Welke factoren beïnvloeden de kans op afhankelijkheid van alcohol?

Combinatie van factoren draagt bij aan ontstaan verslaving

Het ontstaan van verslaving aan alcohol hangt samen met een combinatie van biologische, psychologische en sociaal-culturele factoren. Het kan gaan om erfelijkheid en aanleg, persoonlijkheid, conditionering, de verwachting over -en waardering van- de effecten van een middel, stress en ‘early life events’, gezinsproblemen en sociaaleconomische achterstand (Gezondheidsraad, 1995b; Van de Brink, 1999).

Bij overmatig alcoholgebruik verhoogde kans op alcoholafhankelijkheid

Mensen die meer drinken dan de gangbare richtlijn voor verantwoord alcoholgebruik lopen een sterk verhoogde kans om alcoholmisbruik en -afhankelijkheid te ontwikkelen (Meijer et al., 2006).

Mannen hebben een hoger risico op het ontwikkelen van alcoholmisbruik dan vrouwen (De Graaf et al., 2010a). Dit geldt overigens sterker voor misbruik dan voor afhankelijkheid.

Genetische factoren bepalen voor grootste deel alcoholafhankelijkheid op jonge leeftijd

Alcoholafhankelijkheid op jonge leeftijd wordt voor het grootste deel bepaald door genetische factoren (Verdurmen et al., 2003). Ook opvoedingsfactoren spelen een rol. Het temperament van verslaafde ouders wordt in veel gevallen overgedragen op de kinderen en heeft vaak een negatieve invloed op het klimaat in het gezin (Meijer et al., 2006). Overigens hebben ook volwassen kinderen van probleemdrinkers een verhoogd risico op het ontwikkelen van alcoholmisbruik of -afhankelijkheid (Verdurmen et al., 2003).

Andere psychische stoornissen gaan vaak vooraf aan alcoholstoornissen

Andere psychische stoornissen komen vaker voor bij personen bij wie sprake is van alcoholmisbruik (Verdurmen et al., 2003; Kessler et al., 1996; Alati et al., 2005; Meijer et al., 2006). Vaak gaan de andere psychische stoornissen (zoals depressie, angststoornissen en schizofrenie) vooraf aan de alcoholafhankelijkheid (Meijer et al., 2006). Mensen met stemmingsstoornissen hebben een hoger risico om alcoholafhankelijkheid te ontwikkelen, en andersom (Anderson & Baumberg, 2006). Overigens komen onder mensen met een alcoholstoornis psychische stoornissen wel meer voor dan andersom (Jané-Llopis & Matytsina, 2007).

Minder vaak verslavingsproblemen bij personen met partner

Bij personen die behoren tot een eenoudergezin, die alleen wonen, die bij hun ouder(s) wonen of die met anderen wonen, komen misbruik en afhankelijkheid van alcohol vaker voor dan onder personen die met een partner wonen (Bijl et al., 1997a; De Graaf et al., 2010a).

Voor meer informatie over alcoholgebruik en de factoren die met het gebruik samenhangen, zie: Alcoholgebruik.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Alati R, Lawlor DA, Najman JM, Willimas GM, Bor W, O’Callaghan M.Is there really a ‘J-shaped’ curve in the association between alcohol consumption and symptoms of depression and anxiety? Findings from the Mater-University Study of pregnancy and its outcomes. Addiction, 2005; 100: 643-651.
Anderson P, Baumberg B. Alcohol in Europe: a public health perspective. London: Institute of Alcohol Studies,2006.
Bijl RV, Zessen G van, Ravelli A.Psychiatrische morbiditeit onder volwassenen in Nederland: het NEMESIS-onderzoek. II. Prevalentie van psychiatrische stoornissen. Ned Tijdschr Geneeskd 1997a; 141: 2453-60.
Brink W van de.Verslavingen. In: Jong A de. Handboek psychiatrische epidemiologie. Maarssen: Elsevier/de Tijdstroom, 1999: 214-58.
Gezondheidsraad.Het voorschrijven van heroïne aan verslaafden aan heroïne. Den Haag: Gezondheidsraad, 1995b; 12.
Graaf R de, Have M ten, Dorsselaer S van.De psychische gezondheid van de Nederlandse bevolking. NEMESIS-2: Opzet en eerste resultaten. Utrecht: Trimbos-instituut, 2010a.
Jané-Llopis E, Matytsina I.Mental health and alcohol, drugs and tobacco: a review of the comorbidity between mental disorders and the use of alcohol, tobacco and illicit drugs. Drug and Alcohol Review, 2007; 25: 515-536.
Kessler RC, Nelson CB, McGonagle KA, Edlund MJ, Frank RG, Leaf PJ.The epidemiology of co-occurring addictive and mental disorders: implications for prevention and service utilization. Am J Orthopsychiatry 1996; 66 (1), 17-31.
Meijer SA, Smit F, Schoemaker C, Cuijpers P. Gezond verstand: evidence-based preventie van psychische stoornissen. RIVM-Rapport nr. 270672001; VTV Themarapport. Bilthoven/Utrecht: RIVM/Trimbos-instituut,2006.
Verdurmen J, Monshouwer K, Dorsselaer S van.Bovenmatig drinken in Nederland: uitkomsten van de 'Netherlands mental health survey and incidence study' [Nemesis]. Utrecht: Bureau NDM, 2003.

Laar MW van (Trimbos-instituut). Welke factoren beïnvloeden de kans op afhankelijkheid van alcohol? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Ziekten en aandoeningen\Psychische stoornissen\Afhankelijkheid van alcohol, drugs of andere middelen\Afhankelijkheid van alcohol, 23 september 2010.