Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Zoeken

Alcoholgebruik

Kort en bondig

De determinant, gezondheidsgevolgen en oorzaken

Omvang van het probleem

Geografische verschillen

Kijk ook eens bij:

Kijk ook eens bij andere websites:

.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

Literatuur

  • Alamian A, Paradis G.Clustering of chronic disease behaviorial risk factors in Canadian children and adolescents. Prev. Med., 2009; 48: 493-99.
  • Alati R, Lawlor DA, Najman JM, Willimas GM, Bor W, O’Callaghan M.Is there really a ‘J-shaped’ curve in the association between alcohol consumption and symptoms of depression and anxiety? Findings from the Mater-University Study of pregnancy and its outcomes. Addiction, 2005; 100: 643-651.
  • Anderson P, Baumberg B. Alcohol in Europe: a public health perspective. London: Institute of Alcohol Studies,2006.
  • Anderson P, Bruijn A de, Angus K, Gordon R, Hastings G.Impact of Alcohol Advertising and Media Exposure on Adolescent Alcohol Use: A Systematic Review of Longitudinal Studies. [Epub ahead of print]. Alcohol Alcohol, 2009; (Jan 14).
  • Babor TF, Caetano R, Casswell S, Edwards G, Giesbrecht N, Graham K, et al.Alcohol: No ordinary commodity. Research and public policy. Oxford: University Press, 2003.
  • Baer JS, Sampson PD, Barr HM.A 21-year longitudinal analysis of the effects of prenatal alcohol exposure on young adult drinking. Arch Gen Psychiatry, 2003; 60: 377-385.
  • Bagnardi V, Zatonski W, Scotti L, Vecchia C la, Corrao G.Does drinking pattern modify the effect of alcohol on the risk of coronary heart disease? Evidence from a meta-analysis. J Epidemiol Community Health, 2008; 62: 615-619.
  • Bellis MA, Hughes K, Morleol M, Tocquel K, Hughes S, Allen T, et al.Predictors of risky alcohol consumption in schoolchildren and their implications for preventing alcohol-related harm. Subst Abuse Treat Prev Policy, 2007; 2(15).
  • Bieleman B, Maarsingh H, Meijer G.Aangeschoten wild, onderzoek naar jongeren, alcohol, drugs en agressie tijdens het uitgaan. Groningen: Intraval, 1998.
  • Bobak M, Room R, Kubinova R, Malyutina S, Pajak A, Kurilovitch S, et al.Contribution of drinking patterns to differences in rates of alcohol related problems between three urban populations. J Epidemiol Community Health, 2004; 58: 238-242.
  • Britton A, McKee M.The relation between alcohol and cardiovascular disease in Eastern Europe: explaing the paradox. Journal of Epidemiological Community Health, 2000; 54: 328-32.
  • Cargiulo T.Understanding the health impact of alcohol dependence. Am J Health-Syst Pharm, 2007; 64(Supll 3): s5-s11.
  • Carpenter-Hyland EP, Chandler J.Adaptive plasticity of NMDA receptors and dendritic spines: Implications for enhanced vulnerability of the adolescent brain to alcohol addiction. Pharmacol Biochem Behav, 2007; 86: 200-208.
  • Chaloupka FJ, Grossman M, Saffer H. The effects of price on alcohol consumption and alcohol-related problems. Alcohol Res Health,2002;: 22-34.
  • Chen L, Gallicchio L, Boyd-Lindsley K, Tao X, Robinson KA, Kim Lam T, et al.Alcohol consumption and the risk of nasopharyngeal carcinoma: A Systematic Review. Nutrition and Cancer, 2009a; 61(1): 1-15.
  • Chong EWT, Kreis AJ, Wong TY, Simpson JA, Guymer RH.Alcohol consumption and the risk of age-related macular degeneration: A systematic review and meta-analysis. Am J Ophthalmol, 2008; 145(4): 707-715.
  • Currie C, Gabhainn SN, Godeau E, Roberts C, Smith R, Currie D (red.).Inequalities in young people's health. HBSC International report from the 2005/2006 survey. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe, 2008.
  • Dekker E, Dalen WE van, Kuunders MMAP, Mulder J.Beleid onder invloed. Alcoholpreventiebeleid in Nederland. Utrecht: STAP, 2006.
  • Dijck D van, Knibbe RA.De incidentie, remissie en chroniciteit van probleemdrinken in de algemene Nederlandse bevolking. Maastricht: Universiteit Maastricht, 2006.
  • Dijkshoorn H.Ongezonde leefgewoonten in Amsterdam. Amsterdam: GG&GD/EDG, 2002.
  • Dorsselaer S van, Looze M de, Vermeulen-Smit E, Roos S de, Verdurmen J, Bogt T ter, et al.HBSC 2009. Gezondheid, welzijn en opvoeding van jongeren in Nederland. Utrecht: Trimbos-instituut, 2010.
  • Dotinga A.Drinking in a Dry Culture: Alcohol use among second-generation Turks and Moroccans: measurements and results (thesis). Rotterdam: Erasmus Universiteit Rotterdam, 2005.
