Welke factoren beïnvloeden de kans op gezichtsstoornissen?

Roken verhoogt het risico van maculadegeneratie

Naast leeftijd, is tot nu toe alleen van roken aangetoond dat het risicoverhogend werkt op het ontstaan van maculadegeneratie. Rokers hebben ongeveer een driemaal hoger risico op het ontwikkelen van maculadegeneratie dan niet-rokers (Vingerling et al., 1995c; Smith et al., 2001).

Ongeveer een vierde van alle gevallen van leeftijdsgebonden maculadegeneratie is overerfbaar. Dit wil zeggen dat eerstegraads familieleden (ouders, kinderen, broers en zussen) van patiënten met maculadegeneratie een vier maal grotere kans hebben om deze aandoening te ontwikkelen dan personen die geen eerstegraads familieleden hebben met maculadegeneratie (Klaver, 2000; Hageman et al., 2005).

Mogelijke andere risicofactoren zijn hoge bloeddruk en atherosclerose (Van Leeuwen et al., 2003).

Anti-oxidanten en zink beschermen tegen maculadegeneratie

Hoge doses vitamine C, vitamine E, beta-caroteen (anti-oxidanten) en zink hebben bij personen met een hoog risico (beginnende afwijkingen) een preventieve werking op het ontstaan van de ernstige, late vormen van leeftijdsgebonden maculadegeneratie (AREDS, 2001a).

Uiteenlopende determinanten diabetische retinopathie, glaucoom en staar

Leeftijd van de patiënt en duur van de diabetes bepalen voor een belangrijk deel het risico op het ontwikkelen van diabetische retinopathie. Een goede regulatie van de glucosespiegel reduceert het risico op en het verergeren van diabetische retinopathie. Andere factoren die kunnen leiden tot een toename in ernst van diabetische retinopathie zijn verhoogde bloeddruk, nierlijden (nefropathie), bloedarmoede (anemie), verhoogd vetgehalte in het bloed (hyperlipidemie) en zwangerschap (Wang et al., 1993; Aiello et al., 2001).

Risicofactoren voor glaucoom zijn oogdruk, familiair voorkomen, cardiovasculaire aandoeningen, diabetes mellitus, bijziendheid, roken en Afrikaanse of Aziatische afkomst.

Risicofactoren voor staar zijn roken, hoge blootstelling aan zonlicht (zie straling) en lage sociaal-economische status. Verder hebben vrouwen een hoger risico op staar dan mannen (AREDS, 2001b).

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Aiello LP, Cahill MT, Wong JS.Systemic considerations in the management of diabetic retinopathy. Am. J. Ophthalmol., 2001; 132(5): 760-776.
AREDS, Age-Related Eye Disease Study Research Group.A randomized, placebo-controlled, clinical trial of high-dose supplementation with vitamins C and E, beta carotene, and zinc for age-related macular degeneration and vision loss: AREDS report no. 8. Arch Ophthalmol 2001a; 119: 1417-36.
AREDS, Age-Related Eye Disease Study Research Group.Risk factors associated with age-related nuclear and cortical cataract: a case-control study in the Age-Related Eye Disease Study, AREDS Report No. 5. Ophthalmology 2001b; 108: 1400-08.
Hageman GS, Anderson DH, Johnson LV, Hancox LS, Taiber AJ, Hardisty LI, et al.A common haplotype in the complement regulatory gene factor H (HF1/CFH) predisposes individuals to age-related macular degeneration. Proc. Natl. Sci. Acad. USA, 2005; 102(20): 7227-32.
Klaver CCW.Genetic epidemiologic studies on age-related maculopathy [thesis]. Rotterdam: Erasmus Universiteit, 2000.
Leeuwen R van, Ikram MK, Vingerling JR, Witteman JCM, Hofman A, Jong PTVM.Blood pressure, artherosclerosis, and the incidence of age-related maculopathy: The Rotterdam Study. Invest Ophtal Vis Sci, 2003; 44(9): 3711-77.
Smith W, Assink J, Klein R, Mitchell P, Klaver CCW, Klein BEK, et al.Risk factors for age related macular degeneration - Pooled findings from three continents. Ophthalmology, 2001; 108: 697-704.
Vingerling JR, Dielemans I, Hofman A, Grobbee DE, Hijmering M, Kramer CFL, et al.The prevalence of age-related maculopathy in the Rotterdam Study. Ophthalmology 1995c; 102: 205-10.
Wang PH, Lau J, Chalmers TC.Meta-analysis of effects of intensive blood-glucose control on late complications of type I diabetes. Lancet, 1993; 341(8856): 1306-1309.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

SES: Sociaaleconomische status; Positie die iemand inneemt in de sociale hiërarchie, gemeten aan de hand van opleiding, inkomen of beroepsstatus.

Definities

Atherosclerose: Een vernauwing van de slagaders als gevolg van plaquevorming en trombusvorming. Een plaque is een verdikking van de bloedvatwand, bestaande uit een brij van witte-bloedcellen, gladde spiercellen, bloedplaatjes, bindweefsel, calcium (kalk) en vetten zoals cholesterol. Bij beschadiging van de plaque kunnen bloedplaatjes aanhechten en kunnen stolsels ontstaan (trombi). Deze kunnen het bloedvat ter plekke afsluiten. De gevolgen van deze bloedvatvernauwing (herseninfarct, hartinfarct, angina pectoris, perifeer vaatlijden) worden ook vaak tot het begrip atherosclerose gerekend.
Bijziendheid: Het onduidelijk zien van alles wat zich niet vlak bij het oog bevindt.

Hendrikse F (AZM), La Heij EC (AZM). Welke factoren beïnvloeden de kans op gezichtsstoornissen? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Ziekten en aandoeningen\Zenuwstelsel en zintuigen\Gezichtsstoornissen, 7 december 2006.