Op 27 november 2014 is de nieuwe site VolksgezondheidEnZorg.info gelanceerd. In deze site worden Nationaal Kompas Volksgezondheid, Nationale Atlas Volksgezondheid, Zorgbalans, Kosten van Ziekten en Zorggegevens geleidelijk samengebracht tot een compleet en overzichtelijk geheel. Op termijn zullen de oude sites verdwijnen.
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Alcoholgebruik
Omvang van het probleem

Neemt het aantal mensen dat alcohol gebruikt toe of af?

Alcoholgebruik totale bevolking Alcoholgebruik jongeren Combinatie met andere determinanten

Alcoholgebruik totale bevolking

Nederlander drinkt laatste jaren iets minder

In 2011 geeft bijna 78% van de Nederlanders van 12 jaar en ouder aan wel eens alcohol te drinken. Dat is evenveel als in 2010. Gemiddeld over de gehele bevolking, dronken Nederlanders 7,5 liter wijn, bier en gedestilleerd, in pure alcohol. In 1960 was dat nog 2,6 liter. Tot 1980 steeg de alcoholconsumptie per Nederlander tot 8,9 liter per persoon. Daarna daalde het alcoholgebruik weer licht tot 7,5 liter per persoon (zie tabel 1; STIVA in Van Laar et al., 2013).

Zwaar alcoholgebruik onder volwassenen licht gedaald

Volgens de definitie van zwaar drinken (minstens zes glazen op één of meer dagen per week) was in 2011 9,4% van de bevolking van twaalf jaar en ouder een zware drinker. Dat komt neer op ongeveer 1,4 miljoen zware drinkers. Dat is even veel als in 2010 (9,4%), maar het aandeel zware drinkers is gedaald ten opzichte van 2001 (14%) (zie figuur 1; Van Laar et al., 2013).

Figuur 1: Zware drinkers van alcohol naar geslacht en leeftijd onder mensen van 12 jaar en ouder. Peiljaren 2010 en 2011 (Bron: Gezondheidsenquête, CBS-Statline, 2012).

Figuur 1 Percentage mensen dat op één of meer dagen per week zes of meer glazen alcohol drinkt. Bron: POLS, StatLine, CBS

Zie ook:

Tabel 1: Bier, wijn en gedistilleerd per hoofd van de hele bevolking (in liters pure alcohol) vanaf 1960 (Productschap Dranken, Productschap Wijn, STIVA, 2012; in Van Laar et al., 2013).

Jaar

Bier

Wijn

Gedestilleerd

Totaal

1960

1,2

0,2

1,1

2,6

1965

1,9

0,5

1,9

4,2

1970

2,9

0,8

2,0

5,7

1975

4,0

1,5

3,4

8,9

1980

4,8

1,4

2,7

8,9

1985

4,2

2,0

2,2

8,5

1990

4,1

1,9

2,0

8,1

1995

4,1

2,2

1,7

8,0

2000

4,1

2,3

1,7

8,2

2001

4,0

2,3

1,7

8,1

2002

4,0

2,3

1,7

8,0

2003

4,0

2,5

1,5

7,9

2004

3,9

2,6

1,4

7,9

2005

3,9

2,7

1,3

7,9

2006

3,9

2,8

1,3

7,9

2007

3,9

2,6

1,3

7,7

2008

3,9

2,7

1,3

7,9

2009

3,6

2,7

1,3

7,6

2010

3,6

2,8

1,3

7,6

2011

3,6

2,8

1,2

7,5

Naar boven


Alcoholgebruik jongeren

Alcoholgebruik neemt af, maar is hoog binnen EU

Sinds 2003 neemt het percentage 12- tot en met 18-jarigen dat ervaring heeft met alcohol af (zie figuur 1). Ondanks deze daling, is het alcoholgebruik van Nederlandse jongeren gebruik hoog ten opzichte van het gemiddelde in 36 Europese landen. Op de maat ‘minstens tien keer alcohol drinken in de maand voorafgaan aan de peiling’ scoorde Nederland het hoogst, vergeleken met andere landen: twintig procent van de Nederlandse scholieren van 15 en 16 jaar dronk in de afgelopen maand tien of meer keer alcohol. Het (ongewogen) gemiddelde voor de scholieren in de Europese landen lag op negen procent (Hibell et al., 2012).

Zie ook: object_document_1Zijn er verschillen in alcoholgebruik tussen Nederland en andere landen?