  • Drobes DJ.Concurrent alcohol and tobacco dependence: mechanisms and treatment. Alcohol Res Health, 2002: 136-142.
  • EC, Europese Commissie. EU citizens´ attitudes towards alcohol: special Eurobarometer 331. Brussel: Europese Commissie,2010.
  • Ergo Research Intelligence.Rijden onder invloed in Nederland in 1999-2008. Delft: Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat, Dienst Verkeer en Scheepvaart DVS, 2009.
  • Eurostat.First demographic estimates for 2005 (Statistics in focus: Population and social conditions, 1/2006). Luxemburg: EC, 2006.
  • Fillmore KF, Stockwell T, Chikritzhs T, Bostrom A, Kerr W.Moderate alcohol use and reduced mortality risk: systematic error in prospective studies and new hypothesis. Ann Epidemiol, 2007; 17(5): 16-23.
  • Friesema IHM, Zwietering PJ, Veenstra MY, Knottnerus JA, Garretsen HFL, Lemmens PHHM.Alcohol intake and cardiovascular disease and mortality: the role of pre-existing disease. J Epidemiol Community Health, 2007; 61: 441-446.
  • Friesema IHM.Alcohol and cardiovascular disease: a longitudal study on impact of intake measurement and health status. Maastricht: Universiteit Maastricht, 2006.
  • Garretsen HFL.Probleemdrinken. Dissertatie. Lisse: Swets & Zeitlinger, 1983.
  • Gezondheidsraad.Risico's van alcoholgebruik bij conceptie, zwangerschap en borstvoeding. Den Haag: Publicatie, 2005b; 22.
  • Gezondheidsraad.Richtlijnen goede voeding 2006 - achtergronddocument. Den Haag: Gezondheidsraad, 2006; 08.
  • GISAH Global Information System on Alcohol and Health .
  • Goldman D, Oroszi G, Ducci F.The genetics of addictions: uncovering the genes. Nat Rev Genet, 2005; 6(7): 521-32.
  • Harbers MM, Wilk EA van der, Kramers PGN, Kuunders MMAP, Verschuuren M, Eliyahu H, et al. Dare to Compare! Benchmarking Dutch health with the European Community Health Indicators (ECHI). RIVM-rapport nr. 270051011. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum,2008.
  • Hearst M O, Fulkerson JA, Maldonado-Molina MM, Perry CL, Komro KA.Who needs liquor stores when parents will do? The importance of social sources of alcohol among young urban teens. Prev Med, 2007; 44: 471-476.
  • Hibell B, Andersson B, Bjarnason T, Ahlström S, Balakireva O, Kokkevi A, et al.The ESPAD Report 2003; Alcohol and Other Drug use Among Students in 35 European Countries. Stockholm: CAN/Pompidou Group of the Council of Europe, 2004.
  • Hibell B, Guttormsson U, Ahlström S, Balakireva O, Bjarnason T, Kokkevi A, et al. The 2007 ESPAD Report - Substance Use Among Students in 35 European Countries. Stockholm: The Swedish Council for Information on Alcohol and Other Drugs (CAN).2009; 408
  • Hoeymans N, Melse JM, Schoemaker CG (red.). Gezondheid en determinanten. Deelrapport van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2010 Van gezond naar beter. RIVM-rapport nr. 270061006. Bilthoven: RIVM,2010.
  • Holder HD.Effective alcohol policy for the community and nation: what science tells us. Presentatie. Maastricht: Studieconferentie: Minder drank met meer beleid, 2006.
  • Kerr-Corrêa F, Igami TZ, Hiroce V, Tucci AM.Patterns of alcohol use between genders: a cross-cultural evaluation. J Affect Disord, 2007; 102: 265-75.
  • Kessler RC, Nelson CB, McGonagle KA, Edlund MJ, Frank RG, Leaf PJ.The epidemiology of co-occurring addictive and mental disorders: implications for prevention and service utilization. Am J Orthopsychiatry 1996; 66 (1), 17-31.
  • Klatsky AL, Udaltsova N.Alcohol drinking and total mortality risk. Ann Epidemiol, 2007; 17(5S): S63-S67.
  • Knibbe RA, Joosten J, Choquet M, Derickx M, Morin D, Monshouwer K.Culture as an explanation for substance-related problems: a cross-national study among French and Dutch adolescents. Soc Sci Med, 2007; 64: 604-16.
  • Knibbe RA, Joosten J, Derickx M, Choquet M, Morin D, Monshouwer K, et al.Perceived availability of substances, substance use and substance-related problems: a cross national study among French and Dutch adolescents. Journal of Substance Use, 2005; 10(2-3): 151-163.
  • Laar MW van, Cruts AAN, Verdurmen JEE, Ooyen-Houben MMJ van, Meijer RF (red.).Nationale Drug Monitor. Jaarbericht 2007. Utrecht: Trimbos-instituut, 2008.
  • Li MD, Burmeister M.New insights into the genetics of addiction. Nat Rev Genet, 2009; 10(4): 225-31.
  • Middleton Fillmore K, Chikritzhs T, Stockwell T, Bostrom A, Pascal R.Alcohol use and prostate cancer: A meta-analysis. Mol Nutr Food Res, 2009; 53: 240–255.
