Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Depressie
Omvang van het probleem

Beschrijving gebruikte bronnen

Epidemiologisch bevolkingsonderzoek

Onderzoek onder adolescenten

Prevalentiecijfers over depressie in de algemene bevolking zijn afkomstig van het onderzoek naar psychische stoornissen onder adolescenten van 13-18 jaar (Verhulst et al., 1997a). Hiervoor werd een landelijke steekproef getrokken. Onder andere werd de DIS (Diagnostic Interview Schedule) voor kinderen afgenomen. Stoornissen werden vastgesteld aan de hand van de DSM-III-R-criteria. Getrainde interviewers namen de interviews af. De diagnostische fase van het onderzoek had betrekking op 780 adolescenten en werd uitgevoerd tussen april en juni 1993.

Het NEMESIS-1 en NEMESIS-2: Volwassenen

Op bevolkingsniveau zijn gegevens over het voorkomen van stemmingsstoornissen beschikbaar uit het NEMESIS-onderzoek onder 18-64 jarigen (Bijl et al., 1997a; Bijl et al., 1997b; De Graaf et al., 2010a). NEMESIS-1 was gebaseerd op een landelijke steekproef onder 7.076 personen bij wie in 1996 een psychiatrisch interview afgenomen met behulp van de CIDI (Composite International Diagnostic Interview). Dezelfde respondenten zijn daarna nog tweemaal benaderd voor een follow-up meting tussen 1997 en 1999. NEMESIS-2 is gebaseerd op een landelijke steekproef onder 6.646 personen bij wie tussen 2007 en 2009 een psychiatrisch interview is afgenomen met behulp van de CIDI.

Het LASA-onderzoek: Ouderen

Het LASA (Longitudinal Aging Study Amsterdam)-onderzoek werd in 1992/1993 uitgevoerd onder personen van 55-85 jaar (Beekman et al., 1995). In dit onderzoek werden 3.056 ouderen in drie regio's gescreend. Bij 659 daarvan namen getrainde interviewers de DIS af. Hierop werd de prevalentie bepaald. Hierbij werden diagnosen gesteld op basis van de DSM-III. De selectie van respondenten waarbij de DIS afgenomen werd, bestond uit degenen die een score boven een drempelwaarde van de CES-D (Center for Epidemiologic Studies Depression Scale) hadden en een aselecte steekproef uit de groep die onder de drempelwaarde scoorde.

Regioproject Nijmegen 2: Volwassenen

Het Regioproject Nijmegen 2 is een onderzoek onder personen van 18-74 jaar die zijn ingeschreven bij een huisarts in de regio Nijmegen (König-Zahn et al., 1999). In 1997-1998 werd bij 1.813 personen een vragenlijst over psychische problematiek afgenomen (de GHQ) en bij een steekproef hiervan een psychiatrisch diagnostisch interview (de SCAN). Het eerste Regioproject vond plaats in 1983. De uitkomsten uit het Regioproject 2 kunnen hiermee vergeleken worden.

Het Leiden 85-plus onderzoek

Het Leiden 85-plus onderzoek, verricht in de periode 1986-1989, bepaalde het voorkomen van psychische stoornissen onder zeer oude mensen in de stad Leiden (Heeren, 1992; Heeren et al., 1992b). Hierbij werd de Geriatric Mental State Schedule (GMS) gebruikt. Dit is ook een gestructureerd psychiatrisch interview, gevalideerd voor ouderen, maar moeilijk te vergelijken met de DIS en CIDI.

Zorgonderzoek: huisartsenregistraties

De schattingen van de incidentie en prevalentie zijn gebaseerd op de analyse van vijf huisartsenregistraties. Voor meer informatie over de verschillende huisartsenregistraties, zie detailsAchtergrond bij keuze van huisartsenregistraties voor incidentie- en prevalentieschatting.

Voor meer informatie over de schattingen van incidentie en prevalentie en de daarbij berekende betrouwbaarheidsintervallen, zie detailsSchattingsmethode incidentie en prevalentie 2007.

Buitenlandse bevolkingsonderzoeken

ICPE: World Mental Health Surveys

Het International Consortium in Psychiatric Epidemiology (ICPE) werd in 1998 opgezet door de WHO om internationaal vergelijkend onderzoek te doen naar het voorkomen van psychische stoornissen (WHO, 2000b). In dit kader werden voor de World Mental Health Surveys studies vergeleken waarbij gebruik werd gemaakt van de CIDI (een gestructureerd diagnostisch interview). Op deze manier kunnen de resultaten van de Nederlandse NEMESIS-studie goed vergeleken worden met bijvoorbeeld de Amerikaanse National Comorbidity Survey (NCS; Kessler et al., 1994; NCS-R Kessler & Merikangas, 2004).

