Wat is alcoholgebruik en hoe wordt het gemeten?

Verschillende maten voor alcoholgebruik

Er zijn verschillende maten voor alcoholgebruik. Er bestaat geen harde grens tussen alcoholgebruik dat schadelijk is voor de gezondheid, en niet-schadelijk drinken. De richtlijnen goede voeding 2006 geven een richtlijn voor het beperken van alcoholgebruik tot ten hoogste één glas (volwassen vrouwen) of twee glazen (volwassen mannen) per dag, maar deze richtlijn geeft geen absoluut veilige ondergrens aan (Gezondheidsraad, 2006). Of alcoholgebruik schadelijk voor de gezondheid is, ligt dan ook niet uitsluitend aan de totale hoeveelheid alcohol die gedronken wordt. Dit is ook afhankelijk van:

de hoeveelheid die per keer gedronken wordt;
hoe vaak gedronken wordt;
door wie gedronken wordt;
in welke situatie gedronken wordt.

Indicatoren voor alcoholgebruik in het Kompas

In het Kompas gebruiken we drie soorten indicatoren voor alcoholgebruik:

maten die vooral uitgaan van een bepaald consumptieniveau of een drinkpatroon: hoe vaak en hoeveel men drinkt;
maten die uitgaan van het drinken in risicovolle situaties, zoals in het verkeer, gedurende een zwangerschap of tijdens het werk;
maten voor alcoholgerelateerde psychische stoornissen, zoals een alcoholverslaving. Dit wordt besproken bij het onderwerp Ziekten en aandoeningen: Afhankelijkheid van alcohol.

Indicatoren voor consumptieniveau en -patroon

Bij volwassenen maken we een onderscheid tussen drinkers en niet-drinkers en beschrijven we hoeveel mensen minimaal één keer per week zes glazen of meer drinken. Bij volwassenen wordt dit zwaar drinken genoemd. Ook is verkoopinformatie over alcoholgebruik opgenomen als indicator van de totale alcoholconsumptie in de bevolking. Bij jongeren komen de volgende maten voor alcoholgebruik aan bod: ooit alcohol gedronken, recent drinken (in de afgelopen maand), dronkenschap en vijf of meer glazen per gelegenheid drinken. Bij jongeren wordt dit binge drinken genoemd. Ook gaan we bij jongeren in op alcoholgerelateerde ziekenhuisopnamen, als indicator voor overmatig alcoholgebruik. Bij volwassenen is informatie over alcoholgerelateerde ziekenhuisopnamen opgenomen bij het onderwerp: Icoon interne verwijzing naar onderwerp Ziekten en aandoeningen: Afhankelijkheid van alcohol.

Alcoholgebruik wordt doorgaans met vragenlijsten onderzocht

Om het alcoholgebruik bij verschillende groepen mensen te onderzoeken, worden meestal vragenlijsten afgenomen. Om een beeld te krijgen van het alcoholgebruik in de hele bevolking, wordt naast de informatie uit vragenlijsten ook wel verkoopinformatie gebruikt. Bij vragenlijstonderzoek is het risico op onderschatting van het alcoholgebruik groter dan het risico op het te hoog inschatten van het eigen alcoholgebruik, in het bijzonder bij de zwaardere drinkers (Garretsen, 1983). Zie ook: details Achtergrondinformatie bij de gegevensbronnen.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Garretsen HFL.Probleemdrinken. Dissertatie. Lisse: Swets & Zeitlinger, 1983.
Gezondheidsraad.Richtlijnen goede voeding 2006 - achtergronddocument. Den Haag: Gezondheidsraad, 2006; 08.

Begrippen en afkortingen

Definities

Zware drinker: Gebruikt minstens 1 dag per week 6 glazen of meer.

Zantinge EM (RIVM), Kuunders MMAP (RIVM). Wat is alcoholgebruik en hoe wordt het gemeten? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheidsdeterminanten\Leefstijl\Alcoholgebruik, 8 december 2011.