Welke factoren beïnvloeden de kans op dikkedarmkanker?

Genetische factoren spelen een rol

De twee meest voorkomende erfelijke vormen van dikkedarmkanker zijn Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP) en Hereditair Non-Polyposis Colorectaal Carcinoom (HNPCC) (Menko et al., 1999). FAP en HNPCC zijn verantwoordelijk voor ongeveer 1 tot 5% van alle gevallen van dikkedarmkanker. Recent is een derde erfelijke vorm van dikkedarmkanker beschreven: MYH-polyposis. In tegenstelling tot FAP en HNPCC erft dit tumorsyndroom recessief over (Sieber et al., 2003; Lynch & de la Chapelle, 2003). Recessieve overerving betekent dat een patiënt een erfelijke mutatie (verandering in DNA) van zowel vader als moeder geërfd heeft. Deze erfelijke mutaties werden aangetoond in een gen dat betrokken is bij DNA-reparatie, het MYH-gen. Wanneer dit gen niet goed functioneert, kunnen darmpoliepen en –tumoren ontstaan. Het ziektebeeld van deze vorm van kanker lijkt op die van FAP.

• Mensen met FAP hebben al op jonge leeftijd honderden, soms duizenden, poliepen in de dikke darm. De kans dat deze poliepen uitgroeien tot dikkedarmkanker is zeer groot. De meeste patiënten ontwikkelen voor hun 40^ste levensjaar dikkedarmkanker.
• Bij HNPCC komen in de familie in verschillende generaties verscheidene gevallen van dikkedarmkanker voor. Deze vorm van kanker ontwikkelt zich op gemiddeld 43-jarige leeftijd. Bij HNPCC zijn er veel minder poliepen dan bij FAP (meestal minder dan 5), maar de poliepen groeien sneller uit tot kanker.
• MYH-polyposis kenmerkt zich net als FAP door veel poliepen (> 15) in de dikke darm. Op dit moment is nog weinig bekend over het vóórkomen en gedrag van dit tumorsyndroom.

Voeding kan het risico op dikkedarmkanker verhogen en verlagen

Voedingsfactoren zouden het ontstaan van dikkedarmkanker negatief en positief kunnen beïnvloeden. Een hoge consumptie van verzadigd vet zou het risico op dikkedarmkanker verhogen, maar een direct verband is niet aangetoond. Wel zijn er aanwijzingen dat een hogere inname van bepaalde onverzadigde vetzuren in vis (omega-3-vetzuren) het risico op dikkedarmkanker verlaagt (WCRF/AICR, 1997).

Consumptie van rood vlees en vleeswaren verhoogt risico op dikkedarmkanker

Consumptie van rood vlees (varkensvlees en rundvlees) en van vleeswaren verhoogt het risico op dikkedarmkanker (Norat et al., 2002). Mogelijk wordt dit veroorzaakt door stoffen die gevormd worden bij de bereiding van vleeswaren, bij langdurig en op hoge temperatuur bakken en braden en bij barbecuen. Deze stoffen zijn op zich niet kankerverwekkend, maar kunnen in het lichaam worden omgezet in kankerverwekkende stoffen. De verhoging van het risico op dikkedarmkanker bij een hoge consumptie van rood vlees is mogelijk toe te schrijven aan het heam-ijzer dat het vlees rood kleurt (Sesink et al., 1999). Hoge consumptie van wit vlees, zoals kip en ander gevogelte, lijkt het risico op dikkedarmkanker niet te beïnvloeden (WCRF/AICR, 1997).

Koolsoorten en groene bladgroenten verlagen risico op dikkedarmkanker

Het eten van veel groenten heeft mogelijk een beschermende werking tegen dikkedarmkanker (WCRF/AICR, 1997). Onderzoek heeft dit echter nog niet duidelijk aangetoond (KWF, 2004). Wel zouden bepaalde groentesoorten een beschermende rol kunnen spelen. Koolsoorten hebben mogelijk een beschermende werking door de hierin aanwezige glucosinolaten (Voorrips et al., 2000), en groene bladgroenten door het hoge gehalte aan foliumzuur (Giovannucci, 2002b).

Overmatig alcoholgebruik verhoogt het risico op dikkedarmkanker

Overmatig alcoholgebruik verhoogt het risico op dikkedarmkanker. Het gaat om de totale hoeveelheid alcohol; het soort alcohol (bier, wijn of sterke drank) lijkt niet uit te maken (WCRF/AICR, 1997; KWF, 2004). Overmatig alcoholgebruik zou vooral risicovol kunnen zijn voor mensen die weinig foliumzuur binnenkrijgen (Giovannucci, 2002b).

Lichamelijke (in)activiteit en overgewicht belangrijke risicofactoren

Lichamelijke inactiviteit is een belangrijke risicofactor voor colonkanker, en niet zozeer voor rectumkanker (WCRF/AICR, 1997; KWF, 2005c). Ook overgewicht verhoogt het risico op dikkedarmkanker. Het gaat hierbij met name om vet dat zich bevindt in de buikstreek ("appeltjesvorm") (KWF, 2004). Gezien de sterke toename van overgewicht in Nederland, kan de rol van overgewicht bij het ontstaan van dikkedarmkanker belangrijker worden.

Gebruik van hormonen na menopauze kan beschermen tegen dikkedarmkanker

Het krijgen van kinderen (op jongere leeftijd) biedt mogelijk bescherming tegen het ontstaan van dikkedarmkanker bij vrouwen. Pilgebruik heeft waarschijnlijk geen invloed op het risico op dikkedarmkanker. Het gebruik van oestrogenen na de menopauze zou bescherming kunnen bieden tegen dikkedarmkanker (Kampman et al., 1997).

Ook mensen met de erfelijke vorm van dikkedarmkanker FAP zijn mogelijk gebaat bij een hoger gebruik van bepaalde ontstekingsremmers (Phillips et al., 2002).