Welke ziekten hebben de hoogste incidentie?

Twee maten voor het vóórkomen van ziekten

Voor het tellen van het aantal ziektegevallen zijn twee maten te onderscheiden: prevalentie en incidentie. Prevalentie betreft het aantal ziektegevallen dat op een bepaald moment (puntprevalentie) of in een bepaalde periode (bijvoorbeeld jaarprevalentie) aanwezig is. Incidentie is het aantal nieuwe ziektegevallen in een bepaalde periode (meestal een jaar).

Puntprevalentie is vooral een geschikte maat voor chronische ziekten en jaarprevalentie voor ziekten die weliswaar langdurig zijn, maar episodisch verlopen. Een rangorde van ziekten op basis van puntprevalentie is te vinden in Interne link naar document Welke ziekten hebben de hoogste prevalentie?

Voor kortdurende ziekten is incidentie een geschikte maat.

Ziekten gerangschikt naar het aantal nieuwe gevallen per jaar

Om ziekten en aandoeningen in het Kompas onderling te kunnen vergelijken op basis van vóórkomen, zijn ze in tabel 1 gerangordend naar incidentie. Hiervoor is gebruikgemaakt van gegevens afkomstig van zorgregistraties. De incidentie is weergegeven in absolute aantallen. Overigens zijn niet alle aandoeningen in het Kompas in de tabel terug te vinden. Reden hiervoor is dat voor een aantal ziekten geen geschikte bron voor de incidentie beschikbaar is.

In 2007 meeste nieuwe ziektegevallen door infecties bovenste luchtwegen

Het jaarlijks aantal nieuwe gevallen van ziekten varieert van minder dan 1.000 voor Downsyndroom tot ruim 1,9 miljoen voor infecties van de bovenste luchtwegen (voorzover gezien door de huisarts). Behalve bovenste luchtweginfecties behoren ook de nek- en rugklachten tot de aandoeningen met de hoogste incidentie. De verschillende soorten kanker zijn verspreid over tabel 1 terug te vinden. Het jaarlijks aantal nieuwe gevallen van slokdarmkanker, maagkanker en non-Hodgkin lymfomen is relatief laag; het aantal nieuwe gevallen van borstkanker is relatief hoog (10.000-30.000 nieuwe gevallen per jaar). Het totaal aantal nieuwe gevallen van kanker ligt tussen 30.000 en 100.000 per jaar.

Kanttekeningen bij de cijfers

De cijfers uit zorgregistraties kunnen het vóórkomen van een ziekte in de bevolking onderschatten. In zorgregistraties worden alleen die personen met een ziekte meegeteld, die in het zorgcircuit bekend zijn met de betreffende ziekte. Niet alle mensen met (soms zelfs ernstige) symptomen of klachten zoeken hulp. Verder is de (huis)arts niet altijd op de hoogte van ziekten omdat hulp werd gezocht via andere hulpverlenende instanties (bijvoorbeeld ambulante geestelijke gezondheidszorg, optometrist, fysiotherapeut). Ook zijn de criteria die de arts bij diagnose hanteert soms strenger dan die in epidemiologisch onderzoek worden aangehouden. Artsen missen daarnaast sommige diagnoses omdat de patiënt de symptomen en/of klachten niet duidelijk presenteert, of omdat de arts deze niet juist interpreteert. Ten slotte wachten (huis)artsen soms het natuurlijk beloop af, voordat zij een diagnose stellen (en de behandeling starten). Ze registreren dan een symptoomdiagnose, die niet meetelt in het totaal aantal ziektegevallen.

Voor achterliggende cijfers en bronnen, zie: details Achtergrondcijfers bij tabel

Tabel 1: Rangordening^a van aandoeningen naar jaarincidentie (absoluut aantal gevallen); gestandaardiseerd naar de bevolking van Nederland in 2007.

<1.000	1.000-3.000	3.000-10.000	10.000-30.000	30.000-100.000	100.000-300.000	300.000-1.000.000	>1.000.000
Tuberculose Baarmoeder- halskanker Aangeboren afwijkingen van het centrale zenuwstelsel Hersenvlies- ontsteking Down- syndroom Aids	Non-Hodgkin lymfomen Schizofrenie Maagkanker Multiple sclerose Slokdarm- kanker Aangeboren afwijkingen van het hartvaatstelsel	Prostaatkanker Zweren van maag en twaalfvingerige darm Huidkanker Epilepsie Inflammatoire darmziekten Alcohol- afhankelijkheid Afhankelijkheid van drugs Ziekte van Parkinson Aneurysma van de buikaorta Sepsis	Osteoporose Dementie Heupfractuur Reumatoïde artritis Zelftoege- bracht letsel Soa Vroeg- geboorten Borstkanker Dikkedarm- kanker Longkanker	Astma Coronaire hartziekten Diabetes mellitus Lawaai- en ouderdoms- slechthorend- heid Angst- stoornissen COPD Hartfalen Beroerte Geweld	Influenza Verkeers- ongevallen Arbeids- ongevallen Constitutioneel eczeem Depressie Artrose Gezichts- stoornissen	Acute urineweg- infecties Privé-ongevallen Infecties van onderste luchtwegen Contacteczeem Sportblessures Infectieziekten van het maagdarmkanaal	Infecties van de bovenste luchtwegen Nek- en rugklachten

^a Binnen elke kolom staat de aandoening met de hoogste incidentie bovenaan. Enkele aandoeningen waarvoor geschikte incidentiecijfers ontbreken, zijn niet in de tabel opgenomen. Dit zijn verstandelijke handicap, eetstoornissen, ADHD, gedragsstoornissen, autisme, decubitus, aangeboren of vroeg verworven slechthorendheid, gebitsafwijkingen en gezondheidsproblemen bij op tijd geboren kinderen.

^b De incidentie van hersenvliesontsteking betreft uitsluitend de bacteriële vorm.

^c Het betreft de virale soa herpes genitalis, hepatitis B en condylomata acuminata, en de bacteriële soa syfilis, gonorroe en infectie met Chlamydia trachomatis (inclusief lymphogranuloma venereum (LGV)).

^d Vroeggeboorte: geboorte in de periode van de 24e tot en met de 36e zwangerschapsweek. De cijfers hebben betrekking op het jaar 2006 en zijn niet gestandaardiseerd naar 2007.

^e Het betreft alleen artrose van de ledematen. Nek- en rugartrose vallen onder nek- en rugklachten.

^f Het betreft de volgende gezichtsstoornissen: maculadegeneratie, glaucoom en staar.

Begrippen en afkortingen

Definities

Incidentie: Het aantal nieuwe gevallen van of nieuwe personen met een bepaalde ziekte in een bepaalde periode, absoluut of relatief.
Standaardisatie: Het vergelijkbaar maken van cijfers (bijvoorbeeld sterftecijfers) die betrekking hebben op verschillende jaren of populaties, door rekening te houden met verschillen in bijvoorbeeld leeftijdsverdeling. Een veel gebruikte methode is zogenaamde 'directe standaardisatie', die de leeftijdsspecifieke cijfers van een populatie (de 'indexpopulatie') toepast op de leeftijdsverdeling van een gekozen 'standaardpopulatie'.

Gommer AM (RIVM), Poos MJJC (RIVM). Welke ziekten hebben de hoogste incidentie? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Ziekten en aandoeningen, 22 maart 2010.