Wat is de kwaliteit van leven bij kanker?

Aantasting kwaliteit van leven afhankelijk van stadium in ziekte(proces)

Kanker is een ziekte die ingrijpt op vele levensgebieden en bijna altijd resulteert in een vermindering van de kwaliteit van leven. De mate waarin kanker de kwaliteit van leven beïnvloedt, is afhankelijk van het stadium van de ziekte (zoals de aanwezigheid van uitzaaiingen) en het stadium in het ziekteproces (diagnose of behandeling).

De kwaliteit van leven kan zowel voor het psychisch functioneren als voor het lichamelijk functioneren aangetast zijn. Afhankelijk van de soort kanker zullen lichamelijke en psychische problemen zich op verschillende momenten tijdens de ziekte meer of minder voordoen. Zo kunnen er bijvoorbeeld op het moment dat de diagnose pas bekend is, gevoelens van angst, depressie en hevige emoties zijn. Lichamelijk problemen treden in sterke mate op tijdens behandeling, zoals bij een chemokuur, en in de terminale fase van de ziekte.

Lichamelijk functioneren en ervaren gezondheid sterk verminderd tijdens behandeling

Bij patiënten die een chemokuur of radiotherapie moeten ondergaan is de kwaliteit van leven (gemeten met de SF-36 of de COOP/WONCA-kaarten) sterk verminderd voor het lichamelijk functioneren en de ervaren gezondheid. Daarnaast zorgen lichamelijke problemen ervoor dat de patiënten beperkt zijn in het uitvoeren van de dagelijkse bezigheden (rolfunctioneren) (zie tabel 1) (Aaronson et al., 1998; Sneeuw et al., 1997b).

Kwaliteit van leven licht verslechterd bij kankerpatiënten in de algemene bevolking

Kanker gaat gepaard met een verminderde kwaliteit van leven bij diagnosestelling en behandeling, maar daarna wordt er weinig verslechtering gerapporteerd (Edlinger et al., 1998). In tegenstelling tot onderzoeken bij patiënten die onder behandeling zijn, vinden bevolkingsstudies met zelfgerapporteerde gegevens over kanker dan ook slechts een licht verslechterde kwaliteit van leven (tabel 1). Een verklaring hiervoor is het fenomeen ‘response-shift’ d.w.z. dat patiënten hun referentiekader van ‘goede’ kwaliteit van leven bijstellen. Als een patiënt genezen is verklaard, is hij mogelijk geneigd zijn kwaliteit van leven als beter in te schatten dan iemand die nooit kanker heeft gehad. Dit effect was bijvoorbeeld te zien in studies onder ex-slokdarm- en darmkankerpatiënten (De Boer et al., 2000; Stiggelbout et al., 1997).

Uitzaaiingen geven een verdere verslechtering

De kwaliteit van leven van patiënten met gemetastaseerde tumoren (uitzaaiingen) is minder goed dan van patiënten met locale of locoregionale tumoren (geen uitzaaiingen). Met name de ervaren gezondheid is sterk verminderd. Beide patiëntengroepen verschillen niet in de beperkingen die zich voordoen bij het uitvoeren van de dagelijkse bezigheden (Aaronson et al., 1998).