Welke factoren beïnvloeden de kans op epilepsie?

Meer dan helft van alle epilepsievormen heeft genetische basis

Meer dan de helft van alle epilepsievormen heeft een genetische basis (zie tabel 1). Dit geldt vooral voor idiopathische epilepsie, maar ook voor sommige andere, zeldzame, familiaire vormen van epilepsie (Steinlein et al., 1995). Het gaat vooral om afwijkingen in zogenaamde neuroreceptorgenen (Reid et al., 2009). Voor de meer algemene vormen van epilepsie vormen variaties in andere typen genen waarschijnlijk de genetische basis. Onderzoek hiernaar is in volle gang, met name via genoombrede (GWAS) studies. Er zijn waarschijnlijk tientallen tot honderden genen betrokken bij het ontstaan van deze vormen epilepsie (zie: HuGE Navigator). Zie ook Diagnose en behandeling en Genetische factoren uitgelegd.

Neurologische beschadiging vergroot de kans op epilepsie

Laesies in de hersenen (zoals infarcten, littekens van trauma, tumoren) vergroten de kans op een symptomatische epileptische aanval (Cockerell et al., 1997; Shorvon, 1991; Sanders & Murray, 1991; Forsgren, 1992). Neurologische beschadigingen kunnen onder andere ontstaan bij alcohol- en drugsafhankelijkheid en koortsaanvallen door een infectieziekte (2-3% kans; Berg, 1995). Ook mensen met een beroerte hebben een verhoogd risico op symptomatische epilepsie (ongeveer 10%). Het voorkomen van neurologische beschadigingen vermindert de kans op epilepsie. Er zijn geen mogelijkheden om idiopathische epilepsie te voorkomen, omdat deze vorm genetisch bepaald is (zie: Interne link naar document Wat is epilepsie en wat zijn de gevolgen?).

Te vroeg geboren kinderen hebben verhoogde kans op epilepsie

Te vroeg geboren kinderen, kinderen met een hersenbeschadiging en pasgeborenen met een epileptische aanval hebben een verhoogde kans op epilepsie. Een neonatale epileptische aanval treedt binnen een maand na de geboorte op, meestal als gevolg van complicaties bij de geboorte.

Verstandelijke handicap en spasticiteit vergroten risico

Andere risicofactoren voor het ontstaan van epilepsie zijn verstandelijke handicap, spasticiteit en mogelijk autisme. Kinderen die een verstandelijke handicap hebben, hebben een sterk verhoogd risico. Afrikaanse mensen en mensen met een lage sociaaleconomische status lijken ook een verhoogd risico op epilepsie te hebben (Berg, 1995).

Tabel 1: Overzicht van de belangrijkste bekende oorzaken van epilepsie (Bronnen: Hauser & Annegers, 1991; Sanders & Murray, 1991; Shorvon, 1991; Forsgren, 1992; Lancman et al., 1993).

Risicoverhogende factor	Sterkte verband
Hersenabces	++
Aangeboren afwijkingen van de hersenen	++
Zuurstoftekort in de hersenen / beroerte	+
Anatomische / histologische afwijking	+
Infecties (waaronder hersenontsteking of hersenvliesontsteking)	+
Hersentumor	+
Overmatig alcohol- of druggebruik	+
Erfelijke aanleg	+/-

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Berg AT.The epidemiology of seizures and epilepsy in children. In: Shinnar S, Amir N, Brandski D (eds.). Childhood seizures. Pedriatr Adolesc Med. Basel: Karger, 1995; (6): 1-10.
Cockerell OC, Johnson AL, Sander JWAS, Shorvon SD.Prognosis of epilepsy: a review and futher analysis of the first nine years of the British National General Practice Study of Epilepsy, a prospective population-based study. Epilepsia 1997; 38: 31-46.
Forsgren L.Prevalence of epilepsy in adults in Northern Sweden. Epilepsia 1992; 33: 450-458.
Hauser WA, Annegers JF.Risk factors for epilepsy. Epilepsy Res Suppl 1991; 4: 45-52.
Lancman ME, Golimstok A, Norscini J, Granillo R.Risk factors for developing seizures after a stroke. Epilepsia 1993; 34: 141-143.
Reid CA, Berkovic SF, Petrou S.Mechanisms of human inherited epilepsies. Prog Neurobiol, 2009; 87(1).
Sanders KM, Murray GB.Geriatric Epilepsy: a review. J Geriatr Psychiatry Neurol 1991; 4: 98-105.
Shorvon S.Epidemiological studies of epilepsy and their contribution to genetics. Epilepsy Res Suppl 1991; 4: 53-68.
Steinlein OK, Mulley JC, Propping P, Wallace RH, Phillips HA, Sutherland GR, et al.A missense mutation in the neuronal nicotinic acetylcholine receptor alpha 4 subunit is associated with autosomal dominant nocturnal frontal lobe epilepsy. Nat Genet, 1995; 11(2): 201-203.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

GWAS: Genome Wide Association Studie; Een type studie waarin 500.000 of meer genetische variaties verspreid over het gehele genoom tegelijkertijd worden geanalyseerd in het DNA van grote aantallen (meer dan 1.000) monsters afkomstig van gezonde personen en mensen met een bepaalde ziekte.

Carpay JA (Tergooiziekenhuizen), Meijer S (RIVM), Kranen HJ van (RIVM). Welke factoren beïnvloeden de kans op epilepsie? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Ziekten en aandoeningen\Zenuwstelsel en zintuigen\Epilepsie, 7 december 2010.