Ga direct naar: inhoud, subnavigatie, service menu, zoeken

Longkanker

De ziekte, de determinanten en de zorg voor de patiënt

Wat is longkanker en wat is het beloop?

Indeling en ziektebeeld

Longkanker op verschillende manieren in te delen

Longkanker is een kwaadaardige (maligne) tumor die uitgaat van het longweefsel en is op grond van de volgende classificaties in te delen:

Classificatie volgens ICD-9 en ICD-10;
Histologische indeling op basis van verschillende types niet-kleincellige tumoren en het kleincellig longcarcinoom;
Indeling in ziektestadia (TNM-classificatie).

ICD-classificatie onderscheidt tumor aan luchtpijp en long

De ICD-9- en ICD-10-classificaties maken onderscheid tussen een kwaadaardige tumor (maligne neoplasma) van de luchtpijp (trachea) en een kwaadaardige tumor van bronchus en long (zie tabel 1).

Tabel 1: Onderverdeling van longkanker volgens de ICD-9 en ICD-10.

Indeling longkanker		ICD-9	ICD-10
Longkanker		162	C33-C34
	Maligne neoplasma van trachea	162.0	C33
	Maligne neoplasma van bronchus en long	162.2-C62.9	C34

Histologische indeling onderscheidt kleincellige en niet-kleincellige tumoren

Longtumoren kunnen histologisch globaal onderverdeeld worden in niet-kleincellige tumoren (Non-Small Cell Lung Carcinoma: NSCLC) en kleincellige tumoren (Small Cell Lung Carcinoma: SCLC). Niet-kleincellige tumoren zijn verder onderverdeeld in het plaveiselcelcarcinoom, het adenocarcinoom en het grootcellig ongedifferentieerd carcinoom. Daarnaast zijn er nog tientallen zeldzame vormen van longkanker. Bij mannen treedt relatief vaker het plaveiselcelcarcinoom op, bij vrouwen vaker het adenocarcinoom. Op enkele zeldzame soorten na zijn alle longtumoren sterk gerelateerd met roken. Het plaveiselcelcarcinoom is meestal centraal gelegen in de grote vertakkingen (de bronchi) van de luchtpijp. Het kleincellig carcinoom, het adenocarcinoom en het grootcellig ongedifferentieerd carcinoom ontstaan veelal in de periferie van de long.

TNM-classificatie deelt in op basis van uitzaaiing

De Tumour-Nodes-Metastases (TNM)-classificatie beschrijft de anatomische uitbreiding van longkanker op een bepaald moment van het ziekteproces. De indeling volgens deze classificatie is gebaseerd op de karakteristieken van de primaire tumor (T), de aanwezigheid van lymfeklieruitzaaiingen (N) en uitzaaiingen (metastasen, M) op afstand (in een ander deel van het lichaam). Zoals voor de meeste tumoren is deze indeling ook gangbaar voor het NSCLC (zie tabel 2). Het SCLC wordt ingedeeld in twee stadia: het beperkte (limited) stadium en het uitgebreide (extended) stadium.

Tabel 2: Stadiumindeling ^avan longkanker (NSCLC) en 5-jaarsoverleving per stadium.

Stadium NSCLC	Kenmerk van het stadium	5-jaarsoverleving ^b
I	kleine tumor zonder uitzaaiingen	65%
II	uitzaaiingen in de lymfeklieren in de long	41%
IIIa	uitzaaiingen in de lymfeklieren tussen beide longen (mediastinum), aan de kant van de tumor	24%
IIIb	uitzaaiingen in de lymfeklieren tussen beide longen (mediastinum), aan de andere zijde dan de tumor	9%
IV	uitzaaiingen in andere organen	2%

^aSterk vereenvoudigde stadiumindeling, afgeleid van de TNM-classificatie.

^b Bron: Goldstraw et al., 2007.

