Huidkanker: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Incidentie melanoom in Nederland hoog vergeleken met andere Europese landen

De incidentie van melanomen is in Nederland tamelijk hoog in vergelijking met andere Europese landen (De Vries & Coebergh, 2005). Dit geldt voor zowel mannen als vrouwen (zie figuur 1). Er is een duidelijke noord-zuidgradiënt te herkennen, met een hoge incidentie in de Noord-Europese landen en een lage in de Zuid-Europese (De Vries et al., 2003b).

Wereldwijd wordt de hoogste incidentie van melanoom gevonden onder de blanke bevolking van Australië en Nieuw-Zeeland (GLOBOCAN). Verder is de incidentie van melanoom hoog in zuidelijke delen van de VS.

Verschillen in incidentie tussen Noord en Zuid-Europa nemen af

De verschillen in incidentie tussen Noord- en Zuid-Europa nemen af. Dit komt doordat de incidentie bij de jongere leeftijdsgroepen in Noord-Europa de afgelopen jaren is gestabiliseerd en soms zelfs afgenomen. In Zuid- en Oost-Europa neemt de incidentie en sterfte echter nog sterk toe. West-Europa lijkt de trend in de Scandinavische landen met enige vertraging te volgen (De Vries et al., 2003b).

Verschillen in acute overmatige blootstelling aan zon verklaren mogelijk noord-zuidgradiënt

Een mogelijke verklaring voor de hogere incidentie van huidkanker onder Noord- en West-Europeanen is dat zij door zonvakanties vaker acuut en met tussenpozen overmatig blootgesteld zijn aan de zon. Zo’n onregelmatige en acute overmatige blootstelling is een risicofactor voor het ontstaan van melanomen. Ook het gemiddeld lichtere huidtype van inwoners van Noord-Europese landen kan de hogere incidentiecijfers verklaren (De Vries et al., 2003b).

Sterfte aan melanoom in Nederland bovengemiddeld

De sterfte aan melanoom in Nederland is voor zowel mannen als vrouwen tamelijk hoog in vergelijking met andere landen. De sterfte aan andere huidtumoren lijkt beduidend lager dan in andere westerse landen. In de figuren 2 en 3 wordt sterfte aan melanomen en overige huidtumoren weergegeven in een aantal landen. De selectie van landen verschilt doordat niet alle internationale bronnen sterfte aan 'overige huidtumoren' registreren.

Sterfte is hoger in Noord-Europa

Net als bij de incidentie van melanoom is er bij de sterfte ook een duidelijke noord-zuidgradiënt. Er is hoge sterfte in Denemarken, Zweden en Noorwegen en lage sterfte in landen als Griekenland, Portugal en Spanje. De sterfte is ook hoger in enkele nieuwe lidstaten van de EU zoals Slovenië, Slowakije en Tsjechië (zie figuur 2). De sterfte aan melanomen is de afgelopen decennia gestegen. In Noord- en West-Europa stabiliseren de sterftetrends zich nu of is er sprake van een daling, in Zuid- en Oost-Europa is dat nog niet het geval (De Vries et al., 2003b;De Vries et al., 2004a).

Hogere sterfte door melanoom, lagere sterfte door plaveiselcel carcinoom

De toegenomen totale huidkankersterfte onder mensen die geboren zijn na 1920 in een aantal landen wordt grotendeels verklaard door sterfte aan melanomen. Omgekeerd is de afgenomen sterfte aan huidkanker onder oudere generaties in Frankrijk, Italië, Spanje, Portugal en het Verenigd Koninkrijk deels te danken aan een lagere sterfte als gevolg van plaveiselcelcarcinomen. Deze vorm van huidkanker komt vooral bij ouderen voor en wordt geassocieerd met langdurige blootstelling aan UV straling. Dit kwam in het verleden vooral voor bij boeren en andere mensen met een buitenberoep (La Vecchia et al., 1998).

Overleving van huidkanker in Nederland redelijk goed

De overleving van huidkanker in Nederland is in vergelijking met de meeste andere Europese landen goed (Sant et al., 2003a). Volgens EUROCARE-3 is de relatieve 5-jaarsoverleving van melanoom voor patiënten die tussen 1990 en 1994 gediagnosticeerd werden voor Nederlandse vrouwen redelijk goed, circa 88% vergeleken met bijvoorbeeld 58% in Polen en rond de 65% in Malta en Slowakije. Voor Nederlandse mannen was de relatieve 5-jaarsoverleving ongeveer 79%. In Oostenrijk was dit 87% en in Slowakije 52%. Eind jaren negentig is de 5-jaarsoverleving voor Nederlandse vrouwen zelfs gestegen tot 90 (KWF, 2004b). Voor andere EU-landen zijn nog geen recentere cijfers beschikbaar.

Nederlandse overleving goed door ontdekking in vroeg stadium

De relatief goede 5-jaarsoverleving in Nederland kan verklaard worden door het feit dat Nederlanders vaak al in een vroeg stadium met verdachte plekjes naar de huisarts gaan. Een melanoom is dan nog vrij dun en kan verwijderd worden voordat er metastasen ontstaan. Mogelijk speelt hierbij de goede voorlichting over huidkanker een rol. Bij de Nederlandse bevolking zijn de risico's van zonnen en de kenmerken van huidkanker vrij goed bekend. In een aantal andere landen, met name in Oost- en Zuid-Europa is dit veel minder het geval. Melanomen zijn daar bij detectie vaak dikker en daarmee is de kans op overleving slechter (De Vries et al., 2004a).

Het verschil in overleving tussen Noord-Europese landen aan de ene kant en de Zuid- en Centraal-Europese aan de andere kant suggereert ook een verband tussen incidentie en overleving. Hoge incidentie kan wijzen op een hoger niveau van diagnostiek en vroegere diagnose. Lage incidentie daarentegen kan een gevolg zijn van een minder bewustzijn van de gevaren van huidkanker wat weer kan leiden tot tumoren die in een verder stadium zijn bij diagnose en dus een slechtere overleving hebben (Sant et al., 2003a).