Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Druggebruik
Geografische verschillen

Drugsgebruik: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Cannabis Harddrugs Tabel recent gebruik Jongeren

Cannabis

Cannabisgebruik in Nederland gemiddeld

Vergeleken met andere EU27 landen heeft Nederland een gemiddeld percentage cannabisgebruikers. Er zijn grote verschillen in cannabisgebruik tussen EU-27 landen. De percentages mensen van 15-64 jaar die ooit cannabis hebben gebruikt variëren van 1,6 tot 32,5%. De meeste landen melden schattingen van 10 tot 30% (zie Icoon: detaildocumentOoitgebruik van drugs onder volwassenen in EU-landen). Nederland heeft met 25,7% een gemiddeld percentage mensen dat ooit cannabis heeft gebruikt. Het percentage is het hoogst in Denemarken, Spanje, Frankrijk, Italië, Tsjechië en het Verenigd Koninkrijk. Roemenië, Malta en Bulgarije hebben de laagste percentages (EMCDDA, 2012). Het Europees Waarnemingscentrum voor Drugs en Drugsverslaving (EMCDDA) schat dat 78 miljoen Europeanen ooit in hun leven cannabis gebruikt hebben, wat neerkomt op ruim één vijfde (23%) van alle 15- tot en met 64-jarigen (EMCDDA, 2011b).

Ook percentage Nederlanders dat afgelopen jaar cannabis gebruikte is gemiddeld

Ook het percentage recente gebruikers (in het jaar voorafgaand aan de peiling) is in Nederland met 7,0% gemiddeld (zie tabel 1). Het recent gebruik is het hoogst in Tsjechië, Italië en Spanje. In Roemenië, Malta, Griekenland en Zweden is het percentage recente gebruikers het laagst (EMCDDA, 2012). Naar schatting hebben 22,5 miljoen Europeanen in het afgelopen jaar cannabis gebruikt, of gemiddeld ongeveer 6,7% van de leeftijdscategorie van 15 tot 64 jaar (EMCDDA, 2011b).

Zie ook: object_document_1Hoeveel mensen gebruiken drugs?

Na toename in jaren negentig, nu afname cannabisgebruik in enkele EU-landen

Volgens het EMCDDA is het cannabisgebruik in de jaren negentig in vrijwel alle landen van de EU aanzienlijk toegenomen, in het bijzonder onder jongeren en scholieren. Daarna is het Europese beeld complexer geworden. In een groot aantal landen stabiliseert het cannabisgebruik of neemt het af. In een klein aantal landen (Bulgarije, Estland, Finland, Zweden) lijkt echter sprake te zijn van een stijging (EMCDDA, 2011b). Het recent en actueel (= in de laatste maand) cannabisgebruik bleef tussen 1997 en 2005 in Nederland ongeveer op hetzelfde niveau. Het ooitgebruik nam tussen 2001 en 2005 wel toe in Nederland. In de peiling van 2009 was zowel het ooit als het actueel gebruik van cannabis hoger dan in 2005. Dit kan echter komen door een wijziging in de onderzoeksmethoden (Van Laar et al., 2012).

Zie ook: object_document_1Neemt het aantal drugsgebruikers toe of af?

Cannabis leidt steeds vaker tot vraag naar behandeling

Steeds meer mensen zoeken hulp vanwege problemen met cannabisgebruik. In de achttien Europese landen waarvoor gegevens beschikbaar zijn, is het percentage primaire cannabisgebruikers onder gebruikers die voor het eerst in hun leven aan een behandeling zijn begonnen tussen 2004 en 2009 met 40% gestegen. In absolute aantallen gaat het om een stijging van 27.000 tot 38.000. In veel landen is cannabis, na heroïne, de drug waarvoor de vraag naar behandeling het grootst is. De verschillen tussen landen zijn overigens groot: minder dan 10% van alle cliënten die tot en met 2009 in behandeling zijn gegaan in Bulgarije, Litouwen, Slovenië, Estland, Griekenland, Malta en Roemenië noemt cannabis de primaire drug, terwijl dat percentage in Denemarken, Frankrijk, Hongarije, Nederland, België, Duitsland en Polen oploopt tot meer dan 30% (EMCDDA, 2011b). Mogelijke verklaringen voor deze verschillen zijn: verschillen in prevalentie van cannabisgebruik, de behoefte aan behandeling, de beschikbaarheid en organisatie van de zorg en de manier van doorverwijzen (EMCDDA, 2011b).

