Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Zoeken

Borstkanker

Kort en bondig

De ziekte, de determinanten en de zorg voor de patiënt

Omvang van het probleem

Geografische verschillen

Kijk ook eens bij:

Kijk ook eens bij andere websites:

.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

Literatuur

  • Anglian Breast Cancer Study Group.Prevalence and penetrance of BRCA1 and BRCA2 mutations in a population-based series of breast cancer cases. Br J Cancer 2000; 83: 1301-8.
  • Autier P, Boniol M, LaVecchia C, Vatten L, Gavin A, Héry C, et al.Disparities in breast cancer mortality trends between 30 European countries: retrospective trend analysis of WHO mortality database. BMJ, 2010; 341: c3620.
  • Bijker N, Meijnen P, Peterse JL, Bogaerts J, Hoorebeeck I van, Julien JP, et al.Breast-conserving treatment with or without radiotherapy in ductal carcinoma-in-situ: ten-year results of European Organisation for Research and Treatment of Cancer randomized phase III trial 10853 J Clin Oncol, 2006; 24: 3381-3387.
  • Bray F, McCarron P, Parkin DM.The changing global patterns of female breast cancer incidence and mortality. Breast Cancer Res, 2004b; 6(6): 229-39.
  • CGHFBC, Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer.Alcohol, tobacco and breast cancer; collaborative reanalysis of individual data from 53 epidemiological studies, including 58515 women with breast cancer an 90067 women without the disease. Br J Cancer, 2002b; 87: 1234-1245.
  • Chen CL, Weiss NS, Newcomb P, Barlow W, White E.Hormone replacement therapy in relation to breast cancer. JAMA 2002a; 287: 734-41.
  • Colditz GA, Hankinson SE, Hunter DJ, Willett WC, Manson JE, Stampfer MJ, et al.The use of estrogens and progestins and the risk of breast cancer in postmenopauzal women. N Engl J Med, 1995; 332: 1589-93.
  • Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer.Breast cancer and hormonal contraceptives: collaborative re-analysis of individual data on 53 297 women with breast cancer and 100 239 women without breast cancer from 54 epidemiological studies. Lancet 1996; 347: 1713-27.
  • Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer.Breast cancer and hormone replacement therapy: collaborative reanalysis of data from 51 epidemiological studies of 52,705 women with breast cancer and 108,411 women without breast cancer. Lancet 1997; 350: 1047-59.
  • Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer.Familial breast cancer: collaborative reanalysis of individual data from 52 epidemiological studies incusing 58,209 women with breast cancer and 101,986 women without the disease. Lancet 2001; 358: 1389-99.
  • Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer.Breast cancer and breastfeeding: collaborative reanalysis of individual data from 47 epidemiological studies in 30 countries, including 50302 women with breast cancer and 96973 women without the disease. Lancet 2002; 360: 187-95.
  • Dongen JA van, Voogd AC, Fentiman IS, Legrand C, Sylvester RJ, Tong D, et al.Long-term results of a randomized trial comparing breast-conserving therapy with mastectomy: European Organization for Research and Treatment of Cancer 10801 trial. J Natl Cancer Inst, 2000; 92: 1143-50.
  • EBCTCG, Early Breast Cancer Trialists' Collaborative Group.Effects of chemotherapy and hormonal therapy for early breast cancer on recurrence and 15-year survival: an overview of the randomised trials. Lancet, 2005; 365: 1687-1717.
  • Ferlay J, Autier P, Boniol M, Heanue M, Colombet M, Boyle P.Estimates of the cancer incidence and mortality in Europe in 2006. Ann Oncol 2007; 18(3): 581-592
  • Ferlay J, Parkin DM, Steliarova-Foucher E.Estimates of cancer incidence and mortality in Europe in 2008. Eur J Cancer, 2010b; 46(4): 765-81.
  • Ferlay J, Shin HR, Bray F, Forman D, Mathers C, Parkin DM.GLOBOCAN 2008, Cancer Incidence and Mortality Worldwide: IARC CancerBase No. 10 [Internet]. url: http: //globocan.iarc.fr. Lyon, France: International Agency for Research on Cancer, 2010a.
  • Harris JR, Lippman ME, Veronesi U, Willett W.Breast cancer. N Engl J Med 1992; 327: 319-328, 390-398, 473-480.
  • Hartmann LC, Sellers TA, Frost MH, Lingle WL, Degnim AC, Gosh K, et al.Benign breast disease and the risk of breast cancer. N. Engl. J. Med., 2005; 353(21): 229-237.
  • Ho VK, Heiden-van der Loo M van, Rutgers EJ, Diest PJ van, Hobbelink MGG, Tjan-Heijnen VC, et al.Implementation of sentinal node biopsy in breast cancer patients in the Netherlands. Eur J Cancer, 2008b; 44: 683-691.
  • IKZ, Integraal Kankercentrum Zuid.Van meten naar weten; 50 jaar kankerregistratie. Eindhoven: IKZ, 2005.
  • Kelsey JL, Berkowitz GS.Breast cancer epidemiology. Cancer Res 1988; 48: 5615-23.
  • KWF Kankerbestrijding. De rol van lichaamsbeweging bij preventie van kanker. Van Signaleringscommissie Kanker van KWF Kankerbestrijding. Den Haag: KWF Kankerbestrijding,2005c.
