Dementie: Wat zijn de mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling?

Diagnostiek van dementie

De diagnose dementie wordt nog vaak op grond van uiteenlopende en onvolledige criteria gesteld. Het opstellen van gestandaardiseerde criteria heeft alleen zin als de vertegenwoordigers van verschillende medische disciplines die criteria ook consequent en volledig toepassen. Er zijn inmiddels wel twee richtlijnen voor de diagnostiek van dementie ontwikkeld: de Multidisciplinaire richtlijn ‘Diagnostiek en medicamenteuze behandeling van dementie' (Van Gool et al., 2006) en de NHG-Standaard ‘Dementie’ (Wind et al., 2003).

In westerse landen wordt voor het opsporen van cognitieve stoornissen veel gebruikgemaakt van korte screeners zoals de Mini-Mental State Examination (MMSE). Via deze vragenlijstjes worden ‘mogelijke gevallen’ opgespoord. De uiteindelijke diagnose wordt vervolgens met behulp van strengere criteria gesteld. Er worden bij het gebruik van de screeners ziektegevallen gemist. Mede daarom zijn, als aanvulling op de MMSE, alternatieven ontwikkeld. Voorbeelden daarvan zijn:

• de Informant Questionnaire on Cognitive Decline in the Elderly (IQCODE), waarbij het cognitieve functioneren door een informant (familielid, vriend) wordt beoordeeld (Jorm & Jacomb, 1989);
• de Elderly Cognitive Questionnaire, die speciaal ontwikkeld is voor gebruik in ontwikkelingslanden (Kua & Ko, 1992).

Met medicijnen kunnen alleen nevensymptomen worden behandeld

Het kernsymptoom van dementie, verslechtering van het cognitieve functioneren, is in de meeste gevallen niet met medicijnen te behandelen. Er zijn momenteel twee medicijnen geregistreerd voor de behandeling van de ziekte van Alzheimer: cholinesteraseremmers (Rivastigmine) en memantine. De effecten van deze middelen zijn echter bescheiden en de bijwerkingen, vooral van Rivastigmine, aanzienlijk (Van Gool et al., 2006; Verhey, 2006). Daarom dient na de start van een eventuele behandeling met deze medicijnen regelmatig overwogen te worden of de behandeling niet beter gestopt kan worden. In de praktijk worden dergelijke middelen overigens wel op steeds grotere schaal voorgeschreven (Verhey, 2006).

De medicamenteuze behandeling van dementie is in de praktijk vooral gericht op nevensymptomen van dementie, zoals wanen, depressieve stemming, en gedragsstoornissen. In de CBO-richtlijn wordt uitgebreid ingegaan op het met medicijnen behandelen van deze bijkomende stoornissen (Van Gool et al., 2006).

In de CBO-richtlijn wordt benadrukt dat een eventuele medicamenteuze behandeling altijd vooraf moet worden gegaan door niet-medicamenteuze vormen van zorg. Voorbeelden daarvan zijn het aanbieden van structuur, en psycho-educatie en praktische ondersteuning van de mantelzorger en de patiënt (Van Gool et al., 2006). De inhoud en het effect van de psychosociale interventies worden in de richtlijn niet nader uitgewerkt.