Binnen dit thema Gezondheidsachterstanden vindt u informatie over verschillen naar sociaaleconomische status en etniciteit in gezondheid en ziekte, gezondheidsdeterminanten, preventie en zorg.
Gezondheid en ziekte zijn niet gelijk verdeeld over verschillende bevolkingsgroepen in Nederland. Het terugdringen van gezondheidsachterstanden die te vermijden zijn, is één van de hoofddoelstellingen van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Gezondheidsachterstanden doen zich voor bij groepen met een lage sociaaleconomische status en sommige etnische groepen. In dit onderdeel van het Kompas staat informatie over: (1) verschillen in gezondheid tussen sociaaleconomische groepen en etnische groepen en (2) trends in deze verschillen over de tijd (als gegevens hierover voorhanden zijn).
Van het meest recent beschikbare jaar zullen gezondheidsverschillen worden weergegeven voor de totale bevolking, voor mannen en vrouwen apart en voor verschillende leeftijdsgroepen. Het gaat om de verschillen in gezondheid en ziekte, gezondheidsdeterminanten, preventie en zorggebruik.
Per opleidingsniveau wordt de prevalentie in een figuur weergegeven, deze geeft een indruk van de absolute verschillen zonder correctie voor verschillen in leeftijd. De verschillen worden samengevat in de Relative Index of Inequality (RII) die gecorrigeerd wordt voor verschillen in leeftijd. Met de RII wordt ook de statische significatie aangegeven. Zie ook Technische toelichting.
Indien beschikbaar wordt de trend in de tijd sinds 1990 weergegeven. Met behulp van figuren worden de trends in gezondheid (voortschrijdend gemiddelde over drie-jaarsperioden) binnen de sociaaleconomische groepen weergegeven. Indien de trend in gezondheid verschilt per sociaaleconomische groep – bijvoorbeeld stijging in de ene en stabiel in de andere – dan is er sprake van ongelijkheid in trends. Indien het verschil tussen de sociaaleconomische groepen significant verandert met de tijd wordt gesproken van trends in ongelijkheid. Bij de figuren worden enkele maten opgenomen die weergeven of er sprake is van statistische significantie van de trends. Zie ook technische toelichting.
Van het meest recent beschikbare jaar zullen de gezondheidsverschillen worden weergegeven voor de totale bevolking, voor mannen en vrouwen apart en voor verschillende leeftijdsgroepen (indien mogelijk: 16-29 jaar, 30-44 jaar, 45-64 jaar en 65+). De totale bevolking betreft de bevolking van 16 jaar en ouder omdat de gehanteerde bron gegevens verzameld bij personen van 16 jaar en ouder. De gehanteerde leeftijdsklassen presenteren globaal gezien jong-volwassenen (16-29 jaar), volwassenen (30-44 jaar), personen van middelbare leeftijd (45-64 jaar) en ouderen (65+). De verschillende leeftijdscategorieën hebben grote impact op gezondheid en mogelijk kan ook de rol van sociaaleconomische positie per leeftijdsklasse verschillen.
In de release van 2006 is het meest recente jaar waarvan gegevens worden gepresenteerd 2003, dat is het ijkjaar van het samenvattende rapport van de VTV 2006. Voorzover de leeftijd en geslacht-verdeling van de gehanteerde gegevensbron niet overeenkomt met die van de Nederlandse bevolking wordt deze gestandaardiseerd naar de Nederlandse bevolking van 2003.
Per opleidingsniveau wordt de prevalentie van de gezondheidsparameter in één figuur weergegeven. Deze geeft meteen zicht op de omvang van de absolute verschillen in gezondheid zonder correctie voor verschillen in leeftijd.
