Hoe vaak komt dementie voor en hoeveel mensen sterven eraan?

70.700 personen met dementie bij de huisarts

Naar schatting zijn er in 2003 in Nederland 21.900 mannen en 48.800 vrouwen (jaarprevalentie) met dementie bekend bij de huisarts (2,7 per 1.000 mannen en 6,0 per 1.000 vrouwen). Dementie komt voornamelijk voor op hogere leeftijd, het aantal personen met dementie neemt sterk toe met de leeftijd en er is geen duidelijk verschil in leeftijdspecifieke prevalentie tussen mannen en vrouwen (zie Prevalentie naar leeftijd en geslacht). Bovenstaande gegevens uit huisartsenregistraties betreffen personen die zelfstandig of in een verzorgingshuis wonen.

Bevolkingsonderzoek geeft veel hogere prevalentie

Op basis van een al ouder bevolkingsonderzoek (ERGO, 1990-1993) verricht bij mensen die zelfstandig wonen of die in een verzorgingshuis verblijven wordt een veel hogere prevalentie geschat. Als de al oudere leeftijdsspecifieke prevalentiecijfers uit ERGO nog steeds zouden gelden in 2003 zou de prevalentie in 2003 geschat worden op 7,0 per 1.000 mannen en 16,1 per 1.000 vrouwen, dus ruim twee keer zo hoog als op basis van huisartsenregistraties. Het totaal aantal personen met dementie zou dan bijna 190.000 zijn.

Verschillen te verklaren door mate van herkenning en definitie

Er is een aantal verklaringen voor de lagere prevalentie in huisartenregistraties in vergelijking met gegevens uit bevolkingsonderzoek.

De omgeving van de patiënt herkent de symptomen niet altijd of denkt dat er toch niets aan te doen is. Daardoor komt de dementie niet of pas laat onder ogen van de huisarts.
Er is een verschil in gehanteerde criteria: huisartsen zullen niet zo snel geneigd zijn de diagnose dementie te stellen als zij daarvan niet zeker zijn. In het ERGO-onderzoek werd echter zelfs ‘mogelijke ziekte van Alzheimer’ meegeteld.
De huisarts herkent sommige personen met dementie gewoon niet (Eefsting et al., 1996).

Ongeveer 31.000 patiënten in verpleeghuizen

Patiënten met dementie die langdurig zijn opgenomen in een verpleeghuis, zijn noch in het ERGO-onderzoek, noch in de huisartsenregistraties meegeteld. Het aantal personen met dementie in een verpleeghuis wordt in 2003 geschat op 30.900. Deze schatting is gebaseerd op gegevens uit de Landelijke Zorgregistratie Verpleeghuizen (LZV) en van het Centraal Administratie Kantoor Bijzondere Zorgkosten (CAK).

Volgens de Gezondheidsraad is bij ongeveer 53% van de verpleeghuisbewoners in Nederland de diagnose dementie gesteld. Uit het combineren van de ERGO- en verpleeghuiscijfers blijkt dat 18% van alle patiënten met dementie in een verpleeghuis verblijft en 17% in een verzorgingshuis. De overige 65% woont zelfstandig (Gezondheidsraad, 2002b). In die 65% worden personen meegeteld die volgens het ERGO dementie hebben maar niet als zodanig bij de huisarts bekend zijn.

In 2003 bijna 15.000 nieuwe patiënten bij de huisarts

Op basis van huisartsenregistraties wordt het aantal nieuwe gevallen (incidentie) van dementie in 2003 in Nederland geschat op 0,6 per 1.000 mannen en 1,3 per 1.000 vrouwen per jaar (absoluut: 4.500 mannen en 10.300 vrouwen).

Op basis van een al ouder bevolkingsonderzoek (ERGO, 1993-1994) wordt de incidentie geschat op 1,2 per 1.000 mannen en 2,8 per 1.000 vrouwen. In 73% van de nieuwe gevallen is sprake van de ziekte van Alzheimer, in 14% van vasculaire dementie en in 13% van een andere dementie (Ott et al., 1997). De schattingen van de incidentie op basis van bevolkingsonderzoek zijn, net als bij de prevalentie, veel hoger dan schattingen op basis van huisartsenregistraties. Hier spelen dezelfde verklaringen een rol: verschillende definities en personen met dementie komen niet bij de huisarts of worden niet herkend door de huisarts.

7.014 sterfgevallen door dementie in 2005

In 2005 overleden 1.919 mannen en 5.095 vrouwen aan dementie (CBS Doodsoorzakenstatistiek; 23,8 per 100.000 mannen en 61,8 per 100.000 vrouwen). Dementie behoort bij vrouwen daarmee tot de top vijf van ziekten met de hoogste sterfte.

Dementie leidt tot veel ziektelast

Ongeveer 2,3% van de totale ziektelast (uitgedrukt in DALY’s) in Nederland wordt veroorzaakt door dementie. Dementie behoort daarmee tot de tien ziekten die verantwoordelijk zijn voor het grootste gedeelte van de ziektelast. Dementie leidt tot een verlies aan kwaliteit van leven, en is een belangrijke oorzaak voor sterfte (De Hollander et al., 2006).

details Beschrijving van gebruikte bronnen

details Prevalentie, incidentie en sterfte naar leeftijd en geslacht (periode 2003-2005)

Meer recente gegevens beschikbaar

Recentere gegevens naar leeftijd en geslacht zijn te vinden in: details Incidentie, prevalentie en sterfte.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

CBS Doodsoorzakenstatistiek. Gegevens omtrent de doodsoorzaken van alle in Nederlandse bevolkingsregisters ingeschreven overledenen.
ERGO. ERGO-onderzoek (Erasmus Universiteit Rotterdam)

Literatuur

Eefsting JA, Boersma F, Brink W van den, Tilburg W van.Differences in prevalence of dementia based on community survey and general practitioner recognition. Psychol Med 1996; 26: 1223-1230.
Gezondheidsraad.Dementie. Den Haag: Gezondheidsraad, 2002b; publicatienr. 2002/04.
Hollander AEM de, Hoeymans N, Melse JM, Oers JAM van, Polder JJ. Zorg voor gezondheid. Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2006. RIVM-rapport nr. 270061003. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum,2006.
Ott A, Breteler MMB, Harskamp F van, Grobbee DE, Hofman A.The incidence of dementia in the Rotterdam Study. In: Iqbal K, Winblad B, Nishimura T, Takeda M, Wisniewski HM (eds.). Alzheimer's disease: biology, diagnosis and therapeutics. Chichester: John Wiley & Sons Ltd., 1997.

Lange J de (Trimbos-instituut), Poos MJJC (RIVM), Schoemaker C (RIVM). Hoe vaak komt dementie voor en hoeveel mensen sterven eraan? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Ziekten en aandoeningen\Psychische stoornissen\Dementie, 17 mei 2010.