uit ESPAD, maar uit een nationale enquête en zijn minder goed vergelijkbaar.

Naar boven

.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

Literatuur

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

EMCDDA
European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction.
Europees Waarnemingscentrum voor Drugs en Drugsverslaving. Onafhankelijke Europees agentschap. Sinds 1995. URL: http://www.emcdda.eu.int/
EU
Europese unie
EU-27
De 27 landen die vanaf 1 januari 2007 de Europese Unie vormen.
België, Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië, Verenigd Koninkrijk, Zweden.
XTC
Ecstasy
Drug; wordt verkocht in de vorm van pillen en capsules. De werkzame stof die in XTC zit heet MDMA.
Harbers MM (RIVM), Laar MW van (Trimbos-instituut). Druggebruik: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheidsdeterminanten\Leefstijl\Druggebruik, 25 maart 2011.
Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.7, 22 maart 2012
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.