Ziekte van Parkinson: Wat zijn de mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling?

Diagnostiek gebaseerd op klinisch beeld

De diagnose ziekte van Parkinson wordt gesteld op basis van het klinische beeld. Belangrijke waarnemingen zijn een eenzijdig begin van het beven en de bewegingsvertraging, een ontbreken van andere neurologische symptomen en een gunstige reactie op een proefbehandeling met het middel L-dopa. L-dopa is een tussenproduct in de aanmaak van dopamine in het lichaam. Kernsymptomen zijn beven, stijfheid, bewegingsvertraging en een gestoorde houdingsbalans. Om belangrijke oorzaken (infarcten, tumoren) uit te sluiten, wordt vaak uitgebreidere diagnostiek verricht. Bij onzekerheid over de diagnose kan een PET- of SPECT-scan worden gemaakt. Hiermee is het mogelijk een aantal biochemische eigenschappen van het hersenweefsel specifiek en (semi)kwantitatief te meten.

Behandeling gericht op symptoombestrijding

De behandeling van de ziekte van Parkinson is nog niet gericht op genezing (curatief), maar op symptoombestrijding. Sinds 1967 staat het middel L-dopa daarin centraal. Na 1985 zijn verschillende dopamineagonisten (geneesmiddelen die de werking van dopamine bevorderen) geïntroduceerd. Mede door het optreden van bijwerkingen zijn de toedieningsvorm en de samenstelling van de preparaten herhaaldelijk gewijzigd. De dopaminerge therapie heeft tot een verbetering van de levensverwachting en de kwaliteit van leven geleid. De levensverwachting is echter korter dan die van de algemene bevolking. De gemiddelde levensduur na het stellen van de diagnose wordt geschat op 10,1 tot 12,4 jaren (Beyer et al., 2001; Fall et al., 2003).

Doorgaans worden patiënten met secundair parkinsonisme op dezelfde wijze behandeld als patiënten met de ziekte van Parkinson. De medicatie is bij secundair parkinsonisme echter minder effectief.

Op den duur problemen door bijwerkingen medicatie

De meeste patiënten ondervinden na een ziekteduur van tien jaar vaak complicaties van de medicatie, zoals:

bewegingsstoornissen;
het onvoorspelbaar plotseling omslaan van een toestand van normale bewegingsmogelijkheid in een toestand met onwillekeurige schokkende bewegingen of sterk verminderde bewegingsmogelijkheid;
psychische bijwerkingen zoals hallucinaties.

Door een intensief contact tussen patiënt en behandelaar kan vaak nog jarenlang een bevredigende leefsituatie voor de patiënt en diens directe omgeving worden bereikt. Hierbij is monitoring en eventuele aanpassing van de medicamenteuze therapie belangrijk.

Ook chirurgisch ingrijpen mogelijk

Continue elektrische stimulatie van diep gelegen hersenstructuren is een behandelingsmogelijkheid voor patiënten waarbij medicijnen onvoldoende werkzaam zijn. Er worden elektroden in de hersenen ingebracht, die met een onderhuidsgelegen stimulatiebron worden verbonden. Hierdoor kan de activiteit van bepaalde hersendelen (‘nucleus subthalamicus’ en ‘globus pallidus’) door continue elektrische prikkeling worden beïnvloed. Er kan een verbetering van de motorische verschijnselen van de ziekte van Parkinson worden bewerkstelligd met daarbij vaak een vermindering van de medicijnen. De patiënt kan zelf de onderhuidsgelegen stimulator aan- en uitzetten (Speelman, 1991; Speelman & Bosch, 1995; Speelman et al., 2001).

Nieuwe behandelmogelijkheden nog in experimenteel stadium

In experimenteel onderzoek tracht men inzicht te krijgen in de mogelijkheden om de steuncellen (microglia) rond de aangetaste hersendelen te stimuleren met behulp van ‘zenuw groeifactoren’. De resultaten van onderzoek naar transplantatie van foetaal hersenweefsel zijn omstreden. Bij eventuele transplantatie van niet-humaan hersenweefsel zullen ernstige immunologische problemen opgelost moeten worden evenals transmissie van virusziekten. De toepassing van groeifactoren en gentherapie is nog in een experimenteel stadium.

Veel paramedische aandacht door activiteiten patiëntenplatform

In diverse paramedische beroepen (diëtetiek, fysiotherapie, oefentherapie, ergotherapie en logopedie) is de belangstelling en kennis van de ziekte van Parkinson aanmerkelijk toegenomen. Dat is mede gekomen door de activiteiten van het Landelijk Overleg ziekte van Parkinson, het patiëntenplatform voor de ziekte van Parkinson (Aalbersberg, 1995).

In het kader van implementatie van de KNGF-richtlijn worden in Nederland fysiotherapie-netwerken gevormd voor de behandeling van de ziekte van Parkinson (KNGF, 2004). Daarnaast worden landelijke en regionale scholingen verzorgd gericht op de fysiotherapeutische behandeling van de ziekte van Parkinson.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Aalbersberg RO.Landelijk Overleg ziekte van Parkinson. Logopedie en Foniatrie, 1995; (12): 323-326.
Beyer MK, Herlofson K, Arsland D, Larsen JP.Causes of death in a community-based study of Parkinson's disease. Acta Neurol Scand, 2001; 103(1): 7-11.
Fall PA, Saleh A, Fredrickson M, Olsson JE, Granérus AK.Survival time, mortality, and cause of death in elderly patients with Parkinson's disease: a 9-year follow-up. Mov Disord, 2003; 18(11): 1312-1316.
Keus SH, Hendriks HJ, Bloem BR, Bredero-Cohen AB, Goede CJ de, Haaren M van, et al. KNGF-richtlijn Ziekte van Parkinson. Amersfoort: KNGF,2004.
Speelman JD, Bosch DA.Continue elektrische thalamus-stimulatie voor de behandeling van farmacotherapie-resistente tremor. Ned Tijdschr Geneedkd 1995; 139: 926-930.
Speelman JD, Esselink RAJ, Schuurman PR, Bie RMA de, Bosch DA.Stereotactische neurochirurgie bij de behandeling van de ziekte van Parkinson. Ned Tijdschr Geneeskd 2001; 145: 853-858.
Speelman JD.Parkinson's disease and stereotaxic neurosurgery [thesis]. Amsterdam: Rodopi, 1991.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

KNGF: Koninklijk Nederlands Genootschap Fysiotherapie; URL: http://www.kngf.nl/
PET: Positron emission tomography
SPECT: Single-photon emission computed tomography; Techniek om het functioneren van organen in beeld te brengen.

Definities

Levensverwachting: Het gemiddeld aantal nog te verwachten levensjaren op een bepaalde leeftijd.

Speelman JD (AMC). Ziekte van Parkinson: Wat zijn de mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Ziekten en aandoeningen\Zenuwstelsel en zintuigen\Ziekte van Parkinson, 24 september 2007.