Wat is epilepsie en wat zijn de gevolgen?

Epilepsie is hersenaandoening met epileptische aanvallen

Epilepsie (ICD-9-code 345, ICD-10-code G40-G41) is een ziekte van de hersenen. Kenmerkend zijn de spontane (niet geprovoceerde) epileptische aanvallen, die op onvoorspelbare momenten optreden. Er is sprake van epilepsie als:

• er twee of meer ongeprovoceerde epileptische aanvallen in een jaar optreden;
• de aanvallen bestaan uit symptomen ten gevolge van plotselinge, excessieve elektrische activiteit van de hersenen.

Bij epileptische aanval kunnen verschillende verschijnselen optreden

Bij een epileptische aanval kunnen verschillende verschijnselen optreden, zoals:

• motorische: samentrekken van een enkele spier, spiergroep of meerdere spieren,
• sensorische: sensaties van de zintuigen: horen, zien, voelen, proeven, ruiken, verstoringen van de waarneming van ruimte en tijd,
• autonome: zweten, blozen, misselijkheid, kippenvel, hartkloppingen,
• psychomotorische: tijdelijk gestoord geheugen, tijdelijk aangetaste spraakfunctie,
• psychische: spontane angstgevoelens, woede, vreugde, hallucinaties.

Epileptische aanvallen verschillen sterk in ernst en frequentie

Epileptische aanvallen verschillen sterk in ernst en frequentie, zowel tussen patiënten als binnen het leven van een afzonderlijke patiënt. Sommige patiënten hebben tientallen aanvallen per dag, anderen hebben slechts zelden een aanval. Een aanval kan zo subtiel zijn dat hij niet opvalt, of zo hevig dat het lijkt alsof de patiënt doodgaat. Sommige patiënten raken regelmatig gewond bij een aanval. Een epileptische aanval kan (zeer) lang aanhouden, of zeer snel en zeer vaak opnieuw inzetten. Als een epileptische aanval langer duurt dan 30 minuten of wanneer de patiënt tijdens de aanvallen niet meer bij bewustzijn komt, is er sprake van status epilepticus. Soms is dit levensbedreigend. De ernst en frequentie van een epileptische aanval zijn afhankelijk van de locatie in de hersenen, de verspreiding over de hersenen en de sterkte van elektrofysiologische veranderingen.

Een aanval kan lokaal of gegeneraliseerd van aard zijn

Een epileptische aanval kan partieel of gegeneraliseerd van aard zijn. Aan de symptomen en/of een elektro-encefalogram (EEG) is te zien om welk type aanval het gaat. Bij 8% van de patiënten is de epilepsievorm niet te classificeren (Berg et al., 2000).

• Een partiële aanval (ook wel gelokaliseerde of focale aanval genoemd) begint vanuit een lokaal gebiedje in de hersenen. De oorzaak is meestal onbekend. De kans dat er een specifieke oorzaak wordt gevonden (bijvoorbeeld een herseninfarct) neemt toe met de leeftijd. Partiële epilepsie komt verreweg het meest voor, bij ruim tweederde van de patiënten. Bijna iedereen die na z'n dertigste epilepsie krijgt, heeft partiële epilepsie.
• Bij een gegeneraliseerde aanval zijn beide hersenhelften tegelijk betrokken. Slechts een klein deel van de patiënten (ongeveer 6%) heeft gegeneraliseerde epilepsie.

Meeste patiënten met epilepsie worden vrij van aanvallen

Epilepsie is niet zonder meer een chronische aandoening. Bij de meeste de patiënten onderdrukken anti-epileptische medicijnen de aanvallen perfect. Mensen die snel aanvalsvrij worden met medicatie hoeven vaak maar een beperkte periode (bij kinderen één tot twee jaar, bij volwassenen twee tot drie jaar) behandeld te worden, waarna de aanvallen ook zonder medicatie wegblijven. Ongeveer de helft van de patiënten is na twintig jaar aanvalsvrij zonder medicatie (Shackleton et al., 2003).

Reactie op medicatie voorspelt prognose

De meest eenvoudige methode om patiënten met een goede en slechte prognose te scheiden, is gebaseerd op de reactie op de medicatie. Wie aanvallen houdt na twee behandelpogingen, heeft een slechtere prognose (Kwan & Brodie, 2000). Factoren die een slechte prognose voorspellen zijn verder: aanwezigheid van een verstandelijke handicap, op jonge leeftijd de eerste aanval, een continu aanvalspatroon, een groot aantal aanvallen vóór de start van de medicatie en een symptomatische vorm van epilepsie (Arts, 1995). Een slechte prognose betekent onder andere levenslange behandeling en vaak onvolledige controle over de aanvallen met medicatie.

Kans op aanvallen altijd aanwezig

Epileptische aanvallen en de bijwerkingen van anti-epileptische medicatie hebben een ongunstige invloed op de kwaliteit van leven. Los daarvan kan het onvoorspelbare karakter en de heftigheid van een aanval een zware psychische belasting vormen voor de patiënt en zijn omgeving. Dit heeft bij veel mensen met epilepsie waarschijnlijk meer invloed op de kwaliteit van leven dan de epileptische aanvallen zelf. Deze zijn immers vaak volledig onder controle met medicatie. Patiënten die al een tijd geen aanval meer hebben gehad, rapporteren minder psychosociale problemen (Shackleton, 2002).