Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Zoeken
Alcoholgebruik
De determinant, gezondheidsgevolgen en oorzaken

Alcoholgebruik: Achtergrondinformatie bij de gegevensbronnen

Volwassenen in Nederland Jongeren in Nederland Internationaal

Volwassenen in Nederland

Permanent Onderzoek Leefsituatie (POLS)

Alcoholgebruik is één van de vele onderwerpen van de CBS-enquête naar gezondheid en welzijn in POLS. Deze vragenlijst wordt jaarlijks voorgelegd aan een steekproef van circa tienduizend Nederlanders van 12 jaar en ouder. De meest recente cijfers worden op CBS StatLine gepubliceerd. De vragenlijst bevat onder meer een vraag naar de alcoholhoudende drank van voorkeur. Mensen kunnen ook antwoorden 'ik drink nooit'. De mensen die wel eens alcohol drinken wordt onder meer gevraagd hoe vaak ze 6 glazen of meer per gelegenheid drinken. Mensen die minstens elke week 6 glazen of meer per gelegenheid drinken, worden zware drinkers genoemd. Zie ook: object_document_1Wat is alcoholgebruik en hoe wordt het gemeten?

Zie ook: urlZorggegevens: POLS Gezondheid en Welzijn.

Nationaal Prevalentie Onderzoek (NPO)

Voor het Nationaal Prevalentie Onderzoek Middelengebruik van het IVO zijn in 1997, 2001, 2005 en 2009 vragenlijsten afgenomen met de CAPI-methode (Computer Assisted Personal Interviewing). Het steekproefkader is de algemene Nederlandse bevolking van 15-65 jaar. Vanwege de persoonlijke interviewmethode is er mogelijk sprake van onderrapportage van middelengebruik door sociaalwenselijke antwoorden.

Zie ook: urlZorggegevens: Nationaal Prevalentie Onderzoek.

Jongeren in Nederland

Peilstationsonderzoek

Het peilstationsonderzoek is gebaseerd op een vragenlijst die in 2007 werd afgenomen in groep 7 en 8 van het basisonderwijs in 102 klassen, in totaal onder 2310 leerlingen; en in het voortgezet onderwijs (VO) in 354 klassen en onder 7.550 leerlingen. De steekproef uit het basisonderwijs werd gewogen voor stedelijkheid en geslacht. De steekproef van het VO werd daarnaast ook herwogen voor leerjaar en schoolniveau (Monshouwer et al., 2008). Over alcoholgebruik wordt scholieren onder meer gevraagd naar het ooit gedronken hebben in het leven en naar het drinken in de afgelopen maand. Ook wordt gevraagd naar wekelijks drinken, naar de frequentie van alcoholgebruik in de afgelopen maand en naar de hoeveelheid die gedronken wordt in het weekend.

Zie ook: urlZorggegevens: Peilstationsonderzoek.

HBSC

De HBSC-studie is in 2002, 2005 en in 2009 afgenomen onder representatieve steekproeven scholieren van het basisonderwijs en het VO. Over alcoholgebruik wordt scholieren onder meer gevraagd of zij ooit gedronken hebben. Ook wordt gevraagd of zij in de afgelopen maand wel eens gedronken is hebben en zo ja, of zij in die maand wel eens vijf glazen of meer bij één gelegenheid hebben gedronken ('binge drinken') of dronken zijn geweest.

Zie ook: urlZorggegevens: HBSC.

Naar boven

Internationaal

WHO-Health For All database

De WHO-HFA bevat gegevens over totale alcoholconsumptie afkomstig van het WHO Global Information System on Alcohol and Health (GISAH). De gegevens over totale alcoholconsumptie in GISAH zijn gebaseerd op geregistreerde gegevens over productie en handel. Er wordt daarbij geen rekening gehouden met aankopen in het buitenland, opslag, tax free alcohol en surrogaatalcohol. Dit vermindert de nauwkeurigheid van de indicator. Gegevens komen uit verschillende administratieve bronnen zoals overheidsstatistieken, statistieken van de alcoholindustrie en de statistische database van de Food and Agriculture Organization (FAO) van de Verenigde Naties (FAOSTAT).

HBSC

De Nederlandse HBSC-studie is onderdeel van een internationaal HBSC onderzoek dat in 2005/2006 is uitgevoerd in 41 landen en regio's in Europa en Noord-Amerika. Alle EU-landen, behalve Cyprus, hebben geparticipeerd. Voor de cijfers in Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen? is een populatiegewogen gemiddelde berekend voor België en het Verenigd Koninkrijk, gebaseerd op populatiegrootte volgens Eurostat, 2006. Cijfers voor Vlaanderen, Wallonië, Engeland, Schotland en Wales worden in de HBSC rapporten namelijk apart weergegeven (Harbers et al., 2008).

ESPAD

De ESPAD studie is in 1999, 2003 en 2007 uitgevoerd onder vijftien- en zestienjarige scholieren van het middelbaar onderwijs in 35 Europese landen. In Nederland voert het Trimbos-instituut ESPAD uit onder ruim vierduizend 3e en 4e klassers van het VO. België, Duitsland en Oostenrijk deden alleen in 2003 mee. De Verenigde Staten deden niet mee aan de ESPAD, maar voerden vergelijkbaar onderzoek uit. In het ESPAD-onderzoek is gevraagd naar het gebruik van alcohol en de frequentie van dronkenschap (Monshouwer et al., 2008;Van Laar et al., 2008).

Zie ook: urlZorggegevens: ESPAD.

.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

Literatuur

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

CBS
Centraal Bureau voor de Statistiek
URL: http://www.cbs.nl
FAO
Food and Agriculture Organization of the United Nations
De voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties. URL: http://www.fao.org
HBSC-studie
Nederlandse Health Behavior in School-aged Children-studie
IVO
IVO
Wetenschappelijk bureau voor onderzoek, expertise en advies op het gebied van leefwijzen, verslaving en daaraan gerelateerde maatschappelijke ontwikkelingen
POLS
Permanent Onderzoek Leefsituatie (CBS)
VO
Voortgezet onderwijs
Kuunders MMAP (RIVM), Zantinge EM (RIVM). Alcoholgebruik: Achtergrondinformatie bij de gegevensbronnen. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheidsdeterminanten\Leefstijl\Alcoholgebruik, 8 december 2011.
Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.7, 22 maart 2012
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.