  • La Vecchia C, Bosetti C, Lucchini F, Bertuccio P, Negri E, Boyle P, et al.Cancer mortality in Europe, 2000-2004, and an overview of trends since 1975. Ann Oncol, 2010; 21(6): 1323-60.
  • Lanting CI, Wouwe JP van.Peiling Melkvoeding van Zuigelingen 2007: Borstvoeding in Nederland en relatie met certificering door stichting Zorg voor Borstvoeding. TNO-rapport KvL/P&Z 2007.104, 2007.
  • Levi F, Bosetti C, Lucchini F, Negri E, La Vecchia C.Monitoring the decrease in breast cancer mortality in Europe. Eur J Cancer Prev, 2005; 14(6): 497-502.
  • Louwman WJ, Voogd AC, Dijck JA van, Nieuwenhuijzen GA, Ribot J, Pruijt JF, et al.On the rising trends of incidence and prognosis of breast cancer patients diagnosed 1975-2004: a long-term population-based study in southeastern Netherlands. Cancer Causes Control, 2008; 19: 97-106.
  • Million Women Study.Breast cancer and hormone-replacement therapy in the Million Women Study. The Lancet, 2003; 362: 419-427.
  • NABON, Nationaal Borstkankeroverleg Nederland. Richtlijn Mammacarcinoom. 2008.
  • Newcomb PA, Storer BE, Longnecker MP, Mittendorf R, Greenberg ER, Clapp RW, et al.Lactation and a reduced risk of premenopausal breast cancer. N Engl J Med 1994; 330: 81-87.
  • Nieweg OE, Rutgers EJ, Jansen L, Valdes Olmos RA, Peterse JL, Hoefnagel KA, et al.Is lymphatic mapping in breast cancer adequate and safe? World J Surg, 2001; 25: 780-8.
  • NKR, Nederlandse Kanker Registratie.Incidence of Cancer in the Netherlands 1992. Utrecht: NKR, 1995.
  • Otten JD, Broeders MJ, Fracheboud J, Otto SJ, Koning HJ de, Verbeek AL.Impressive time-related influence of the Dutch screening programme on breast cancer incidence and mortality, 1975-2006. Int J Cancer, 2008; 123: 1229-1234.
  • Otto SJ, Fracheboud J, Looman CWN, Broeders MJM, Boer R, Hendriks JHCL, et al.Initiation of population-based mammography screening in Dutch municipalities and effect on breast-cancer mortality: a systematic review. Lancet, 2003; 361: 1411-1417.
  • Sant M, Allemani C, Capocaccia R, Hakulinen T, Aareleid T, Coebergh JW, et al.Stage at diagnosis is a key explanation of differences in breast cancer survival across Europe. Int. J. Cancer, 2003b; 106: 416–422.
  • Sant M, Aareleid T, Berrino F, Bielska Lasota M, Carli PM, Faivre J, et al.EUROCARE-3: survival of cancer patients diagnosed 1990-94. Results and commentary. Ann Oncol, 2003a; 14(Suppl 5): v61-118.
  • Sant M, Allemani C, Santaquilani M, Knijn A, Marchesi F, Capocaccia R.EUROCARE-4. Survival of cancer patients diagnosed in 1995-1999. Results and commentary. Eur J Cancer, 2009; 45(6): 931-91.
  • Sant M, Capoccia R, Verdecchia A, Estève J, Gatta G, Mecheli A, et al.Survival of women with breast cancer in Europe: variation with age, year of diagnosis and country. The EUROCARE Working Group. Int J Cancer, 1998; 77(5): 679-83.
  • Sant M, Francisci S, Capocaccia R, Verdecchia A, Allemani C, Berrino F.Time trends of breast cancer survival in Europe in relation to incidence and mortality. Int J Cancer, 2006; 119(10): 2417-22.
  • Signaleringscommissie Kanker van KWF Kankerbestrijding.Kanker in Nederland; Trends, prognoses en implicaties voor zorgvraag. Amsterdam: KWF Kankerbestrijding, 2004b.
  • Slobbe LCJ, Smit JM, Groen J, Poos MJCC, Kommer GJ Kosten van ziekten in Nederland 2007. Trends in de Nederlandse zorguitgaven 1999-2010. Bilthoven: RIVM,2011.
  • Sotiriou C, Pusztai L.Gene expression signatures in breast cancer. N Eng J Med, 2009; 360: 790-800.
  • Steenbergen LN van, Voogd AC, Roukema JA, Louwman WJ, Duijm LE, Coebergh JW, et al.Screening caused rising incidence rates of ductal carcinoma in situ of the breast. Breast Cancer Res Treat, 2009; 115: 181-183.
  • Verdecchia A, Guzzinati S, Francisci S, De Angelis R, Bray F, Allemani C, et al.Survival trends in European cancer patients diagnosed from 1988 to 1999. Eur J Cancer, 2009; 45(6): 1042-66.
  • Veronesi U (ed.).Breast cancer, textbook for general practitioners. Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1990.
  • Vijver MJ van de, He YD, Veer LJ van 't, Dai H, Hart AAM, Voskuil DW, et al.A gene expression signature as a predictor of survival in breast cancer. N. Engl. J. Med., 2002; 347(25): 1999-2009.
  • VIKC, Vereniging Integrale Kankercentra. Overlevingskansen van vrouwen met borstkanker stijgen. Nieuwsbericht. 2009.
  • Visser O, Leeuwen FE van.Stage-specific survival of epithelial cancers in North-Holland/Flevoland, The Netherlands. European Journal of Cancer, 2005; 41: 2321-30.
  • Visser O, Siesling S, Dijck JAAM van (eds.).Incidence of cancer in the Netherlands 1999/2000. Utrecht: Vereniging van Integrale Kankercentra, 2003b.
  • Zwaveling A, Bosman FT, Schaberg A. Velde CJH van de, Wagener DJTh. (eds.).Oncologie. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum, 1991.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