In de World Mental Health Surveys 2004 zijn de gegevens voor België, Frankrijk, Spanje, Italië, Duitsland en Nederland afkomstig van de ESEMeD-studie. De ESEMeD-studie heeft als beperking dat in sommige landen de respons erg laag was en het is niet uit te sluiten dat een lage respons samenhangt met het vóórkomen van psychische stoornissen. Uit eerder onderzoek is gebleken dat mensen die weigeren aan het onderzoek deel te nemen, vaker een psychische stoornis hebben. Dit leidt tot een onderschatting van het werkelijke aantal (Demyttenaere et al., 2004). In de Nederlandse NEMESIS-studie was de respons en het aantal respondenten beduidend hoger dan in de ESEMeD-studie (Demyttenaere et al., 2004; WHO, 2000b).

ESEMeD: interviews in 6 Europese landen met behulp van instrumenten

ESEMeD (European Study of Epidemiology on Mental Disorders) is een cross-sectionele studie waarbij 25.000 thuisinterviews worden afgenomen onder de algemene, niet-geïnstitutionaliseerde bevolking.Tijdens een interview van 90 minuten wordt gebruik gemaakt van de CIDI, de SF-36, de EuroQol 5D en delen van het WHO disablement Asessment Schedule II (WHO-DAS II). Ook het zorggebruik wordt geregistreerd. Net als DEPRES wordt ESEMeD uitgevoerd in 6 Europese landen: België, Frankrijk, Duitsland, Nederland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk.

Depressie onder bezoekers van de huisarts

In het WHO 'Collaborative Project on Psychological Problems in General Health Care' werd in 14 verschillende landen de prevalentie van depressie in de huisartspraktijk vastgesteld (Van der Meer et al., 1996). Daarbij werd in elk land dezelfde onderzoeksmethode gehanteerd. Bij alle personen die contact hadden met de huisarts werd de Primary health care-versie van de CIDI afgenomen. Deze versie van de CIDI verschilt van de CIDI die in het NEMESIS-onderzoek gebruikt werd, in die zin dat in de Primary health care-versie ook minor depression meegeteld wordt. In Nederland werd de meting verricht in Groningen.

EURODEP en SHARE: Ouderen

EURODEP is een actieprogramma dat gesteund wordt door de Europese Commissie. Het belangrijkste doel is de variatie in de prevalentie van depressie in 11 EU-landen en Albanië te bestuderen onder mensen van 65 jaar en ouder (Copeland, 1999). Hiervoor werd EURO-D gebruikt, een 12-item schaal die werd ontwikkeld om resultaten verkregen met verschillende depressie-instrumenten, met elkaar te kunnen vergelijken. De Nederlandse resultaten komen van de AMSTEL studie (Amsterdam Study of the Elderly) (Schoevers et al., 2000). De SHARE-studie (Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe) gebruikt ook de EURO-D schaal (Börsch-Supan et al., 2005).

DEPRES: prevalentie en zorggebruik in 6 Europese landen

DEPRES (Depression Research in the European Society) is een depressie-survey uitgevoerd in twee fases in 6 Europese landen: België, Frankrijk, Duitsland, Nederland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. Het doel van fase 1 was de 6-maandsprevalentie van depressie te schatten en de invloed van depressie in de gemeenschap vast te stellen door te onderzoeken in hoeverre mensen met depressieve stoornissen hulp zoeken en hoeveel men verzuimt op het werk. Het doel van fase 2 was te onderzoeken hoe depressie de kwaliteit van leven en functioneren beïnvloedt, de verwachtingen bij patiënten van de zorg en voorgeschreven behandeling vast te stellen en te evalueren hoe artsen mensen met een depressie behandelen. De indeling in Major Depressie, Minor Depressie en Depressieve symptomen is afkomstig van het instrument MINI (Mini International Neuropsychiatric Interview).

