Huidkanker: Wat zijn de mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling?

Meestal chirurgische en soms radiotherapeutische behandeling

Afhankelijk van de grootte en de lokalisatie wordt het basaalcelcarcinoom meestal chirurgisch en soms radiotherapeutisch behandeld (zie tabel 1 ). Vooral bij kleine en oppervlakkige tumoren komt cryotherapie (bevriezing) in aanmerking. In 95% van de gevallen treedt definitieve genezing op. Soms is opnieuw chirurgische verwijdering nodig, omdat de tumor op dezelfde plaats is teruggekomen. In bijzondere situaties worden lasertherapie en elektrocoagulate (via elektrische stroom) toegepast. In principe wordt plaveiselcelcarcinoom op dezelfde manier behandeld als basaalcelcarcinoom. Wel gaat daarbij de voorkeur uit naar chirurgie en dient het chirurgisch snijvlak wat ruimer te zijn in verband met de agressievere groeiwijze. De behandeling van melanoom hangt af van het stadium van de ziekte. Het stadium wordt vastgesteld op basis van de dikte van de tumor en de aanwezigheid van metastasen (Breslow, 1970) (zie tabel 2).

Tabel 1. Overzicht van mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling van basaalcelcarcinoom en plaveiselcelcarcinoom.

Door sentinel-nodetechniek betere diagnostiek

Sentinel nodes (schildwacht-lymfeklieren) zijn de lymfeklieren die als eerste het lymfevocht uit het tumorgebied ontvangen. Men neemt aan dat tumorcellen via deze klieren verspreid worden. Een verbeterde stadiëring met behulp van deze techniek zou ertoe kunnen leiden dat patiënten verschuiven naar een hoger stadium (minder ver uitgegroeid). Deze ontwikkeling heeft geen directe gevolgen voor de incidentie.

Er bestaat nog onduidelijkheid over de therapeutische implicaties van een tumor-positieve sentinel node. De sentinel node-procedure geeft aanvullende therapeutische informatie, maar het is nog onduidelijk of door vroegtijdige verwijdering van lymfekliermetastaen overlevingswinst kan worden geboekt. Daarom adviseert de Nederlandse Melanoom Werkgroep in de Richtlijn Melanoom van de huid CBO & VIKC, 2005 het volgende ‘sentinel node-biopsie [dient te worden gereserveerd] voor patiënten die zo goed mogelijk geïnformeerd willen zijn over hun prognose. De sentinel node-procedure behoort niet tot de standaarddiagnostiek. De kleine kans op complicaties, het vrij hoge percentage fout-negatieve bevindingen en de mogelijk verhoogde incidentie van in-transit-metastasen dienen bij de indicatiestelling te worden betrokken'

Hernieuwde aandacht voor immunotherapie

De behandeling van metastasen met immunostimulatoren (BCG) was in het verleden weinig succesvol. Er ontstond hernieuwde belangstelling voor immunotherapie door hoopgevende resultaten bij behandeling met interleukine-2 of celdodende lymfocyten (Rosenberg et al., 1988) en in onderzoeksverband werd het effect van interferon-α onderzocht. Ook de waarde van vaccins, waarbij eigen melanoomcellen worden toegediend, wordt onderzocht. Doordat deze cellen veelal genetisch gemanipuleerd zijn neemt de effectiviteit van het vaccin mogelijk toe.

De resultaten van de tot nu toe uitgevoerde onderzoeken naar de waarde van adjuvante behandeling met Interferon-α zijn niet consistent, maar een duidelijk voordeel van interferon-α therapie op de overleving van melanoom-patiënten is niet aangetoond. Bij patiënten met melanoom in stadium II en III leidt adjuvante systemische therapie niet tot verbetering van de overleving. De bijwerkingen van de behandeling zijn zeer belastend voor de patiënt. De richtlijn melanoom van de huid stelt ‘Systemische adjuvante behandeling van melanoompatiënten wordt, buiten onderzoeksverband, niet aanbevolen. Dit geldt ook voor behandeling met interferon-α.’