Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Zoeken

Multiple sclerose (MS)

Kort en bondig

De ziekte, de determinanten en de zorg voor de patiënt

Omvang van het probleem

Geografische verschillen

Kijk ook eens bij andere websites:

.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

Literatuur

  • Ascherio A, Munger KL.Environmental risk factors for multiple sclerosis. Part I: The role of infection. Ann Neurol, 2007; 61: 288-299.
  • Ascherio A, Munger KL.Environmental risk factors for multiple sclerosis. Part II: Noninfectious factors. Ann Neurol, 2007; 61: 504-513.
  • Ebers GC, Kukay K, Bulman DE, Sadovnick AD, Rice G, Anderson C, et al. A full genome search in multiple sclerosis. Nat Genet,1996; 13(4): 472-6.
  • Gregory SG, Schmidt S, Seth P, Oksenberg JR, Hart J, Prokop A, et al. Interleukin 7 receptor alpha chain (IL7R) shows allelic and functional association with multiple sclerosis. Nat Genet.,2007; 39(9): 1083-91.
  • Grimaldi LME, Salemi G, Grimaldi G, Rizzo A, Marziolo R, Lo Presti C.High incidence and increasing prevalence of MS in Enna (Sicily), southern Italy. Neurology 2001; 57: 1891-1893.
  • Gronning M, Riise T, Kvale G, Nyland H, Larsen JP, Aarli JA.Incidence of multiple sclerosis in Hordaland, Western Norway: A fluctuating pattern. Neuroepidemiology 1991; 10: 53-61.
  • Haes JCJM de, Sprangers MAG, Regt HB de, et al.Adaptieve opgaven bij chronische ziekte. Den Haag: NWO, Gebied Medische Wetenschappen, 1997.
  • Hafler DA, Compston A, Sawcer S, Lander ES, Daly MJ, De Jager PL, et al. Risk alleles for multiple sclerosis identified by a genomewide study. N Engl J Med.,2007; 357(9): 851-62.
  • Haines JL, Ter-Minassian M, Bazyk A, Gusella JF, Kim DJ, Terwedow H, et al. A complete genomic screen for multiple sclerosis underscores a role for the major histocompatability complex. The Multiple Sclerosis Genetics Group. Nat Genet.,1996; 13(4): 469-71.
  • Jansen DEMC.Integrated care for intellectual disability and multiple sclerosis (thesis). http: //irs.ub.rug.nl/ppn/292393431. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen, 2006.
  • Kuokkanen S, Gschwend M, Rioux JD, Daly MJ, Terwilliger JD, Tienari PJ. Genomewide scan of multiple sclerosis in Finnish multiplex families. Am J Hum Genet.,1997; 61(6): 1379-87.
  • Lublin FD, Rengold SC.Defining the clinical course of multiple sclerosis: results from an international survey. National Multiple Sclerosis Society (USA) Advisory Committee on Clinical Trials of New Agents in Multiple Sclerosis. Neurology, 1996; 46: 907-911.
  • Lundmark F, Duvefelt K, Iacobaeus E, Kockum I, Wallstrom E, Khademi M, et al. Variation in interleukin 7 receptor alpha chain (IL7R) influences risk of multiple sclerosis. Nat Genet.,2007; 39(9): 1108-13.
  • McDonald WI, Compston A, Edan G.Recommended diagnostic criteria for multiple sclerosis: guidelines from the international panel on the diagnosis of multiple sclerosis. Ann Neurol 2001; 50: 121-127.
  • Minderhoud JM, Zwanikken CF.Increasing prevalence and incidence of multiple sclerosis: an epidemiological study in the province of Groningen, The Netherlands. In: Firnhaber W, Lauer K, eds. Multiple Sclerosis in Europe: An Epidemiological Update. Darmstadt: Leuchtturm-Verlag/LTV Press, 1994: 113-212.
  • MS Centrum Nijmegen, Multiple Sclerose Centrum Nijmegen. MS en het immuunsysteem. Nijmegen: MS Centrum Nijmegen,2005.
  • MS Centrum Nijmegen, Multiple Sclerose Centrum Nijmegen. Uitleg MS. MS Info. Nijmegen: MS Centrum Nijmegen,2006.
  • Noonan CW, Kathman SJ, White MC.Prevalence estimates for MS in the United States and evidence of an increasing trend for women. Neurology 2002; 58: 136-138.
  • Pfennings LEMA, Cohen L, Ader H, Polman C, Lankhorst G, Smits R.Exploring differences between subgroups of multiple sclerosis patients in health-related quality of life. J Neurol 1996; 246: 587-91.
  • Pfennings LEMA, Ploeg HM van der, Cohen L, Polman CH.A comparison of responsiveness indices in multiple sclerosis patients. Qual Life Res 1999; 8: 481-89.
  • Phadke JG.Clinical aspects of multiple sclerosis in North East Scotland with particular reference to its course and prognosis. Brain 1990; 113: 1597-1628.
  • Polman CH, O'Connor PW, Havrdova E, Hutchinson M, Kappos L, Miller DH, et al.A randomized, placebo-controlled trial of natalizumab for relapsing multiple sclerosis. N Eng J Med, 2006; 354: 899-910.
  • Polman CH, Reingold SC, Edan G, Filippi M, Hartung HP, Kappos L, et al.Diagnostic criteria for multiple sclerosis: 2005 revisions to the "McDonald Criteria". Ann Neurol, 2005; 58: 840-846.
  • Poos MJJC, Smit JM, Groen J, Kommer GJ, Slobbe LCJ. Kosten van ziekten in Nederland 2005. RIVM-rapport nr. 270751019. Bilthoven: RIVM,2008.
  • Pozzilli C, Romano S, Cannoni S.Epidemiology and current treatment of multiple sclerosis in Europe today. Journal of Rehabilitation research and development 2002; 39(2): 175-186.
  • Pugliatti M, Rosati G, Carton H, Riise T, Drulovic J, Vécsei L, et al.The epidemiology of multiple sclerosis in Europe. Eur J Neurol, 2006; 13(7): 700-22.
  • Ramsaransing GS, Keyser J de.Benign course in multiple sclerosis: a review. Acta Neurol Scand, 2006; 113: 359-369.
  • Ramsaransing GS, Keyser J de.Predictive value of clinical characteristics for 'benign' multiple sclerosis. Eur J Neurol, 2007; 14: 885-889.
  • Riise T, Gronning M, Aarli JA, Nyland H, Larsen, Edland A.Prognostic factors for life expectancy in multiple sclerosis analyzed by Cox-models. J Clin Epidemiol 1988; 41: 1031-6.
  • Rijken PM, Foets M, Peters L, Bruin AF de, Dekkers J.Patiëntenpanel chronisch zieken: kerngegevens 1998. Utrecht: NIVEL, 1999.
  • Rosati G.The prevalence of multiple sclerosis in the world: an update. Neurol Sci, 2001; 22(2): 117-39.
  • Rudick RA, Stuart WH, Calabresi PA, Confavreux C, Galetta SL, Radue EW, et al.Natalizumab plus interferon beta-1a for relapsing multiple sclerosis. N Eng J Med, 2006; 354: 911-923.
  • Zwanikken CP. Multiple sclerose: epidemiologie en kwaliteit van leven. Proefschrift. Groningen: RUG,1997c.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