.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

Literatuur

  • Beekman ATF, Deeg DJH, Tilburg T van, Smit JH, Hooijer C, Tilburg W van.Major and minor depression in later life: a study of prevalence and risk factors. Journal of Affective Disorder 1995; 36: 66-75.
  • Bijl RV, Zessen G van, Ravelli A, Rijk C de, Langendoen Y.Psychiatrische morbiditeit onder volwassenen in Nederland: het NEMESIS-onderzoek. I. Doelstellingen, opzet en methoden. Ned Tijdschr Geneeskd 1997b; 141: 2448-52.
  • Bijl RV, Zessen G van, Ravelli A.Psychiatrische morbiditeit onder volwassenen in Nederland: het NEMESIS-onderzoek. II. Prevalentie van psychiatrische stoornissen. Ned Tijdschr Geneeskd 1997a; 141: 2453-60.
  • Börsch-Supan A, Brugiavini A, Jürges H, Mackenbach J, Siegrist J, Weber G (red.).Health, Ageing and Retirement in Europe – First Results from the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe. Mannheim: MEA, 2005.
  • Copeland JRM.Depression of older age -Origens of the (EURODEP-study). Br J Psychiatry 1999; 174: 304-306.
  • Demyttenaere K, Bruffaerts R, Posada-Villa J, Gasquet I, Kovess V, Lepine JP, et al.Prevalence, severity, and unmet need for treatment of mental disorders in the World Health Organization World Mental Health Surveys. JAMA, 2004; 291(21): 2581-90.
  • Graaf R de, Have M ten, Dorsselaer S van.De psychische gezondheid van de Nederlandse bevolking. NEMESIS-2: Opzet en eerste resultaten. Utrecht: Trimbos-instituut, 2010a.
  • Heeren TJ, Helmert AM van, Lagaay AM, Rooijmans AGM.The general population prevalence of non-organic psychiatric disorders in subjects aged 85 and over. Psychol Med, 1992b; 22: 733-8.
  • Heeren TJ.Ouderdom is geen risicofactor. Niet-organische psychiatrische stoornissen bij 85-plussers. MGv, 1992; 7/8: 774-82.
  • Kessler R, Merikangas K.The National Comorbidity Survey Replication (NCS-R): background and aims. Int J Methods Psychiatr Res, 2004; 13(2): 60-8.
  • Kessler RC, McGonagle S, Zhao S, et al.Lifetime and 12-month prevalence of DSM-III-R psychiatric disorders in the United States. Results from the National Comorbidity Study. Archives of general psychiatry 1994; 51: 8-19.
  • König-Zahn C, Furer JW, Tax B, Berg JFM van den, Rijnders CATh, Rijswijk E van, et al. (red.).Regioproject Nijmegen 2: Psychiatrische morbiditeit in de regio. Nijmegen: KUN, 1999.
  • Meer K van der, Tiemens BG, Brink W van den.Depressie in de eerstelijnsgezondheidszorg; internationale gegevens over prevalentie en behandeling, onder meer uit Nederland. Ned Tijdschr Geneeskd 1996; 140: 2135-39.
  • Schoevers RA, Geerlings MI, Beekman AT, Penninx BW, Deeg DJ, Jonker C.Association of depression and gender with mortality in old age. Results from the Amsterdam Study of the Elderly (AMSTEL). Br J Psychiatry, 2000; 177(10): 336-42.
  • Verhulst FC, Ende J van der, Ferdinand RF, Kasius MC.De prevalentie van psychiatrische stoornissen bij Nederlandse adolescenten. Ned Tijdschr Geneeskd 1997a; 141: 777-781.
  • WHO & ICPE, World Health Organization & International Consortium in Psychiatric Epidemiology.Cross-national comparisons of the prevalences and correlates of mental disorders. Bull WHO, 2000b; 78: 413-26.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

CES-D
Center for Epidemiologic Studies depression scale
CIDI
Composite international diagnostic interview
DEPRES
Depression Research in European Society
DIS
Diagnostic Interview Schedule
DSM
Diagnostic and statistical manual of mental disorders
Classificatie voor psychische stoornissen. De DSM is ontwikkeld onder verantwoordelijkheid van de American Psychiatric Association. De vierde editie (DSM-IV) verscheen in 1994. De evidence-based tekstrevisie daarvan (DSM-IV-TR) verscheen in 2000.
ESEMeD
European Study of Epidemiology in Mental Disorders
EU
Europese unie
GHQ
General health questionnaire
Meetinstrument voor de opsporing van potentiële psychische stoornissen bij mensen in de eerste lijn.
GMS
Geriatric mental state schedule
ICPE
International Consortium in Psychiatric Epidemiology
URL: http://www.hcp.med.harvard.edu/icpe/
NEMESIS
Netherlands Mental health Survey and Incidence Study (Trimbos-instituut)
In NEMESIS is een grote hoeveelheid informatie verzameld over psychiatrische aandoeningen en het beloop daarvan.
SCAN
Schedules for clinical assessment in neuropsychiatry
SF-36
Medical Outcomes Study 36-Item Short Form Health Survey
Vragenlijst voor het meten van kwaliteit van leven. Het instrument bestaat uit 8 dimensies: fysiek functioneren, rolbeperkingen door fysieke gezondheidsproblemen, pijn, algemene gezondheidsbeleving, vitaliteit, sociaal functioneren, rolbeperkingen door emotionele problemen, en geestelijke gezondheid. Deze 8 dimensies kunnen bovendien gesommeerd worden in een lichamelijke en een psychische hoofddimensie
WHO
World Health Organization
Wereldgezondheidsorganisatie. URL: http://www.who.int
Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.6.1, 31 januari 2012
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.