Welke factoren beïnvloeden de kans op non-Hodgkin lymfomen?

Weinig bekend over risicofactoren voor non-Hodgkin lymfomen

Over factoren die een rol spelen bij het ontstaan van non-Hodgkin lymfomen (NHL) is weinig bekend. Wel is duidelijk dat er een relatie is met het functioneren van het immuunsysteem. Dit is ook aannemelijk vanwege het feit dat lymfocyten deel uitmaken van het immuunsysteem.

Factoren waarvan bekend is dat zij de kans op NHL verhogen zijn:

Aangeboren of verworven immunodeficiëntie (het tekortschieten van de afweer). Verworven immunodeficiëntie kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van het gebruik van afweeronderdrukkende medicijnen bij orgaantransplantatie of bij de behandeling van kanker.
(Auto-)immuunziekten, zoals Hashimoto’s thyreoiditis, Sjögren-syndroom, reumatoïde artritis en coeliakie.
Chronische infecties met bepaalde pathogenen (hiv, hepatitis C, Helicobacter pylori, Borrelia (Ziekte van Lyme)). Mogelijk is dit het gevolg van het feit dat het immuunsysteem constant nieuwe lymfocyten aanmaakt ter bestrijding van de infectie. Dit verhoogt de kans op mutaties/fouten in het DNA en dus in de eigenschappen van de lymfocyten.
Blootstelling aan bepaalde bestrijdingsmiddelen gebruikt in de land- en tuinbouw (pesticiden, insecticiden en organische oplosmiddelen) en aan haarverf (Clapp et al., 2008).

Aanwijzingen voor bijdrage van genetische factoren

Familie- en tweelingstudies hebben geen aanwijzingen opgeleverd voor zeldzame genvarianten met een hoog risico op non-Hodgkin lymfomen (zie ook: object_document_1 Hoe zijn genetische factoren geassocieerd met ziekten en aandoeningen?). Wel zijn er aanwijzingen dat veel voorkomende genvarianten die ieder op zich een laag risico met zich meebrengen en die een rol spelen in de afweer (immuunsysteem), bijdragen aan het risico op non-Hodgkin lymfomen risico (Skibola et al., 2007).

Ook lijken specifieke gen-omgevingsinteracties het risico op NHL voor een deel te verklaren, zoals blootstelling aan zonlicht in combinatie met genvarianten van de vitamine-D-receptor, overgewicht in combinatie met varianten van immunologische genen (TNF-alfa, interleukines) en tabaksrook in combinatie met varianten van detoxificerende genen (GST, CYP450 en NAT1/2) (Wang & Nieters, 2010).

Met behulp van genome wide association studies (GWAS) zijn drie loci geïdentificeerd die geassocieerd zijn met het risico op NHL (Conde et al., 2010; Kumar et al., 2011; Skibola et al., 2009; Smedby et al., 2011).

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Clapp RW, Jacobs MM, Loechler EL.Environmental and occupational causes of cancer: new evidence 2005-2007. Rev Environ Health, 2008; 23(1): 1-37.
Conde L, Halperin E, Akers NK, Brown KM, Smedby KE, Rothman N, Nieters A, Slager SL, Brooks-Wilson A, Agana L, Riby J, Liu J, Adami HO, Darabi H, Hjalgrim H, Low HQ, Humphreys K, Melbye M, Chang ET, Glimelius B, Cozen W, Davis S, Hartge P, Morton LM, ScheGenome-wide association study of follicular lymphoma identifies a risk locus at 6p21.32. Nat Genet 2010; 42(8): 661-4
Kumar V, Matsuo K, Takahashi A, Hosono N, Tsunoda T, Kamatani N, Kong SY, Nakagawa H, Cui R, Tanikawa C, Seto M, Morishima Y, Kubo M, Nakamura Y, Matsuda K.Common variants on 14q32 and 13q12 are associated with DLBCL susceptibility. J Hum Genet 2011; 56(6): 436-9
Skibola CF, Bracci PM, Halperin E, Conde L, Craig DW, Agana L, Iyadurai K, Becker N, Brooks-Wilson A, Curry JD, Spinelli JJ, Holly EA, Riby J, Zhang L, Nieters A, Smith MT, Brown KM.Genetic variants at 6p21.33 are associated with susceptibility to follicular lymphoma. Nat Genet 2009; 41(8): 873-5
Skibola CF, Curry JD, Nieters A.Genetic susceptibility to lymphoma. Haematologica 2007; 92(7): 960-9
Smedby KE, Foo JN, Skibola CF, Darabi H, Conde L, Hjalgrim H, Kumar V, Chang ET, Rothman N, Cerhan JR, Brooks-Wilson AR, Rehnberg E, Irwan ID, Ryder LP, Brown PN, Bracci PM, Agana L, Riby J, Cozen W, Davis S, Hartge P, Morton LM, Severson RK, Wang SS, SlaGWAS of follicular lymphoma reveals allelic heterogeneity at 6p21.32 and suggests shared genetic susceptibility with diffuse large B-cell lymphoma. PLoS Genet 2011; 7(4): e1001378
Wang SS, Nieters A.Unraveling the interactions between environmental factors and genetic polymorphisms in non-Hodgkin lymphoma risk. Expert Rev Anticancer Ther 2010; 10(3): 403-13

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

DNA: Desoxyribo nucleic acid; Desoxyribonucleïnezuur. De drager van erfelijke informatie in alle bekende organismen.
GWAS: Genome Wide Association Studie; Een type studie waarin 500.000 of meer genetische variaties verspreid over het gehele genoom tegelijkertijd worden geanalyseerd in het DNA van grote aantallen (meer dan 1.000) monsters afkomstig van gezonde personen en mensen met een bepaalde ziekte.
NHL: Non-Hodgkin lymfomen

Definities

Gen: Een bepaalde DNA-sequentie die codeert voor een specifiek eiwit. Elk gen heeft een vaste plaats (locus) op een chromosoom.
Locus: Positie op een chromosoom waarop zich één gen, maar soms ook meerdere genen bevinden.

Jong D de (NKI), Kranen HJ van (RIVM). Welke factoren beïnvloeden de kans op non-Hodgkin lymfomen? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Ziekten en aandoeningen\Kanker\Non-Hodgkin lymfomen (NHL), 9 december 2011.