Alcoholgebruik: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Alcoholgebruik in Nederland ligt onder het EU-gemiddelde

Alcoholconsumptie per hoofd van de bevolking ligt in Nederland in 2006 met 9,4 liter per persoon per jaar onder het gemiddelde van de EU-15 en EU-27 (respectievelijk 10,9 en 11,0 liter) (zie figuur 1). In 2006 varieert de consumptie in de EU van 5,3 (Malta) tot 16,2 liter per hoofd van de bevolking (Estland) (WHO-HFA, 2011). Ook het percentage bingedrinkers verschilt aanzienlijk tussen landen. De hoogste percentages zijn te vinden in Ierland en Tsjechië en de laagste in Zweden. Ook in Nederland is het percentage bingedrinkers hoog (WHO-Europe, 2010; Nazareth et al., 2011).

Hoogste alcoholgebruik in West- en Centraal-Europa

In 2006 consumeerden mensen in West- en Centraal-Europa de meeste alcohol. Landen met een laag consumptieniveau liggen in het noorden, zuiden en oosten van Europa. Maar de cijfers kunnen een onderschatting zijn, vooral van de oostelijke landen, vanwege ongeregistreerde illegale productie en handel. De consumptiecijfers zijn namelijk gebaseerd op officiële verkoop- en productiegegevens. Zie ook: Achtergronden bij de gegevensbronnen. Opvallend is dat Italië, één van de traditionele wijnproducerende en -drinkende landen, in 2006 één van de laagste consumptieniveaus heeft (8,0 liter). Italië was in 1970, na Frankrijk, één van de landen met de hoogste consumptie. Maar sinds midden jaren zeventig is de alcoholconsumptie in Italië sterk afgenomen (WHO-HFA, 2011; Harbers et al., 2008).

Relatief veel Nederlanders drinken alcohol

Nederland (88%) hoort, samen met Denemarken (93%) en Zweden (90%) tot de EU-27 landen waar het percentage inwoners dat het afgelopen jaar dronk het hoogst is. De percentages zijn het laagst in zuidelijke landen als Portugal (58%), Italië (60%) en Hongarije (64%). Gemiddeld heeft 76% van de EU-bevolking van vijftien jaar en ouder in 2009 in de afgelopen 12 maanden alcohol gebruikt. Het percentage Nederlanders dat gematigd drinkt (twee glazen of minder op een dag) is vergelijkbaar met het gemiddelde in de EU-27. Italië, Bulgarije en Griekenland hebben het hoogste percentage gematigde drinkers, Ierland, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk het laagste (EC, 2010).

Europeanen zijn de grootste drinkers ter wereld

Europeanen consumeren gemidddeld ongeveer tweeënhalf keer zoveel alcohol als mensen in de rest van de wereld. Hoewel Nederlanders binnen Europa niet bij de grootste drinkers horen, wordt in Nederland dus wel veel alcohol gedronken ten opzichte van andere landen in de wereld (WHO-Europe, 2010; WHO, 2011b; Anderson & Baumberg, 2006).

Nederlandse jongeren drinken vaak alcohol

Ten opzichte van Europese leeftijdgenoten dronk in 2005 een relatief hoog percentage Nederlandse 15-jarigen (zowel jongens als meisjes) minimaal eens per week alcohol, zo blijkt uit de HBSC-studie. Dit percentage was overigens in 2005 wel lager dan in 2001/2002 (Currie et al., 2008). Ook uit een andere Europese studie, ESPAD, blijkt dat Nederlandse jongeren relatief vaak drinken. Hoewel in 2007 het percentage Nederlandse 15- tot 16-jarigen dat de afgelopen maand alcohol heeft gedronken maar iets hoger was dan gemiddeld in de EU-27 (zie figuur 2), vallen de Nederlandse jongeren namelijk vooral op door frequent drankgebruik. De Nederlandse jongeren die drinken, drinken relatief vaak (zie figuur 3). Alleen Oostenrijkse jongeren scoren nog hoger op de vraag of ze de afgelopen maand tien keer of vaker alcohol hebben gedronken (Hibell et al., 2009).

Nederlandse scholieren drinken veel alcohol per keer

Nederlandse scholieren drinken ook veel in vergelijking met jongeren uit andere Europese landen. Het percentage Nederlandse scholieren dat de laatste maand aan ' binge drinken' deed (28%) was in 2003 het hoogste na Ierland (32%). Scholieren uit het Verenigd Koninkrijk (27%) volgden net daarna. Franse scholieren daarentegen, hadden met 9% het laagste percentage binge drinkers (Hibell et al., 2004).

Nederlandse jongeren vinden zichzelf niet vaak dronken

Opmerkelijk genoeg rapporteren Nederlandse scholieren relatief weinig dronkenschap in verhouding tot scholieren uit andere EU-landen. Zowel de HBSC-studie (2005) als de ESPAD (2007) laten dit zien (Currie et al., 2008; Hibell et al., 2009). Hierin ligt een paradox met het grote aantal binge drinkers. Een andere interpretatie van het begrip dronkenschap kan hierbij een rol spelen. Als naar dronkenschap wordt gevraagd, wordt daar geen minimaal aantal glazen aan gekoppeld (Anderson & Baumberg, 2006). Daarnaast kan ook het geven van sociaal wenselijke antwoorden een rol spelen.

Zie ook:

• Achtergronden bij de gegevensbronnen
• Hoeveel mensen gebruiken alcohol?

Alcoholgebruik in Europese Unie gestabiliseerd

Na een daling in de jaren tachtig is de totale alcoholconsumptie tussen 1990 en 2006 gestabiliseerd in Europa (WHO-Europe, 2010; WHO-HFA, 2011). Uitzonderingen zijn Estland, Letland, Litouwen en Tsjechië, waar de totale consumptie in die periode juist gestegen is. Ook in Polen is de consumptie sinds 2000 weer toegenomen (WHO-HFA, 2011).

Consumptieniveau in Europese landen lijkt steeds meer op elkaar

Consumptieniveaus in de EU vertonen historisch gezien een noord-zuid gradiënt: hogere consumptieniveaus in het zuiden van Europa, lagere in het noorden. De hoogte van het alcoholgebruik in Europese landen is echter steeds meer op elkaar gaan lijken (Anderson & Baumberg, 2006; Van der Wilk & Jansen, 2005). Hoewel er nog steeds onderlinge verschillen bestaan, is over de afgelopen vier decennia het totale alcoholgebruik in de EU-15 landen naar elkaar toegegroeid. Het totale alcoholgebruik in de Zuid-Europese landen, dat relatief hoog was, is gedaald. Ondertussen is het totale alcoholgebruik in de Noord- en Midden-Europese landen, dat relatief laag was, gestegen. Ook het totale alcoholgebruik in de nieuwe lidstaten ligt dichter bij dat van de EU-15 landen dan ooit, hoewel de onderlinge verschillen tussen die landen nog substantieel zijn.

Zie ook: Neemt het aantal mensen dat alcohol gebruikt toe of af?