Longkanker: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Longankerincidentie Nederlandse vrouwen hoort bij hoogste van Europese Unie

De incidentie van longkanker bij Nederlandse mannen is gemiddeld in vergelijking met de rest van de Europese Unie (EU-27). De incidentie bij Nederlandse vrouwen hoort daarentegen, samen met die bij Deense en Hongaarse vrouwen, tot de hoogste van de EU (zie figuur 1). Voor mannen is de incidentie van longkanker het hoogst in Hongarije. Ten opzichte van de 'oude' EU-15-landen is de incidentie bij mannen in België hoog (Ferlay et al., 2010a).

Incidentie bij Nederlandse mannen daalt sneller dan in andere landen

De longkankerincidentie bij mannen in Nederland is in de jaren negentig gedaald en behoort sindsdien niet langer tot de hoogste in de EU (zie figuur 1). Dit komt enerzijds doordat de incidentie van longkanker onder de in 2004 toegetreden lidstaten hoog is, anderzijds doordat de incidentie onder Nederlandse mannen sneller daalt dan in de meeste andere landen. De incidentie is onder oudere mannen in Nederland nog relatief hoog, maar bij jongere mannen een stuk lager ten opzichte van andere landen. Ook voor België geldt dat de incidentie in de jongere leeftijdscategorieën lager is vergeleken met andere landen dan in de hoogste leeftijdscategorie (GLOBOCAN). Tussen 1985 en 2005 is de incidentie bij mannen in de meeste EU-landen gedaald (GLOBOCAN, 2008).

Stijging incidentie bij vrouwen grootst in Nederland en Denemarken

In tegenstelling tot bij mannen is de incidentie in de meeste Europese landen bij vrouwen in de periode 1985-2005 juist gestegen (GLOBOCAN, 2008). Die stijging is binnen de EU-27 het grootst in Nederland en Denemarken. In alle Europese landen is de incidentie onder vrouwen lager dan bij mannen.

Sterfte aan longkanker in Nederland hoger dan EU-gemiddelde

Zowel voor mannen als voor vrouwen is de sterfte aan longkanker in Nederland hoog vergeleken met het gemiddelde van de EU-27 en EU-15 (zie figuur 2). Hongarije, Polen, Tsjechië en de Baltische staten behoren tot de landen met de hoogste sterfte bij mannen, Zweden en Portugal behoren bij de landen met de laagste sterfte (La Vecchia et al., 2010). Voor vrouwen hebben Denemarken en Hongarije de hoogste sterfte en Portugal, Spanje en de Baltische staten de laagste (La Vecchia et al., 2010).

In Nederland relatief hoge sterfte onder oudere mannen

Vooral in de hogere leeftijdsklassen is de sterfte aan longkanker bij Nederlandse mannen hoog in vergelijking met andere Europese landen. In de leeftijdsklassen 30-44 en 45-59 jaar, neemt Nederland binnen Europa een middenpositie in en is de sterfte relatief hoog in Roemenië, Hongarije en Bulgarije. Van de 'oude' EU-15 landen is de sterfte in deze leeftijdsklassen het hoogst in Frankrijk en Spanje (WHO-MDB, 2010).

Daling sterfte bij Europese mannen, toename bij vrouwen

Sinds eind jaren tachtig daalt de sterfte aan longkanker bij mannen in de meeste Europese landen (zie figuur 3 voor trend in Nederland en gemiddelden van de EU-27 en EU-15). Alleen in Portugal neemt de sterfte door longkanker bij mannen nog toe (Bray et al., 2004a). De sterfte aan longkanker neemt in de meeste EU-landen bij vrouwen juist toe, al zijn de sterftecijfers voor vrouwen overal in Europa nog wel lager dan voor mannen (zie figuur 4) (Bosetti et al., 2005; La Vecchia et al., 2010; Ferlay et al., 2007). De stijging bij vrouwen is het grootst in Denemarken, Hongarije en Nederland, hoewel de trend in Denemarken de laatste jaren lijkt te stabiliseren. Uitzonderingen zijn het Verenigd Koninkrijk en Ierland waar sterftecijfers door longkanker dalen bij jongere vrouwen en stabiliseren bij oudere vrouwen (Bray et al., 2004a). De trends in longkankersterfte volgen, net als bij incidentie, de trends in rookgewoonten.

Longkanker belangrijkste oorzaak kankersterfte bij vrouwen in aantal Europese landen

In Nederland, Denemarken, Zweden, Polen en het Verenigd Koninkrijk is longkanker inmiddels de belangrijkste oorzaak van kankersterfte onder vrouwen geworden (Ferlay et al., 2007). Sinds 2007 sterven er meer Nederlandse vrouwen aan longkanker dan aan borstkanker (CBS, 2008m). In de Verenigde Staten werd al in 1987 de sterfte door borstkanker 'ingehaald' door longkanker als belangrijkste vorm van kankersterfte bij vrouwen (SGR, 2001). Voor Europese mannen is longkanker al heel lang de belangrijkste oorzaak voor sterfte aan kanker, bij Europese vrouwen komt longkanker vooralsnog op de derde plaats. Van alle sterfte aan kanker in Europa is 20% toe te schrijven aan longkanker. Daarmee is longkanker in Europa de belangrijkste oorzaak van sterfte aan kanker, gevolgd door darmkanker (12%) en borstkanker (8%) (Ferlay et al., 2007).

Figuur 3: Trend in sterfte aan longkanker bij mannen in de periode 1980-2008 voor Nederland, en voor het gemiddelde van de EU-27 en EU-15. De spreiding van alle EU-landen is weergegeven in grijs (Bron: WHO-HFA, 2010).

Overleving relatief gunstig in Nederland

Nederland behoort tot de landen met een redelijk gunstige relatieve vijfjaarsoverleving. De verschillen in levensverwachting van longkankerpatiënten in Europa zijn opvallend groot (zie figuur 5, Sant et al., 2009). Een ongebruikelijk hoge overleving voor kankers met een slechte prognose, zoals longkanker, wijst overigens op een incomplete registratie van sterfgevallen in de kankerregistratie. De overleving voor longkanker is ongebruikelijk hoog in Oostenrijk en België (De Angelis et al., 2009).