Voor de meest actuele internationale gegevens over drugsgebruik zie: Icoon: url Statistical bulletin van het EMCDDA

Zie ook:object_document_1 Zijn er verschillen in drugsinterventies en beleid tussen Nederland en andere landen?

Naar boven


Harddrugs

Cocaïnegebruik in Nederland gemiddeld

In Nederland heeft 5,2% van de mensen (15-64 jaar) ooit cocaïne gebruikt (zie Icoon: detaildocumentOoitgebruik van drugs onder volwassenen in EU-landen). Dit is iets boven het EU gemiddelde van 4,3%.  Naar schatting heeft gemiddeld 1,2% van de Europese volwassenen tussen de 15 en 64 jaar in het afgelopen jaar cocaïne gebruikt (EMCDDA, 2011b). In Nederland heeft ook 1,2% in het afgelopen jaar cocaïne gebruikt (zie tabel 1) (EMCDDA, 2012).

Zie ook: object_document_1Hoeveel mensen gebruiken drugs?

Cocaïnegebruik hoogst in Denemarken, Spanje, Italië, Ierland en Verenigd Koninkrijk

Het gebruik van cocaïne verschilt sterk per land, maar over het algemeen lijkt het cocaïnegebruik (zowel ooit als in het afgelopen jaar) geconcentreerd te zijn in enkele landen, met name Spanje, Italië, Ierland en het Verenigd Koninkrijk. Het gebruik van de drug is relatief laag in de rest van Europese Unie (EU). Het percentage mensen van 15 tot 64 jaar 'dat ooit cocaïne heeft gebruikt' varieert in de EU van bijna 0,3% in Roemenië tot rond de 8% in het Verenigd Koninkrijk en 10% in Spanje. Daarbij melden de helft van de rapporterende landen, inclusief de meeste Centraal- en Oost-Europese landen, lage percentages (0,5-2%) (zie Icoon: detaildocumentOoitgebruik van drugs onder volwassenen in EU-landen) (EMCDDA, 2011b). Ook voor gebruik in het afgelopen jaar (recent gebruik) zijn de verschillen tussen landen aanzienlijk. Spanje en het Verenigd Koninkrijk hebben de meeste (2,7%) recente gebruikers van cocaïne (zie tabel 1). Het recent gebruik ligt in de meeste EU-27 landen echter onder de 1% (EMCDDA, 2012). Het gebruik van cocaïne is relatief hoog onder jongvolwassenen (15-34 jaar). Ook als alleen deze leeftijdsgroep tussen landen vergeleken wordt, blijft het gebruik het hoogst in Spanje, Italië, Ierland en het Verenigd Koninkrijk (EMCDDA, 2012) .

Cocaïnegebruik in aantal EU-landen toegenomen

In Spanje en het Verenigd Koninkrijk, de twee landen met het hoogste cocaïnegebruik, is het cocaïnegebruik aan het einde van de jaren negentig sterk toegenomen. Daarna vlakte de stijgende trend enigszins af, en in de meest recente peiling was er sprake van een daling. In Denemarken, Ierland en Italië begon de stijging in het cocaïnegebruik iets later en was deze minder uitgesproken dan in Spanje en het Verenigd Koninkrijk. In de meeste andere EU-landen (met over het algemeen een lage prevalentie) is het beeld redelijk stabiel. In sommige landen is sprake van een lichte stijging, in andere van een lichte daling (EMCDDA, 2011b).

Gebruik van XTC in Nederland hoog

Het gebruik van XTC is in Nederland hoog vergeleken met andere EU-27 landen. Nederland behoort samen met het Verenigd Koninkrijk en Tsjechië tot de koplopers.  Dit geldt zowel voor ooitgebruik als gebruik in het afgelopen jaar (zie tabel 1 en Icoon: detaildocumentOoitgebruik van drugs onder volwassenen in EU-landen). XTC-gebruik komt meer voor onder jongvolwassenen (15-34 jaar). Ook als alleen deze leeftijdsgroep tussen landen vergeleken wordt, is het gebruik in Nederland hoog vergeleken met andere EU-landen, net als in Tsjechië en het Verenigd Koninkrijk. Britten gebruiken samen met de Denen ook relatief vaak amfetamine. Het amfetamine gebruiken is in Nederland gemiddeld (EMCDDA, 2012).