CBS
Centraal Bureau voor de Statistiek
URL: http://www.cbs.nl
GWAS
Genome Wide Association Studie
Een type studie waarin 500.000 of meer genetische variaties verspreid over het gehele genoom tegelijkertijd worden geanalyseerd in het DNA van grote aantallen (meer dan 1.000) monsters afkomstig van gezonde personen en mensen met een bepaalde ziekte.
ICD
International Classification of Diseases
Internationale classificatie van ziekten.
ICD-10
International Classification of Diseases, tenth revision
ICPC
International classification of primary care
MRI
Magnetic resonance imaging
Magnetische Resonantie Computer Tomografie. Een onschadelijke beeldvormende techniek waarmee dwarsdoorsneden van het lichaam kunnen worden gemaakt. Het maakt gebruik van de eigenschap van atoomkernen om onder invloed van radiogolven zelf energie uit te gaan stralen.
MS
Multiple sclerose
SF-36
Medical Outcomes Study 36-Item Short Form Health Survey
Vragenlijst voor het meten van kwaliteit van leven. Het instrument bestaat uit 8 dimensies: fysiek functioneren, rolbeperkingen door fysieke gezondheidsproblemen, pijn, algemene gezondheidsbeleving, vitaliteit, sociaal functioneren, rolbeperkingen door emotionele problemen, en geestelijke gezondheid. Deze 8 dimensies kunnen bovendien gesommeerd worden in een lichamelijke en een psychische hoofddimensie

Definities

Gen
Een bepaalde DNA-sequentie die codeert voor een specifiek eiwit. Elk gen heeft een vaste plaats (locus) op een chromosoom.
Incidentie
Het aantal nieuwe gevallen van of nieuwe personen met een bepaalde ziekte in een bepaalde periode, absoluut of relatief.
Locus
Positie op een chromosoom waarop zich één gen, maar soms ook meerdere genen bevinden.
Prevalentie
Het aantal gevallen of personen met een bepaalde ziekte op een bepaald moment (punt-prevalentie) of in een bepaalde periode, bijvoorbeeld per jaar (periode-prevalentie), absoluut of relatief.
Primaire doodsoorzaak
De ziekte of de gebeurtenis waarmee de aaneenschakeling van gebeurtenissen die tot de dood leidde, startte. Men spreekt hierbij wel van de onderliggende ziekte of het grondlijden (Bron: CBS).
Standaardisatie
Het vergelijkbaar maken van cijfers (bijvoorbeeld sterftecijfers) die betrekking hebben op verschillende jaren of populaties, door rekening te houden met verschillen in bijvoorbeeld leeftijdsverdeling. Een veel gebruikte methode is zogenaamde 'directe standaardisatie', die de leeftijdsspecifieke cijfers van een populatie (de 'indexpopulatie') toepast op de leeftijdsverdeling van een gekozen 'standaardpopulatie'.
Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> versie 4.7, 22 maart 2012