Baarmoederhalskanker: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Incidentie van baarmoederhalskanker in Nederland laag

De incidentie van baarmoederhalskanker is in Nederland laag vergeleken met andere EU-landen. In het oosten van de Europese Unie is de incidentie het hoogst (zie figuur 1).

Incidentie daalt door screening

De afgelopen decennia is de incidentie van baarmoederhalskanker in veel Europese landen afgenomen. Bij jongere vrouwen wordt in sommige landen echter een toename gerapporteerd. De daling is een gevolg van de invoering van effectieve screeningsprogramma's. Screening identificeert voorstadia van baarmoederhalskanker nog voordat zich daadwerkelijk kanker heeft ontwikkeld. Daardoor daalt de incidentie. In een aantal Oost-Europese landen is de incidentie nog altijd hoog omdat daar vaak geen effectieve screening plaatsvindt (Bray et al., 2005a).

Ongeveer 75-80% van het aantal gevallen van baarmoederhalskanker betreft plaveiselcelcarcinomen en ongeveer 20-25% adenocarcinomen. Hoewel de incidentie van plaveiselcelcarcinomen in veel West-Europese landen de afgelopen decennia is gedaald, is de incidentie van adenocarcinomen in een aantal landen relatief toegenomen. Ook in Nederland lijkt er sprake te zijn van een toename van adenocarcinomen, vooral onder jonge vrouwen. Hierbij dient te worden opgemerkt dat voor Nederland de trend in absolute zin is gebaseerd op een klein aantal gevallen (Bulk et al., 2005; Bray et al., 2005b). Een mogelijke oorzaak van de relatieve toename van adenocarcinomen ten opzichte van plaveiselcelcarcinomen is het feit dat de gebruikte screeningsmethoden vaker fout-negatieve uitslagen geven bij adenocarcinomen. Hierdoor is het gunstige effect van screening op de incidentie van dit type baarmoederhalskanker minder groot.

Sterfte aan baarmoederhalskanker laag in Nederland

Ook de sterfte aan baarmoederhalskanker ligt in Nederland onder het gemiddelde van de EU-27 en EU-15. Net als de incidentie is ook de sterfte aan baarmoederhalskanker hoger bij landen in het oosten van de Europese Unie (zie figuur 2).

Sterfte aan baarmoederhalskanker in Europa neemt af sinds jaren 60

In de periode 1960-1998 nam de sterfte aan baarmoederhalskanker bij jonge vrouwen (20-44 jaar) af in alle West-Europese landen, behalve Ierland. In sommige Oost-Europese landen nam de sterfte ook af, terwijl deze in Roemenië en Bulgarije sinds 1980 toenam (Levi et al., 2000). Deze trends hebben zich voortgezet tussen 1995 en 2005 (WHO-HFA, 2007). De afname in sterfte bij jonge vrouwen komt grotendeels door screening. Screening leidt tot vroegere diagnose van een tumor, waardoor de genezingskans toeneemt. Het grote verschil in sterfte onder Europese landen benadrukt het belang van de invoering van screeningsprogramma's in Oost-Europa (Levi et al., 2000; Levi et al., 2004b).

Overleving van baarmoederhalskanker in Nederland gunstig

De relatieve 5-jaarsoverleving van baarmoederhalskanker in Nederland behoort tot de beste van Europa. De relatieve 5-jaarsoverleving is ook hoog in Zweden en Spanje. In Slovenië, Slowakije, Portugal, Estland en Polen is de overleving het laagst (zie figuur 3, Sant et al., 2003a). In de meeste Europse landen is de overleving tussen begin jaren 80 en eind jaren 90 toegenomen. In Estland, Polen, Slowakije en Slovenië is de overleving echter niet duidelijk toegenomen (Coleman et al., 2003).

Screening heeft effect op overleving

Screening kan zowel tot een toename als afname van overleving leiden. Screening leidt tot opsporing van de ziekte in een vroeg stadium waarin deze nog goed behandelbaar is en de kans op genezing toeneemt. Dit heeft een gunstig effect op de overleving. Screening leidt echter ook tot de opsporing en behandeling van voorstadia die nog niet kwaadaardig zijn. Hierdoor neemt de incidentie af. De overleving wordt dan vooral bepaald door de agressieve vormen van kanker die zich in de perioden tussen de momenten van screening ontwikkelen en niet tijdig opgespoord worden. Juist deze agressieve vormen hebben een ongunstige prognose en daarmee dus een negatief effect op overleving (Gatta et al., 1999).

Noord- en West-Europese landen hebben effectieve screeningsprogramma's waardoor de incidentie er laag is en overleving in die landen vooral betrekking heeft op de meer agressieve vormen van kanker. Desondanks is de overleving in deze landen hoger dan in Estland, Polen, Slowakije en Slovenië, die geen screeningsprogramma's hebben. Dit suggereert ook verschillen in de beschikbaarheid van effectieve behandelingen (Coleman et al., 2003).

Zie ook: Baarmoederhalskankerpreventie: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?