  • Monshouwer K, Dorsselaer S van, Os J van, Drukker M, Graaf R de, Bogt T ter, et al.Ethnic composition of schools affects episodic heavy drinking only in ethnic-minority students. Addiction, 2007; 102: 722-729.
  • Monshouwer K, Verdurmen J, Dorsselaer S van, Smit E, GorterA, Vollebergh W.Jeugd en riskant gedrag 2007. Kerngegevens uit het peilstationsonderzoek scholieren. Roken, drinken, drugsgebruik en gokken onder scholieren vanaf tien jaar. Utrecht: Trimbos-instituut, 2008.
  • Nazareth I, Walker C, Ridolfi A, Aluoja A, Bellon J, Geerlings M, et al.Heavy episodic drinking in europe: a cross section study in primary care in six European countries. Alcohol Alcohol, 2011; 46(5): 600-6.
  • NIAAA, National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism. The Genetics of Alcoholism. Rockville: Alcohol Alert,2003; 60.
  • NIGZ, Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie.Alcohol en ouderen. Factsheet. Woerden: NIGZ, 2005g.
  • Rehm J, Graham K, Monteiro M, Gmel G, Sempos CT.The relationship of average volume of alcohol consumption and patters of drinking to burden of disease: an overview. Addiction, 2003; 98: 1209-1228.
  • Rehm J, Room R, Monteiro M, Gmel G, Graham K, Rehn N, et al.Alcohol use. In: Ezzati M, Lopez AD, Rodgers A, Murray CHL (red). Comparative quantification of health risks: global and regional burden of disease attributable to selected major risk factors. Geneva: WHO, 2004; 1.
  • Rooij AJ van, Schoenmakers TM, Mheen D van de. Nationaal Prevalentie Onderzoek Middelengebruik 2009: kerncijfers 2009. Rotterdam: IVO. Rotterdam: IVO,2011.
  • Room R, Babor T, Rehm J.Alcohol and public health. Lancet, 2005; 365: 519-530.
  • Saffer H, Dave D.Alcohol advertising and alcohol consumption by adolescents. Health Econ, 2006; 15: 617–37.
  • Schrijvers CTM, Schoemaker CG (red.). Spelen met gezondheid. Leefstijl en psychische gezondheid van de Nederlandse jeugd. RIVM-rapport nr. 270232001. Bilthoven: RIVM,2008; 85-107.
  • Schutten M, Eijnden RJJM, Knibbe RA.Onderzoeksrapportage Alcohol en Werk. Doetinchem: IVO. Reed Business Information bv, 2003.
  • STAP, Stichting Alcoholpreventie.Onderzoek alcohol & zwangerschap. Utrecht: STAP, 2007.
  • van Laar MW, Cruts AAN, van Ooyen-Houben MMJ, Meijer RF, Croes EA, Brunt T, Ketelaars APM Nationale Drug Monitor. Jaarbericht 2010. Utrecht: Trimbos-Instituut2011.
  • Verdurmen J, Abraham M, Planije M, Monshouwer K, Dorsselaer S van, Schulten I, et al.Alcoholgebruik en jongeren onder de 16 jaar: schadelijke effecten en effectiviteit van alcoholinterventies. Utrecht: Trimbos-instituut, 2006b.
  • Verdurmen J, Monshouwer K, Dorsselaer S van.Bovenmatig drinken in Nederland: uitkomsten van de 'Netherlands mental health survey and incidence study' [Nemesis]. Utrecht: Bureau NDM, 2003.
  • Vorst H van der, Engels RC, Deković M, Meeus W, Vermulst AA.Alcohol-specific rules, personality and adolescents' alcohol use: a longitudinal person-environment study. Addiction, 2007; 102(7): 1019-20.
  • Wagenaar AC, Salois MJ, Komro KA.Effects of beverage alcohol price and tax levels on drinking: a meta-analysis of 1003 etstimates from 112 studies. Addiction, 2009; 104(2): 179-190.
  • Wendel-Vos GCW, Picavet HSJ, Gelder BM van, Tijhuis MAR, Droomers M. Een exploratie van risicogroepen en samenhang met omgeving, gezondheid en zorggebruik. RIVM-rapport nr. 2603010008. Bilthoven: RIVM,2007c.
  • White IR, Altman DR, Nanchahal K.Alcohol consumption and mortality: modelling risks for men and women at different ages. BMJ, 2002; 325: 191.
  • WHO, World Health Organization.WHO Global Status Report on Alcohol 2004. Geneve: WHO, 2004c.
  • WHO, World Health Organization. Global status report on alcohol and health. Geneve,2011b.
  • WHO-Europe, World Health Organization. European Status Report on Alcohol and Health 2010. Kopenhagen,2010.
  • Wiefferink CH, Peters L, Hoekstra F, Dam G ten, Buijs GJ, Paulussen TGWM.Clustering of health-related behaviors and their determinants: Possible consequences for school health interventions. Prevention Science, 2006; 7: 127-49.
  • Wilk EA van der, Jansen J.Lifestyle-related risks: are trends in Europe converging? Public Health, 2005; 119: 55-66.
  • Zantinge EM, Wilk EA van der, Wieren S van, Schoemaker CG (redactie) Gezond ouder worden in Nederland. Bilthoven: RIVM,2011.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