De gezondheidsverschillen worden samengevat in in een samenvattende maat, de Relative Index of Inequality (RII) die tevens standaard wordt gecorrigeerd voor verschillen in leeftijd. De RII is een odds ratio (OR) die de verhouding van de laagste versus de hoogste groep laat zien, maar deze index verschilt van de odds ratio in het feit dat rekening wordt gehouden met de verdeling van de populatie over de achterstandgroepen. Alle gepresenteerde RII’s worden gecorrigeerd voor leeftijd: de RII geeft aan of de verschillen na correctie voor leeftijd blijven bestaan. Bij de RII wordt ook het 95% betrouwbaarheidsinterval weergegeven. Omdat de cijfers gebaseerd zijn op gegevens van een steekproef uit de Nederlandse bevolking is de RII een schatting en het 95% betrouwbaarheids interval geeft de range aan waarin waarschijnlijk (voor 95% zeker) de werkelijke RII zich bevind. Deze range wordt tevens gebruikt voor de bepaling van statistische significantie. Indien het getal ‘1’ niet in dit interval voorkomt dan is de OR/RII statistisch significant verschillend van 1, oftewel er is zeer waarschijnlijk sprake van een verschil.
Voor de verschillende opleidingsniveaus wordt de prevalentie van de gezondheidparameters voor 1990-2003 weergegeven via een 3-jaars voortschrijdend gemiddelde die gestandaardiseerd zijn naar de Nederlandse bevolking van 2000. Het weergeven van de trends per opleidingsniveau geeft inzicht in 2 vraagstukken:
In hoeverre is de prevalentie van een gezondheidsprobleem per achterstandsgroep veranderd in de tijd? Per groep is een samenvattende maat weergegeven die aangeeft wat de of de waargenomen trend significant is. Dit is de ‘trend Odds Ratio’ aan gegeven met ORtrend. De ORtrend geeft het effect van de tijd (per jaar) op de gezondheidsinidcator weer. Met behulp van het 95% betrouwbaarheidsinterval kan worden geconstateerd of er sprake is van statistische significantie.
In hoeverre is het verschil in de prevalentie van een gezondheidsindicator over de achterstandsgroepen veranderd in de tijd? Hiervoor is de RIItrend als samenvattende maat berekend en weergegeven. Deze is berekend met logistische regressie met de interactie term ‘relatieve positie in SES * jaartal’, die de trend in de RII weergeeft. Het bijbehorende 95% betrouwbaarheidsinterval laat zien of er sprake is van statistische significantie.
In de figuren worden de trends weergegeven middels een voortschrijdend gemiddelde over drie-jaarsperioden. Hiermee worden mogelijke uitschieters wat afgezwakt, er is sprake van ‘smoothing’. Voor alle jaren worden de cijfers gestandaardiseerd naar leeftijd en geslacht van de Nederlandse bevolking in 2000 zodat de verschillen over de jaren heen niet veroorzaakt kunnen worden door mogelijke veroudering van de populatie. Dit betekent eveneens dat de cijfers die weergegeven staan in de trendfiguren, iets kunnen afwijken van de cijfers van het meest recente jaar: die zijn immers gestandaardiseerd naar 2003.
Bij de gepresenteerde RII’s en OR’s worden in alle gevallen ook het 95% betrouwbaarheidsinterval weergegeven. Omdat de cijfers gebaseerd zijn op gegevens van een steekproef uit de Nederlandse bevolking is de RII/OR een schatting en het 95% betrouwbaarheids interval geeft de range aan waarin waarschijnlijk (voor 95% zeker) de werkelijke RII zich bevind. Deze range wordt tevens gebruikt voor de bepaling van statistische significantie. Indien het getal ‘1’ niet in dit interval voorkomt dan is de RII/OR statistisch significant verschillend van 1, oftewel er is zeer waarschijnlijk sprake van een verschil.
Als naslag zijn er achtergrondtabellen opgenomen met de prevalentiecijfers van de gezondheidsindicatoren per jaar en per opleidingsniveau. Dit wordt afzonderlijk gepresenteerd voor de totale bevolking en naar geslacht. Deze zijn te vinden onder 'achtergrondgegevens en details' in het document 'situatie 2003 en trends 1990-2003'.
Hierbij worden tevens de volgende samenvattende maten weergeven:
Begrippen
Afkortingen
Definities
Afdrukken