Longtumoren veroorzaken diverse luchtwegklachten

De symptomen van longkanker zijn afhankelijk van de ligging en de uitgebreidheid van de tumor en niet van het type tumor. Centraal in de long gelegen tumoren geven eerder klachten dan perifere tumoren. Laatstgenoemde tumoren kunnen hierdoor lange tijd onopgemerkt blijven, als ze niet bij toeval op een röntgenfoto worden ontdekt. Klachten worden in eerste instantie veroorzaakt door de tumor zelf en vervolgens door de uitzaaiingen. De eerste verschijnselen zijn een verandering van hoestpatroon (hardnekkige prikkelhoest), opgeven van (bloederig) slijm, kortademigheid gepaard gaande met een fluitend geluid (‘wheezing’), (terugkerende) longontsteking en zeurende pijn in de borst.

Behalve luchtwegklachten ook algemene malaise

Vaak treedt bij longkanker een verslechtering op van de algehele conditie, die tot uitdrukking komt in gebrek aan eetlust, gewichtsverlies en onverklaarbare moeheid. Ook worden regelmatig bijzondere verschijnselen beschreven, zoals trommelstokvingers (verdikking van het uiteinde van de vingers) en gewrichtsklachten. Door de tumor geproduceerde stoffen veroorzaken deze verschijnselen.

Naar boven

Beloop

Bij diagnose vaak al uitzaaiingen in lymfeklieren

De meeste patiënten met longkanker hebben bij diagnose al uitzaaiingen (metastasen) in de lymfeklieren. Deze lymfeklieren liggen vooral in de ruimte tussen beide longen (mediastinum). Deze uitzaaiingen veroorzaken meestal geen klachten. Soms ontstaan hierdoor heesheid, slikstoornissen of het dichtdrukken van de centrale ader. Dit laatste leidt tot stuwing van bloed in het bovenlichaam, wat gepaard gaat met vorming van een uitgebreid net van alternatieve bloedafvoerende vaten op borst en bovenbuik (Vena Cava Superior syndroom).

De tumor kan ook via de bloedbaan naar allerlei organen uitzaaien. Vooral het kleincellig longcarcinoom is vaak ten tijde van het eerste onderzoek al buiten de borstkas uitgezaaid. Uitzaaiingen kunnen op alle plaatsen in het lichaam voorkomen. Het meest frequent zijn uitzaaiingen in botten en hersenen. Deze kunnen leiden tot botpijn en spontane botbreuken, hoofdpijn en neurologische stoornissen.

Minder dan kwart longkanker operabel

Minder dan een kwart van de patiënten met longkanker komt in aanmerking voor een operatie. Bij ongeveer de helft van deze patiënten komt de ziekte na een operatie terug.

Prognose bij longkanker is slecht

De prognose bij longkanker is slecht. Van alle mensen met longkanker overlijdt bijna 90% binnen vijf jaar na het stellen van de diagnose. Voor kleincellige tumoren is de prognose het slechtst. Van alle mensen met deze vorm van longkanker overlijdt 95% binnen vijf jaar. Deze informatie is gebaseerd op gegevens uit de NKR, over de periode 1998-2007. Een mogelijke verklaring voor de slechtere prognose voor kleincellige tumoren is dat de delingssnelheid van de cellen veel groter is dan bij niet-kleincellige tumoren.

Prognose van longkanker nauwelijks verbeterd

De prognose van longkanker is in de periode 1972-2003 nauwelijks verbeterd. Voor patiënten met SCLC lijkt de overleving wel iets verbeterd sinds de introductie van chemotherapie (Janssen-Heijnen & Coebergh, 2001; IKZ, 2005). De later geïntroduceerde nieuwe behandelingsmethoden, zoals stereotactische bestraling en de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen, lijken te leiden tot een verbetering van de overleving (Bron: IKA).

Zie ook:

object_document_1 Hoe vaak komt longkanker voor en hoeveel mensen sterven eraan?