XTC vaak populairder dan amfetamine

Van oudsher is amfetamine na cannabis de meest gebruikte drug, maar in een aantal landen wordt XTC tegenwoordig even vaak of zelfs vaker gebruikt.

  • Het percentage mensen van 15 tot 64 jaar 'dat ooit XTC heeft gebruikt' varieert in de lidstaten van de EU van 0,4 tot ruim 7%.
  • Het ooitgebruik van amfetamine varieert van 0% tot 6%, met uitzondering van het Verenigd Koninkrijk waar 12% van de bevolking ooit amfetamine heeft geprobeerd (EMCDDA, 2012).

Het recent gebruik van XTC en amfetamine in de EU ligt over het algemeen lager dan 1%.

Voor verschillen in percentages probleemgebruikers van opiaten (heroïne) zie:

object_document_1Internationale verschillen in afhankelijkheid van drugs

Naar boven


Tabel recent gebruik

ECHI-indicator

ECHI indicatoren (European Community Health Indicators) worden gebruikt om de volksgezondheid in de EU te monitoren en te vergelijken. Het Kompas maakt bij de internationale vergelijkingen waar mogelijk gebruik van ECHI. Deze grafiek gaat over ECHI indicator 48. Use of illicit drugs.

Tabel 1: Percentage volwassen (15-64 jaar) gebruikers van drugs in het afgelopen jaar in EU-27 landen a, naar type drug (Bron: EMCDDA, 2012).

Land

Jaar

Leeftijd b

Cannabis

Cocaïne c

Amfetamines

XTC d

België

2008

15-64

5,1

0,9

Bulgarije

2008

15-64

2,7

0,7

0,9

0,7

Cyprus

2009

15-64

4,4

1,2

0,3

0,6

Denemarken

2010

16-64

5,4

0,9

0,7

0,3

Duitsland

2009

18-64

4,8

0,8

0,7

0,4

Estland

2008

15-64

6,0

0,7

1,1

1,2

Finland

2010

15-64

4,6

0,2

0,8

0,4

Frankrijk

2010

15-64

8,4

0,9

0,2

0,2

Griekenland

2004

15-64

1,7

0,1

0,0

0,2

Hongarije

2007

18-64

2,3

0,2

0,5

0,5

Ierland

2010-11

15-64

6,0

1,5

0,4

0,5

Italië

2008

15-64

14,3

2,1

0,4

0,7

Letland

2007

15-64

4,9

0,5

0,9

1,5

Litouwen

2008

15-64

5,6

0,2

0,7

1,0

Luxemburg

Malta

2001

18-64

0,8

0,3

0,0

0,2

Nederland e

2009

15-64

7,0

1,2

0,4

1,4

Oostenrijk

2008

15-64

3,5

0,9

0,5

0,5

Polen

2006

15-64

2,7

0,2

0,7

0,3

Portugal

2007

15-64

3,6

0,6

0,2

0,4

Roemenië

2010

15-64

0,3

0,1

0,0

0,2

Slovenië

2007

15-64

3,1

Slowakije

2006

15-64

6,9

0,6

0,3

1,6

Spanje

2009

15-64

10,6

2,7

0,6

0,8

Tsjechië

2010

15-64

10,4

0,3

0,3

0,7

Tsjechië

2010

15-64

9,7

0,4

0,9

2,2

Verenigd Koninkrijk

2006

16-59

8,4

2,7

1,4

1,9

Zweden

2008

15-64

1,2

0,5

0,8

0,1

Verschillen in peiljaar, meetmethoden en steekproeven bemoeilijken een precieze vergelijking tussen landen

a Meest recente landelijke onderzoeken onder de algemene bevolking.

b Druggebruik is naar verhouding laag in de jongste (12-15 jaar) en oudere leeftijdsgroepen (>64 jaar). Gebruikscijfers in studies met respondenten die jonger en/of ouder zijn dan de EMCDDA-leeftijdsrange (15-64 jaar) zullen mogelijk lager uitvallen dan cijfers in studies die de EMCDDA-standaard toepassen. Voor studies met een beperkter leeftijdsbereik geldt het omgekeerde.

c Cocaïne: in elke vorm.

d Voor Spanje: XTC en andere synthetische drugs.

e Doordat de methoden in 2009 gewijzigd zijn moeten verschillen voorzichting worden geïnterpreteerd.