ADH
Alcohol dehydrogenase
ALDH
Aldehyde dehyrogenase
CBS
Centraal Bureau voor de Statistiek
URL: http://www.cbs.nl
EU-15
De 15 landen die vóór 1 april 2004 de Europese Unie vormden
België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, Verenigd Koninkrijk, Zweden.
EU-27
De 27 landen die vanaf 1 januari 2007 de Europese Unie vormen.
België, Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië, Verenigd Koninkrijk, Zweden.
FAO
Food and Agriculture Organization of the United Nations
De voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties. URL: http://www.fao.org
GWAS
Genome Wide Association Studie
Een type studie waarin 500.000 of meer genetische variaties verspreid over het gehele genoom tegelijkertijd worden geanalyseerd in het DNA van grote aantallen (meer dan 1.000) monsters afkomstig van gezonde personen en mensen met een bepaalde ziekte.
hbo
Hoger beroepsonderwijs
HBSC-studie
Nederlandse Health Behavior in School-aged Children-studie
IVO
IVO
Wetenschappelijk bureau voor onderzoek, expertise en advies op het gebied van leefwijzen, verslaving en daaraan gerelateerde maatschappelijke ontwikkelingen
lbo
Lager beroepsonderwijs
mavo
Middelbaar algemeen voortgezet onderwijs
NPC
Nasopharynxcarcinoom
Kanker van de neuskeelholte.
POLS
Permanent Onderzoek Leefsituatie (CBS)
vmbo
Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs
VO
Voortgezet onderwijs
vwo
Voorbereidend wetenschappelijk onderwijs

