Depressie: Wat zijn de mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling?

Diagnostiek geschiedt bij voorkeur volgens de Multidisciplinaire Richtlijn Depressie

Diagnostiek geschiedt bij voorkeur volgens de Multidisciplinaire Richtlijn Depressie, eerste revisie (Landelijke Stuurgroep Multidisciplinaire Richtlijnontwikkeling in de GGZ, 2010). Deze richtlijn is tot stand gekomen in samenwerking tussen het Trimbos-instituut, Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg CBO, Nederlands Huisartsen Genootschap, Landelijk Expertisecentrum Verpleging & Verzorging, Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, Nederlands Instituut van Psychologen. Voor de huisarts is de NHG-standaard ‘Depressieve Stoornis’ beschikbaar. Deze richtlijnen zijn bedoeld voor diagnostiek en behandeling van depressie bij volwassenen van 18 tot 65 jaar. Daarnaast wordt apart aandacht besteed aan jongeren en ouderen. Zowel voor depressie bij kinderen en jeugdigen als voor depressie bij ouderen is er een addendum (Landelijke Stuurgroep Multidisciplinaire Richtlijnontwikkeling in de GGZ, 2009; Landelijke Stuurgroep Multidisciplinaire Richtlijnontwikkeling in de GGZ, 2008).

Stellen van diagnose bij volwassenen kent drie fasen

Het stellen van de diagnose depressie bij volwassenen kent globaal drie fasen. In de praktijk lopen deze fasen vaak door elkaar. Ook wordt wel eens een fase overgeslagen. De drie fasen zijn:

• Het begint meestal met een vermoeden van depressie. Dit vermoeden kan ontstaan bij de behandelaar door een opmerking van de depressieve persoon of een globale indruk. Voor deze fase van de diagnostiek kan de arts gebruik maken van screeningsinstrumenten in de vorm van korte vragenlijsten.
• Dit vermoeden van depressie wordt vervolgens getoetst door de klachten uit te vragen en te classificeren volgens een diagnostisch systeem (meestal de DSM-IV). In deze fase vindt ook de differentiële diagnostiek plaats en worden bijkomende stoornissen nagevraagd. Voor deze tweede fase van de diagnostiek bestaan ook gestandaardiseerde diagnostische interviews.
• Wanneer de diagnose depressie eenmaal is gesteld, kan vervolgens nog worden gekeken naar de ernst van de depressie. Ook voor deze derde fase staan de hulpverlener verschillende hulpmiddelen - interviews, observatieschalen en vragenlijsten - ter beschikking.

Behandeling van depressie ook volgens Multidisciplinaire Richtlijn Depressie

Op grond van de diagnostiek – en dan vooral de duur en de ernst van de depressie – wordt in de multidisciplinaire richtlijn (Landelijke Stuurgroep Multidisciplinaire Richtlijnontwikkeling in de GGZ, 2010) voor de behandeling van depressie bij volwassenen een onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten depressies.

• Bij een niet-ernstige en kortdurende depressie is de kans op herstel groot. Kortdurende, niet-medicamenteuze behandelingen kunnen daarbij helpen. Te denken valt aan voorlichting, zelfhulpboeken, ondersteunende gesprekken of fysieke inspanning. De behandelaar (meestal de huisarts) kan enkele vervolgafspraken maken om te controleren of herstel inderdaad intreedt.
• Bij een lichte depressie die langer dan 3 maanden duurt wordt ook de voorkeur gegeven aan psychologische behandelingen.
• Bij een (matig) ernstige depressie kan gekozen worden tussen medicatie en psychotherapie. Als met medicatie wordt behandeld, moeten de medicijenen na herstel nog minstens een half jaar lang worden geslikt. Bij een terugkerende depressie is dat minstens een jaar of langer.
• Bij een terugkerende (matig) ernstige depressieve episode wordt opnieuw psychotherapie of de combinatie van medicijnen en psychotherpaie aangeraden.
• Bij een ernstige depressie hebben medicijnen de voorkeur, eventueel aangevuld met psychotherapie. Zodra herstel intreedt, moeten de medicijnen nog een half jaar lang worden geslikt. Bij een terugkerende depressie is dat minstens twee jaar.
• Bij een seizoensgebonden depressie (ook wel ‘winterdepressie’ genoemd) wordt lichttherapie aangeraden.