Welke factoren beïnvloeden de kans op zweren van de maag en twaalfvingerige darm?

Helicobacter pylori de belangrijkste determinant

Infectie van het maagslijmvlies met de bacterie Helicobacter pylori wordt momenteel als de belangrijkste determinant gezien voor zweren in maag en twaalfvingerige darm. Zo’n 70% van de zweren in de maag en meer dan 90% van de zweren in de twaalfvingerige darm wordt met die bacterie geassocieerd (Ford et al., 2006).

Van de zweren in de maag of twaalfvingerige darm die niet met Helicobacter pylori geassocieerd zijn (ruwweg 20%), wordt een groot deel veroorzaakt door het gebruik van traditionele NSAID-type pijnstillende middelen. Deze worden bijvoorbeeld gebruikt bij reumatische aandoeningen. Daarnaast dragen genetische factoren en leefstijlfactoren, zoals stress, roken en alcoholgebruik, bij aan het ontstaan, het ontwikkelen en het instandhouden van zweren in de maag of twaalfvingerige darm (Rosenstock et al., 2003; Bayyurt et al., 2007).

Infectie met Helicobacter pylori komt minder voor

Uit onderzoek blijkt dat de incidentie en prevalentie van Helicobacter pylori-infecties zowel in het buitenland als in Nederland zijn gedaald (Arents et al., 2004 ;Roosendaal et al., 1996). Tussen 1978 en 1993 bleek de prevalentie onder kinderen van 6-8 jaar en 12-15 jaar met de helft gedaald te zijn, van gemiddeld 21% tot 10%. Waarschijnlijk ligt de prevalentie voor de gehele populatie rond 20% (Roosendaal et al., 1996).

Het merendeel van de patiënten wordt op jonge leeftijd geïnfecteerd met de Helicobacter pylori. Het verschijnsel dat het aantal geïnfecteerde patiënten toeneemt met de leeftijd, zoals dat nu nog wordt waargenomen, is een cohort-effect. De spontane daling van incidentie van infectie met Helicobacter pylori is de belangrijkste determinant bij de afname van incidentie en prevalentie van zweren in de maag en twaalfvingerige darm en de sterfte daardoor.

In de toekomst mogelijk vaccin tegen Helicobacter pylori

Theoretisch kan een vaccin worden ontwikkeld tegen Helicobacter pylori. Hierdoor zou primaire preventie van een groot deel van de zweren in maag en twaalfvingerige darm mogelijk zijn. Het is echter onbekend wanneer een dergelijk vaccin beschikbaar zal zijn.

Vaak eerst behandeling van Helicobacter pylori-infectie

Er zijn effectieve therapieën ter bestrijding van Helicobacter pylori-infectie. Daarom zal bij een patiënt met klachten die passen bij een zweer van de maag of twaalfvingerige darm en waarbij deze infectie is aangetoond, vaak eerst de infectie worden behandeld. Pas in tweede instantie zal er onderzoek naar een mogelijke zweer worden verricht.

De kans bestaat dan ook dat in de toekomst de diagnose ‘zweer in maag of twaalfvingerige darm’ (waarvoor röntgen- of endoscopisch onderzoek is vereist) minder vaak zal worden gesteld en dat in plaats daarvan de diagnose ‘infectie met Helicobacter pylori’ vaker zal worden gesteld. Zie ook Wat zijn de mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling?

Daling door verbeterde opsporing en behandeling

Waarschijnlijk zullen huisartsen in de toekomst Helicobacter pylori-infecties actiever opsporen. Bij patiënten met vage buikklachten bestaat de mogelijkheid om de aanwezigheid van Helicobacter pylori te onderzoeken en te behandelen, voordat er verdere diagnostiek wordt verricht (zie ook Wat zijn de mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling?). De incidentie van maagzweren en zweren van de twaalfvingerige darm zal door deze ontwikkelingen dalen.

Daarnaast zijn er pijnstillende middelen ontwikkeld, de zogenaamde COX-2 selectieve NSAID’s, die géén zweren in de maag en twaalfvingerige darm veroorzaken. Het gebruik van déze pijnstillende middelen in plaats van de traditionele NSAID's zal de incidentie van maagzweren en zweren van de twaalfvingerige darm verder doen afnemen.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Arents NLA, Thijs JC, Van Zwet AA, Kleibeuker JH.Does the declining prevalence of Helicobacter pylori unmask patients with idiopathic peptic ulcer disease? Trends over an 8 year period. European Journal of Gastroenterology & Hepatology, 2004; 16(8): 779-83.
Bayyurt N, Abasiyanik MF, Sander E, Salih BA.Canonical correlation analysis of factors involved in the occurrence of peptic ulcers. Dig Dis Sci, 2007; 52: 140-6.
Ford AC, Delaney BC, Forman D, Moayyedi P. Eradication therapy for peptic ulcer disease in Helicobacter pylori positive patients. Cochrane Database of Systematic Reviews,2006; (2): CD003840.
Roosendaal R, Kuipers EJ, Meuwissen SGM, Vandenbroucke-Grauls CMJE.Helicobacter pylori and the birth-cohort effect: evidence for continuous decrease of infection rates in childhood. Veldhoven: Najaarsvergadering NVGE/NVH, 1996.
Rosenstock S, Jorgensen T, Bonnevie O, Andersen L.Risk factors for peptic ulcer disease: a population based prospective cohort study comprising 2416 Danish adults. Gut, 2003; 52: 186-93.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

COX-2: Cyclo-oxygenase-2
NSAID: Non-steroidal anti-inflammatory drug

Definities

Cohort: Een groep personen die op basis van een bepaalde karakteristiek is samengesteld en die in de loop van de tijd wordt gevolgd.
Incidentie: Het aantal nieuwe gevallen van of nieuwe personen met een bepaalde ziekte in een bepaalde periode, absoluut of relatief.
Prevalentie: Het aantal gevallen of personen met een bepaalde ziekte op een bepaald moment (punt-prevalentie) of in een bepaalde periode, bijvoorbeeld per jaar (periode-prevalentie), absoluut of relatief.

Festen HPM (Groot Ziekengasthuis). Welke factoren beïnvloeden de kans op zweren van de maag en twaalfvingerige darm? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Ziekten en aandoeningen\Spijsverteringsstelsel\Zweren van maag en twaalfvingerige darm, 24 september 2007.