BRCA
BReast CAncer
Gen dat betrokken is bij het ontstaan van erfelijke borst- en eierstokkanker.
CBO
Kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg CBO (voorheen: Centraal Begeleidingsorgaan voor de Intercollegiale Toetsing)
URL: http://www.cbo.nl
CT
Computer tomography
Röntgentechniek waarbij een computerprogramma meerdere afbeeldingen van het lichaam combineert tot dwarsdoorsneden of driedimensionale beelden van organen/weefsels.
DNA
Desoxyribo nucleic acid
Desoxyribonucleïnezuur. De drager van erfelijke informatie in alle bekende organismen.
EU
Europese unie
EU27
De 27 landen die vanaf 1 januari 2007 de Europese Unie vormen.
België, Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië, Verenigd Koninkrijk, Zweden.
HST
Hormoonsuppletietherapie
ICD
International Classification of Diseases
Internationale classificatie van ziekten.
IKA
Integraal Kankercentrum Amsterdam
IKZ
Integraal Kankercentrum Zuid
LMR
Landelijke Medische Registratie (Prismant / DHD)
MRI
Magnetic resonance imaging
Magnetische Resonantie Computer Tomografie. Een onschadelijke beeldvormende techniek waarmee dwarsdoorsneden van het lichaam kunnen worden gemaakt. Het maakt gebruik van de eigenschap van atoomkernen om onder invloed van radiogolven zelf energie uit te gaan stralen.
PET
Positron emission tomography
Relatieve 5-jaarsoverleving
Relatieve 5-jaarsoverleving
De kans dat iemand vijf jaar na diagnose van een bepaalde ziekte niet aan die ziekte overleden is. Deze kans wordt geschat door deling van de geobserveerde overleving (onafhankelijk van doodsoorzaak) van de patiëntengroep gedeeld door de verwachte overleving van een groep met een zelfde leeftijds- en geslachtsopbouw uit de algemene populatie (op basis van sterftetafels van de algemene bevolking).

Definities

10-jaarsprevalentie
Het aantal mensen dat op 1 januari van een bepaald jaar nog in leven is en bij wie in de 10 jaar daaraan voorafgaand, de ziekte is gediagnosticeerd. Gebruikelijke maat in kankerregistratie.
Incidentie
Het aantal nieuwe gevallen van of nieuwe personen met een bepaalde ziekte in een bepaalde periode, absoluut of relatief.
Lobulaire
Borsttumoren van het lobulaire type zijn ontstaan in de melkkliertjes en groeien meestal verspreid door de borst.
Meta-analyse
Een kwantitatieve methode om op basis van aanwezige informatie tot een globale conclusie te komen, bijvoorbeeld een nauwkeuriger schatting van de grootte van het effect van een behandeling of interventie.
Prospectief
‘Vooruitkijkend’, op de toekomst gericht. Zie ook cohortonderzoek.
Recidief
Het opnieuw optreden van de (verschijnselen van de) ziekte.
Relatieve n-jaarsoverleving
De kans dat iemand een vastgesteld aantal jaren (n) na diagnose van een bepaalde ziekte niet aan die ziekte overleden is. Deze kans wordt als volgt geschat: de geobserveerde overleving (onafhankelijk van doodsoorzaak) van de patiëntengroep gedeeld door de verwachte overleving van een groep met een zelfde leeftijds- en geslachtsopbouw uit de algemene populatie (op basis van sterftetafels van de algemene bevolking).
Standaardisatie
Het vergelijkbaar maken van cijfers (bijvoorbeeld sterftecijfers) die betrekking hebben op verschillende jaren of populaties, door rekening te houden met verschillen in bijvoorbeeld leeftijdsverdeling. Een veel gebruikte methode is zogenaamde 'directe standaardisatie', die de leeftijdsspecifieke cijfers van een populatie (de 'indexpopulatie') toepast op de leeftijdsverdeling van een gekozen 'standaardpopulatie'.
Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> versie 4.11, 28 maart 2013