Welke factoren beïnvloeden de kans op een verstandelijke handicap?

Verstandelijke handicap heeft combinatie van oorzaken

Een verstandelijke handicap kan een groot aantal oorzaken hebben. De AAIDD ziet ‘etiologie’ als een multidimensioneel construct met vier categorieën van etiologische risicofactoren (Schalock et al., 2010). De AAIDD beschouwt een verstandelijke handicap als de ‘uitkomst’ van complexe interacties tussen persoon en omgeving. De vier categorieën van risicofactoren zijn:

Biomedische factoren: factoren die te maken hebben met het biologisch proces, zoals genetische stoornissen, infecties, intoxicaties of voeding.
Sociale factoren: factoren die te maken hebben met sociale interactie en gezinsinteractie, zoals stimulering en ‘responsiveness’ van de ouder(s).
Gedragsfactoren: factoren die te maken hebben met risicovolle activiteiten (misbruik, mishandeling, verwaarlozing, huiselijk geweld, sociale deprivatie) of drug- en/of alcoholgebruik door de moeder.
Factoren in verband met opvoeding: factoren die te maken hebben met het cognitieve niveau van de ouder(s), hun voorbereiding op ouderschap, de beschikbaarheid en effectiviteit van vroegtijdige onderkenning en zorg, onderwijs en ondersteuning van het gezin.

Ook een lichte verstandelijke handicap kan biologische oorzaak hebben

Bij mensen met een lichte verstandelijke handicap is vaak sprake van een samenspel van meerdere etiologische factoren vóór, tijdens en na de geboorte. De biomedische factoren zijn hier soms minder belangrijk dan bij ernstig verstandelijk gehandicapten. Toch kunnen ook genetische factoren en andere biologische oorzaken ten grondslag liggen aan een lichte verstandelijke handicap. Genetische factoren spelen een belangrijke rol in het ontstaan van ontwikkelingsstoornissen. Pasgeborenen met Phenylketonurie (PKU) of congenitale hypertyreoïdie (CHT) hebben bijvoorbeeld een sterk verhoogd risico op een verstandelijke handicap.

Zie ook: Interne link naar document Wat zijn de mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling?.

Interventie op sociale oorzaken biedt enig perspectief

Volgens een Amerikaans onderzoek draagt verbetering van de sociale omstandigheden wezenlijk bij aan het terugdringen van de prevalentie van verstandelijke handicap (McDermott & Altekruse, 1994). De prevalentie zou met 10% kunnen dalen door te zorgen dat er minder kinderen onder de armoedegrens op moeten groeien. Het ging hierbij om lichte beperkingen. Onderzoek naar (secundaire) preventie van psychopathologie bij mensen met een verstandelijke handicap is nog nauwelijks op gang gekomen. De hulpverlening aan mensen met een verstandelijke handicap kan nog sterk verbeterd worden (Einfeld et al., 2006).

Leeftijd moeder belangrijke determinant voor Downsyndroom

De leeftijd van de moeder bepaalt in belangrijke mate de kans op een kind met het Downsyndroom. Bij vrouwen in de leeftijdsgroep 20-25 jaar is de kans op een kind met het syndroom kleiner of gelijk aan 1 op de 1.000. Bij vrouwen in de leeftijdsgroep 41-45 jaar is die kans gestegen naar 20 tot 61 op de 1.000.

Zie ook: Interne link naar document Welke factoren beïnvloeden de kans op het Downsyndroom? en: Neemt het aantal mensen met een verstandelijke handicap toe of af?.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Einfeld S, Piccinin AM, Mackinnon A, Hofer SM, Taffe J, Gray KM, et al.Psychopathology in Young People With Intellectual Disability. Journal of the American Medical Association, 2006; 296(16): 1981-1989.
McDermott SW, Altekruse JM.Dynamic model for preventing mental retardation in the population: the importance of poverty and deprivation. Res Dev Disabil 1994; 15: 49-65.
Schalock RL, Borthwick-Duffy SA, Bradley VJ, Buntinx WHE, Coulter DL, Craig EM, et al.Intellectual Disability: Definition, Classification, and Systems of Supports (Eleventh edition). Washington DC: AAIDD, 2010.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

AAIDD: American Association on Intellectual en Developmental Disabilities

Buntinx WHE (UM), Curfs LMG (UM). Welke factoren beïnvloeden de kans op een verstandelijke handicap? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Ziekten en aandoeningen\Psychische stoornissen\Verstandelijke handicap, 23 juni 2010.