Baarmoederhalskanker: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Incidentie van baarmoederhalskanker in Nederland laag

De incidentie van baarmoederhalskanker is in Nederland laag vergeleken met andere EU-landen. In het oosten van de Europese Unie is de incidentie het hoogst (zie figuur 1).

Incidentie daalt door screening

De afgelopen decennia is de incidentie van baarmoederhalskanker in veel Europese landen afgenomen. Bij jongere vrouwen wordt in sommige landen echter een toename gerapporteerd. De daling is een gevolg van de invoering van effectieve screeningsprogramma's. Screening identificeert voorstadia van baarmoederhalskanker nog voordat zich daadwerkelijk kanker heeft ontwikkeld. Daardoor daalt de incidentie. In een aantal Oost-Europese landen is de incidentie nog altijd hoog omdat daar vaak geen effectieve screening plaatsvindt (Bray et al., 2005a).

Sterfte aan baarmoederhalskanker laag in Nederland

Ook de sterfte aan baarmoederhalskanker ligt in Nederland onder het gemiddelde van de EU27 en EU15. Net als de incidentie is ook de sterfte aan baarmoederhalskanker hoger in landen in het oosten van de Europese Unie (zie figuur 2).

Sterfte aan baarmoederhalskanker afgenomen in veel EU-landen

In de periode 1970-2004 nam de sterfte aan baarmoederhalskanker sterk af in de EU-15 landen. In een aantal 'nieuwe' EU-landen (Tsjechië, Polen) nam de sterfte ook af, maar minder snel. De sterfte bleef gelijk op een hoog niveau in Estland en Slovakije, en steeg in Bulgarije, Letland, Litouwen en Roemenië (Arbyn et al., 2009). De afname in sterfte komt grotendeels door screening. Screening leidt tot vroegere diagnose van een tumor, waardoor de genezingskans toeneemt. Verschillen in dekking en kwaliteit van screening verklaren waarschijnlijk het grote verschil tussen de oude EU-15 landen en de nieuwere lidstaten van de EU-27 (Arbyn et al., 2009). Het grote verschil in sterfte benadrukt het belang van de invoering van screeningsprogramma's in Oost-Europa (Levi et al., 2000; Levi et al., 2004b).

Overleving van baarmoederhalskanker in Nederland gunstig

De relatieve 5-jaarsoverleving van baarmoederhalskanker in Nederland behoort tot de beste van de Europese Unie. De relatieve 5-jaarsoverleving is ook hoog in Malta,  Frankrijk en Noord-Europese landen. In Polen, Portugal en het Verenigd Koninkrijk is de overleving het laagst (zie figuur 3, Sant et al., 2009). De gevens zijn afkomstig uit de EUROCARE-4 studie. Uit onderzoek van de OECD blijkt dat de 5-jaarsoverleving in Nederland vergelijkbaar is met die in andere Westerse landen (OECD, 2011). Over het algemeen is de overleving in Europese landen toegenomen tussen begin jaren 80 en eind jaren 90 (Verdecchia et al., 2009; Bielska-Lasota et al., 2007).

Zie ook: 5-jaarsoverleving bij kanker (Zorgbalans)

Screening heeft effect op overleving

Screening kan zowel tot een toename als afname van overleving leiden. Screening leidt tot opsporing van de ziekte in een vroeg stadium waarin deze nog goed behandelbaar is en de kans op genezing toeneemt. Dit heeft een gunstig effect op de overleving. Screening leidt echter ook tot de opsporing en behandeling van voorstadia die nog niet kwaadaardig zijn. Hierdoor neemt de incidentie af. De overleving wordt dan vooral bepaald door de agressieve vormen van kanker die zich in de perioden tussen de momenten van screening ontwikkelen en niet tijdig opgespoord worden. Juist deze agressieve vormen hebben een ongunstige prognose en daarmee dus een negatief effect op overleving (Gatta et al., 1999; Bielska-Lasota et al., 2007).

Noord- en West-Europese landen hebben effectieve screeningsprogramma's waardoor de incidentie er laag is en overleving in die landen vooral betrekking heeft op de meer agressieve vormen van kanker. Desondanks is de overleving in deze landen relatief hoog. Dit suggereert ook verschillen in de beschikbaarheid van effectieve behandelingen (Coleman et al., 2003).

Zie ook: Baarmoederhalskankerpreventie: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?