Wat is borstkanker en wat is het beloop?

Borstkanker: kwaadaardige tumoren van de borst

Bij borstkanker (ICD-9 code 174; ICD-10 code C50) is sprake van kwaadaardige (maligne) tumoren van de borst. Borstkanker komt met name voor bij vrouwen, maar ook mannen kunnen borstkanker krijgen. Het hier beschreven ziektebeeld en beloop van borstkanker beperkt zich tot vrouwen.

Meeste tumoren groeien door in omliggend weefsel

Borstkanker is onder te verdelen in twee typen tumoren:

• Niet-invasief of ‘in-situ’: tumoren die in eerste instantie begrensd blijven tot de klierstructuren van de borst.
• Invasief: tumoren die doorgroeien in het omliggende (steun)weefsel.

In 2008 was 89,4% van de geregistreerde bortstumoren invasief en 10,6 niet (bron: NKR). Van alle borsttumoren ontstaat 75-80% in de melkgangen van de borstklier (ductale type). 10-15% van de borsttumoren ontstaat in de melkkliertjes en groeit meestal verspreid door de borst (lobulair type) (NKR, 1995).

Ziekte bij diagnose meestal beperkt tot de borst of oksellymfeklieren

Al in een vroeg stadium van borstkanker hebben cellen het vermogen zich los te maken van de primaire tumor en zich naar de lymfeklieren in (met name) de oksel te verspreiden. Op het moment van diagnose is de ziekte bij ongeveer 95% van de patiënten beperkt tot de borst of de lymfeklieren in de oksel. Ruim de helft van deze groep vrouwen heeft elders in het lichaam toch verborgen, klinisch niet aantoonbare uitzaaiingen (Veronesi, 1990). Blijven deze uitzaaiingen onbehandeld, dan zullen ze op korte of lange termijn, maar meestal binnen drie jaar, zo ver in omvang toenemen dat ze klachten gaan veroorzaken.

Stadiumindeling

Bij borstkanker zijn diverse ziektestadia te onderscheiden (zie tabel 1). De indeling is gebaseerd op:

• De maximale omvang van de tumor.
• De uitbreiding van de ziekte naar de lymfeklieren in het okselgebied.
• De aanwezigheid van uitzaaiingen in andere delen van het lichaam.

In de jaren 1999-2001 werd in de IKA-regio (Noord-Holland en Flevoland) bij 89% van de vrouwen met borstkanker de ziekte in een operabel (te opereren) stadium ontdekt, dat wil zeggen in stadium I, IIA, IIB of IIIA (Visser & Van Leeuwen, 2005)

Prognose van borstkanker sterk verbeterd

De prognose van borstkanker is sinds 1955 sterk verbeterd. De relatieve 10-jaarsoverleving is toegenomen van ruim 30% in de periode 1955-1969 tot ruim 70% in de periode 2000-2002 (IKZ, 2005; Louwman et al., 2008). De relatieve 10-jaarsoverleving in de IKA-regio (Noord-Holland en Flevoland) bedraagt 71% voor de periode 1988-2003. Verwacht wordt dat van vrouwen bij wie in 2009 borstkanker is vastgesteld ongeveer 78% tien jaar na de diagnose nog in leven is (VIKC, 2009). In 2008 had 85% van de vrouwen de eerste vijf jaar na het vaststellen van de ziekte overleefd. In 2003 was dit nog 81% en in 1998 was dit 77%. Omdat bij sommige vrouwen de ziekte meer dan vijf jaar na de eerste diagnose nog terugkeert, kan men na vijf jaar nog niet van genezing spreken. De 10-jaarsoverleving is daarvoor een meer betrouwbare maat.

Gunstiger beloop door eerdere opsporing en verbeterde behandeling

De invoering van het bevolkingsonderzoek op borstkanker heeft het beloop van borstkanker gunstig beïnvloed. Als gevolg van het grootschaliger gebruik van mammografisch onderzoek is niet alleen een verschuiving opgetreden naar vroegere stadia van invasieve tumoren bij diagnose (Visser & Van Leeuwen, 2005; Louwman et al., 2008). Ook het percentage patiënten met een niet-invasieve tumor is sterk toegenomen (NKR; Van Steenbergen et al., 2009). Naast de eerdere opsporing van borstkanker, heeft ook de ruimere toepassing van chemotherapie en hormonale therapie bijgedragen aan een betere prognose van borstkanker (KWF, 2004b).