Naar boven


Jongeren

Relatief hoog percentage Nederlandse scholieren van 15 en 16 jaar gebruikt cannabis

Ruim een kwart (27%) van de Nederlandse scholieren van 15 en 16 jaar heeft ooit cannabis gebruikt . Dit is hoog vergeleken met andere EU-landen (Van Laar et al., 2011). Met actueel gebruik (afgelopen dertig dagen) staat Nederland op de derde plaats na Frankrijk en Tsjechië (zie figuur 1).  In Roemenië, Malta, Griekenland, Zweden en Finland gebruiken jongeren niet vaak cannabis (ESPAD-studie 2011; Hibell et al., 2012). De Nederlandse resultaten met betrekking tot cannabis uit de ESPAD-studie uit 2011 worden bevestigd door de HBSC-studie uit 2009. Ook daaruit blijkt dat een relatief hoog percentage van de Nederlandse jongeren ooit cannabis heeft gebruikt en dat ook het actuele gebruik hoog is (Currie et al., 2012).

Cannabisgebruik onder scholieren van 15 en 16 jaar in Europa redelijk stabiel

In Nederland is het percentage scholieren dat ooit cannabis heeft gebruikt en het percentage dat de afgelopen dertig dagen cannabis heeft gebruikt tussen 2003 en 2011 nagenoeg gelijk gebleven. Over het algemeen is het ooitgebruik in de landen die deelnemen aan de ESPAD-studie tussen 1995 en 2003 gestegen, in 2007 weer licht gedaald en in 2011 gelijk gebleven. Er zijn desondanks meer landen met een stijging dan met een daling. De grootste stijging deed zich voor in Frankrijk en Polen. Het gebruik in de afgelopen dertig dagen is tussen 1995 en 2003 gemiddeld ook gestegen en daarna min of meer gelijk gebleven (Hibell et al., 2012).

Gebruik andere drugs gemiddeld in Nederland

Van de Nederlandse scholieren zegt 5% ervaring te hebben met drugs zoals XTC, amfetamine, LSD, paddo’s, cocaïne, crack, GHB en heroïne. Dit ligt iets onder het Europese gemiddelde (6%). Bulgarije (10%) en Frankrijk (10%) scoren van de EU-landen het hoogst. In Finland (3%) en Zweden (4%) wordt het minst geëxperimenteerd met deze drugs (Monshouwer et al., 2012). 

Figuur 1: EU27 landen met het hoogste en laagste percentage 15- tot 16-jarigen dat in de afgelopen 30 dagen cannabis heeft gebruikt in 2011 (ESPAD-studie 2011; Hibell et al., 2012).

EU-27 landen met het hoogste en het laagste percentage 15- tot 16-jarigen dat in de afgelopen 30 dagen cannabis heeft gebruikt in 2011

* Gegevens voor Spanje en het Verenigd Koninkrijk zijn minder goed vergelijkbaar.

Naar boven

.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

Literatuur

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

EMCDDA
European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction.
Europees Waarnemingscentrum voor Drugs en Drugsverslaving. Onafhankelijke Europees agentschap. Sinds 1995. URL: http://www.emcdda.eu.int/
EU
Europese unie
EU27
De 27 landen die van 1 januari 2007 tot en met 1 juli 2013 de Europese Unie vormden.
België, Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië, Verenigd Koninkrijk, Zweden.
GHB
gammahydroxybutyraat
GHB is middel met een verdovende werking. Het werd vroeger gebruikt als narcosemiddel bij operaties, maar nu als partydrug
LSD
D-lysergic acid diethylamide
Harddrug met sterke invloed op het gevoel, het bewustzijn en de waarneming (Hallucinogeen).
XTC
Ecstasy
Drug; wordt verkocht in de vorm van pillen en capsules. De werkzame stof die in XTC zit heet MDMA.
Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.15, 20 maart 2014
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.