Wat is afhankelijkheid van alcohol en wat is het beloop?

Twee classificaties voor stoornissen in alcoholgebruik

In het verslavingsonderzoek en de -hulpverlening wordt gebruikgemaakt van de definities voor alcoholstoornissen die vermeld zijn in de classificatiesystemen DSM en ICD. Deze systemen maken onderscheid tussen enerzijds misbruik en schadelijk gebruik en anderzijds afhankelijkheid en verslaving. Voor een uitleg over de verschillende definities van schadelijk alcoholgebruik, zie Wat is alcoholgebruik en hoe wordt het gemeten?

In de multidiciplinaire richtlijn 'Stoornissen in het gebruik van alcohol' van het CBO en het Trimbos-instituut (zie: CBO: gepubliceerde richtlijnen) wordt voorgesteld om alleen gebruik te maken van de DSM-classificatie. In het onderstaande ligt daarom de nadruk op dit classificatiesysteem.

Alcoholmisbruik en -afhankelijkheid onafhankelijk van hoeveelheid geconsumeerde alcohol

Of iemand aan de criteria voor alcoholmisbruik of afhankelijkheid voldoet, heeft niet zozeer te maken met de hoeveelheid alcohol die iemand drinkt. Het heeft vooral te maken met de ernst van de problemen die deze persoon door het alcoholgebruik ondervindt.

Er is sprake van misbruik van alcohol als het gebruik leidt tot herhaaldelijke problemen op het werk, thuis en in het sociale leven. Het hoeft echter geen lichamelijke of geestelijke schade tot gevolg te hebben. Om die reden wordt aan de klinische betekenis van misbruik wel getwijfeld (Vandereycken et al., 2000).
Een gebruiker wordt afhankelijk van alcohol als hij de controle over het middel is verloren of als er sprake is van tolerantie of onthoudingsverschijnselen. Bij afhankelijkheid kan er op termijn lichamelijke schade (bijvoorbeeld neurologische stoornissen, leveraandoeningen) of geestelijke schade (bijvoorbeeld depressies, angststoornissen) ontstaan. De leefstijl (hoeveelheid drank, verwaarlozing door onder andere slecht te eten) van de verslaafde bepaalt in welke mate er schade en beperkingen optreden.

Afhankelijkheid van alcohol leidt tot verlies kwaliteit van leven

Afhankelijkheid van alcohol leidt tot een slechtere kwaliteit van leven (Bijl & Ravelli, 2000). Personen die al een jaar of meer vrij zijn van de alcoholverslaving, hebben nog steeds een slechtere kwaliteit van leven dan personen die nooit verslaafd zijn geweest. Degenen die in het verleden alcoholproblemen hadden, hebben later nog steeds een slechtere ervaren gezondheid dan mensen zonder alcoholproblemen in het verleden (Verdurmen et al., 2003).

Grootste deel alcoholstoornissen herstelt binnen drie jaar

In de algemene bevolking herstelt in de loop van de tijd een groot deel van de volwassenen die op enig moment voldoen aan de diagnose alcoholmisbruik of alcoholafhankelijkheid. Van de mensen met alcoholmisbruik herstelt 85% binnen een periode van drie jaar. Van de mensen met alcoholafhankelijkheid herstelt 74% binnen een periode van drie jaar. Van de mensen die herstellen, valt maar een klein gedeelte terug in hun drinkgedrag (Van Laar et al., 2007).

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Bijl RV, Ravelli A.Current and residual functional disability associated with psychopathology: findings from the Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study (NEMESIS). Psychol Med 2000; 30: 57-668.
Laar MW van, Cruts AAN, Verdurmen JEE, Ooyen-Houben MMJ van, Meijer RF (red.).Nationale drug monitor. Jaarbericht 2006. Utrecht: Trimbos-instituut, 2007.
Vandereycken W, Hoogduin CAL, Emmelkamp PMG.Handboek psychopathologie. Deel 1 basisbegrippen. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum, 2000.
Verdurmen J, Monshouwer K, Dorsselaer S van.Bovenmatig drinken in Nederland: uitkomsten van de 'Netherlands mental health survey and incidence study' [Nemesis]. Utrecht: Bureau NDM, 2003.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

DSM: Diagnostic and statistical manual of mental disorders; Classificatie voor psychische stoornissen. De DSM is ontwikkeld onder verantwoordelijkheid van de American Psychiatric Association. De vierde editie (DSM-IV) verscheen in 1994. De evidence-based tekstrevisie daarvan (DSM-IV-TR) verscheen in 2000.
ICD: International Classification of Diseases; Internationale classificatie van ziekten.

Laar MW van (Trimbos-instituut). Wat is afhankelijkheid van alcohol en wat is het beloop? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Ziekten en aandoeningen\Psychische stoornissen\Afhankelijkheid van alcohol, drugs of andere middelen\Afhankelijkheid van alcohol, 22 september 2010.