Binge drinken niet verminderd sinds 2003

In 2011 had bijna één op de drie middelbare scholieren (30%) in de afgelopen maand wel eens vijf glazen of meer alcohol bij één gelegenheid gedronken (‘binge drinken’), minder dan in 2003 (40%). Onder degenen die drinken blijft het percentage binge drinkers echter onverminderd hoog (68% in 2011). Een kwart van de 16-jarige drinkende jongens consumeert in het weekend meer dan 20 glazen alcohol (Van Laar et al., 2013).

Stijging aantal ziekenhuisopnamen door alcohol tot 2011

Onder jongeren tot en met 16 jaar blijft het aantal klinische en dagopnames in algemene ziekenhuizen vanwege alcoholintoxicatie onverminderd stijgen, van 263 gevallen in 2001 naar 1.087 gevallen in 2011 (LMR, DHD, 2013; zie figuur 2). Van 2010 naar 2011 ging het om een toename van 18%.

Eerste lichte daling in ziekenhuisopnamen na 2011 

Het Nederlands Signaleringscentrum voor Kindergeneeskunde (NSCK) laat zien dat het aantal jongeren van 11 tot 17 jaar dat met een alcohol-intoxicatie door een kinderarts in een ziekenhuis wordt behandeld, in 2012 voor het eerst licht is gedaald. In 2012 zijn 706 kinderen behandeld. Van 2007 tot 2011 steeg het aantal kinderen dat is behandeld van 297 kinderen naar 762 kinderen in 2011 (Boeynaems et al., 2013). Tussen de registraties van NSCK en LMR is een overlap. Bij de resultaten van het NSCK is sprake van een onderschatting, omdat niet alle jongeren in het ziekenhuis belanden en door een kinderarts worden gezien. Het is de vraag of de lichte daling in 2012 ook terug te zien is in de cijfers van de LMR.

Figuur 1: Percentage drinkers, scholieren van 12 tot en met 18 jaar, die ooit in het leven en in de laatste maand voor de peiling (actueel) alcohol hebben gebruikt. Bron: Icoon: URL transparantPeilstationsonderzoek scholieren, 2012, Trimbos-instituut.

Figuur 2 Gebruik van alcohol onder scholieren van 12 tot en met 18 jaar, vanaf 1988

Figuur 2: Klinische opnames en dagopnames (hoofd- en nevendiagnose) van jongeren van 16 jaar of jonger met alcoholintoxicatie, vanaf 2001. Bron: LMR, DHD, 2013 in Van Laar et al., 2013.

Klinische opnames en dagopnames van jongeren van 16 jaar of jonger

Aantal klinische en dagopnames, niet gecorrigeerd voor dubbeltellingen van personen.

Naar boven


Combinatie met andere determinanten

Toename zwaar alcoholgebruik in combinatie met overgewicht

Tussen 1990 en 2011 is het percentage mensen dat zowel zwaar alcoholgebruik gebruikt als overgewicht heeft met bijna de helft (45%) toegenomen (p<0,001) (zie figuur 3). In dezelfde periode is het percentage mensen dat zwaar alcohol gebruik combineert met roken met de helft afgenomen (p<0,001). Ook het aandeel dat zowel rookt, zwaar alcohol gebruikt als overgewicht heeft, is afgenomen (met 40%, p<0,001). Deze bevindingen zijn gebaseerd op gegevens over de Nederlandse bevolking van 25 jaar en ouder uit de POLS, gezondheid en welzijn, 1990-2009 en de Gezondheidsenquête, 2010-2011). Voor meer details over de resultaten zie: Icoon: detaildocumentAchtergronddocument Combinaties van risicofactoren.

Figuur 3: Trend in combinaties van twee of drie specifieke risicofactoren onder Nederlanders van 25 jaar en ouder (Bron: POLS, gezondheid en welzijn, 1990-2009; Gezondheidsenquête, 2010-2011).

Figuur 3: Trend in combinaties van twee of drie specifieke risicofactoren onder Nederlanders van 25 jaar en ouder
.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

Literatuur

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

CBS-Statline
De elektronische databank van het CBS.
Bevat statistische informatie over vele maatschappelijke en economische onderwerpen in de vorm van tabellen en grafieken.
STIVA
Stichting Verantwoord Alcoholgebruik
Trimbos
Trimbos-instituut, Netherlands Institute of Mental Health and Addiction
URL: http://www.trimbos.nl
Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.17, 23 juni 2014
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.