Definities

95%-bi
Het 95%-bi (95%-betrouwbaarheidsinterval) geeft de onder- en bovengrens aan waartussen de werkelijke RII zich zeer waarschijnlijk (voor 95% zeker) bevindt. Wanneer het getal '1' niet in dit interval voorkomt, dan is de RII statistisch significant ofwel dan is er zeer waarschijnlijk sprake van een verschil tussen de hoogst- en de laagstopgeleiden.
binge drinken
Het drinken van 5 glazen alcohol of meer bij één gelegenheid in de afgelopen 4 weken
Dagopname
Bij opname in een ziekenhuis wordt onderscheid gemaakt tussen dagopnamen (of dagverpleging) en klinische opnamen. Bij dagopnamen gaat het om een aantal uren durende vorm van verpleging in een ziekenhuis in verband met het op dezelfde dag plaatsvinden van een onderzoek of behandeling.
Kandidaatgen
Een gen dat op een plek in het DNA (erfelijk materiaal) ligt, waarvan het vermoeden bestaat dat het een rol speelt bij een bepaalde erfelijke eigenschap of ziekte doordat de plek op het chromosoom, de expressie, het eiwitproduct, of de link met een bepaald fenotype hierop wijst.
Klinische opname
Bij opname in een ziekenhuis wordt onderscheid gemaakt tussen dagopnamen (of dagverpleging) en klinische opnamen. Klinische opnamen betreffen de ziekenhuisopnamen die meestal langer dan één dag duren.
Overmatig alcoholgebruik
3 of meer glazen alcohol per dag voor mannen en 2 of meer glazen per dag voor vrouwen.
Prevalentie
Het aantal personen met een bepaalde ziekte of leefstijl op een bepaald moment (punt-prevalentie) of in een bepaalde periode zoals een jaar (periode-prevalentie), in aantallen of percentages.
RII
De RII (relative index of inequality) is een maat die de grootte van het verschil in een gezondheidsprobleem, het zorggebruik of een leefstijl aangeeft tussen de laagst- en de hoogstopgeleiden en daarbij rekening houdt met de verdeling van de mensen over de verschillende opleidingsniveaus. Een RII<1 betekent dat het gezondheidsprobleem, het zorggebruik of de leefstijl meer voorkomt onder de hoogstopgeleiden dan onder de laagstopgeleiden. Een RII>1 betekent dat het gezondheidsprobleem, het zorggebruik of de leefstijl meer voorkomt onder de laagstopgeleiden dan onder de hoogstopgeleiden.
RII Trend
De RII Trend (trend in relative index of inequality) is een maat die de grootte van het verschil in een gezondheidsprobleem, zorggebruik of leefstijl tussen de laagst- en de hoogstopgeleiden aangeeft tussen twee momenten in de tijd (bijvoorbeeld 1990-2009). Deze maat houdt daarbij tevens rekening met de verdeling van de mensen over de verschillende opleidingsniveaus. Een RII Trend >1 betekent een afname in opleidingsverschillen in de betreffende periode. Een RII Trend <1 betekent een toename in opleidingsverschillen in de betreffende periode.
Standaardiseren
Standaardiseren vindt plaats om aantallen die over een groep onderzochte Nederlanders gaan representatief te maken voor de gehele Nederlandse bevolking.
Zwaar alcoholgebruik
Minstens 1 dag per week 6 glazen of meer.
Zware drinker
Gebruikt minstens 1 dag per week 6 glazen of meer.
Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> versie 4.6.1, 31 januari 2012