Ga direct naar: inhoud, subnavigatie, service menu, zoeken

Ziekten in het Rijksvaccinatieprogramma

Wat is polio en hoe vaak komt het voor?

Ziektebeeld

Poliovirus kan lang overleven

Polio heet voluit poliomyelitis en wordt ook wel 'kinderverlamming' genoemd. Er zijn drie typen poliovirus, behorend tot de enterovirussen (zie tabel 1 voor ICD-10-codes). De ernst van het ziektebeeld hangt gedeeltelijk af van het type poliovirus, dat de infectie veroorzaakt. Het poliovirus is bestand tegen zuur in het maagdarmstelsel. Het virus kan ook lange tijd overleven in riool- en oppervlaktewater.

Poliovirus verspreidt zich op vele manieren

De eerste symptomen manifesteren zich gemiddeld 7-14 dagen na de besmetting. De exacte tijd tussen besmetting en uitbreken van polio is moeilijk vast te stellen, omdat zelden duidelijk is wanneer besmetting plaatsvond. Het poliovirus verspreidt zich vanuit de keelholte naar de darmen. De besmettelijkheid is het grootst kort voor en na het begin van ziekteverschijnselen. Directe besmetting verloopt van ontlasting naar mond, veelal door minder goede hygiënische omstandigheden. Verder vindt verspreiding plaats via druppeltjes door de lucht, bijvoorbeeld bij hoesten, niezen, praten, schreeuwen of zingen.

In de meeste gevallen verloopt polio zonder symptomen

Meestal (90-95%) verloopt de infectie met poliovirus ongemerkt. Bij ongeveer 4-8% van de infecties treden alleen lichte, griepachtige verschijnselen op. Die kunnen zich uiten in moeheid, hangerigheid en soms temperatuurverhoging, pijnlijke keel, neusverkoudheid of lichte hoofdpijn. Ook maagdarmklachten komen vaak voor. Binnen enkele dagen is dat meestal weer voorbij.

Bij 1 op 100 tot 200 treden verlammingsverschijnselen op

Bij 1-2% van de infecties kunnen vrij plotseling symptomen van hersenvliesontsteking, nekstijfheid, braken, hoofdpijn, koorts en pijn in rug en ledematen ontsteen. Ook dit kan spontaan genezen, maar regelmatig (0,5-1% van de infecties) treden er vervolgens verlammingsverschijnselen op. Dit gebeurt gemiddeld in de periode van 11-17 dagen na besmetting. De verlammingen ontstaan plotseling en zijn meestal binnen 2-3 dagen op hun maximum. Er is dan sprake van een slappe verlamming, vaak van de benen, die zich asymmetrisch verspreidt. In 5-35% van de verlammingen tast de infectie ook de hersenzenuwen aan. De verschijnselen zijn dan vaak zeer ernstig: slik- en ademhalingsmoeilijkheden, waardoor kunstmatige beademing noodzakelijk kan zijn. De aangetaste zenuwcellen herstellen niet. Gedeeltelijk of geheel herstel kan plaatsvinden als andere spiergroepen de functie van de verlamde spieren overnemen. Ademhalingsverlammingen komen vooral voor bij mensen ouder dan 25 jaar.

Jeugdpolio kan terugkomen (post polio syndroom)

Bij 20 tot 30% van de mensen die in hun jeugd verlammingen kregen door polio ontwikkelen zich opnieuw spierzwakte, pijn, atrofie en vermoeidheid. Dat gebeurt dan meestal 25-35 jaar na de oorspronkelijke acute ziekte.

Sinds 1957 vaccinatie tegen polio in RVP

Sinds 1957 zit poliovaccinatie in het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) als onderdeel van het dktp-vaccin. Polio is meldingsplichtig.

Tabel 1: ICD-10-codes voor polio.

ICD-10	Beschrijving
A80.0	Acute paralytische poliomyelitis, samenhangend met vaccin
A80.1	Acute paralytische poliomyelitis, geïmporteerd natuurlijk virus
A80.2	Acute paralytische poliomyelitis, inheems natuurlijk virus
A80.3	Acute paralytische poliomyelitis, overig en niet gespecificeerd
A80.4	Acute niet-paralytische poliomyelitis
A80.9	Acute poliomyelitis, niet gespecificeerd

Klik hier voor url publieksinformatie over polio.

Naar boven

Omvang

Nederland vrij van polio

Voordat vaccinatie in 1957 werd ingevoerd, waren er per jaar enkele honderden poliogevallen. Tijdens epidemieën kon het aantal oplopen tot 1.500-2.000 per jaar (zie figuur 1). De laatste drie polio-epidemieën vonden plaats in 1971 met 39 ziektegevallen, in 1978 met 110 ziektegevallen en in 1992-93 met 79 ziektegevallen. In de periode 1994-2009 zijn geen gevallen van acute poliomyelitis gemeld.

Ongevaccineerden lopen risico

Sinds de introductie van vaccinatie is de sterfte door polio sterk afgenomen (zie figuur 2). Door import van het poliovirus bestaat nog steeds het risico van een polio-epidemie. Ongevaccineerden en mensen geboren voor de introductie van vaccinatie hebben onvoldoende antistoffen tegen een van de drie poliovirustypen. Zij lopen bij import van polio reëel gevaar.

EU sinds 2002 polio-vrij

De EU-landen en IJsland, Liechtenstein en Noorwegen zijn sinds 2002 officieel polio-vrij. De laatste grote uitbraak van polio in de EU was in Nederland in 1992-1993 toen 79 mensen besmet waren. De laatste geïmporteerde poliogevallen betrof drie baby's in Bulgarije in 2001. Vóór de introductie van het vaccin werden in de Europese regio van de WHO ongeveer 30.000 personen per jaar getroffen door polio-verlamming (ECDC, 2009b).

Polio nog vooral in Azië en Afrika

Polio komt praktisch niet meer voor in grote delen van de wereld. De grootste kans op polio lopen nu kinderen op het Indiase subcontinent en in West- en Centraal-Afrika. In 2003 verspreidde polio zich in zeven gebieden: Noord-India, Noord-Nigeria, Egypte, Pakistan, Afghanistan, Somalië en Niger. In de Verenigde Staten is de frequentie van paralytische poliomyelitis gedaald tot 8 tot 10 gevallen per jaar. Naast enkele importgevallen waren deze allen het gevolg van infectie met teruggemuteerd vaccinvirus. In 1996 werden volgens de WHO wereldwijd 3.755 gevallen van poliomyelitis gemeld (1988: 35.000 en 1993: 10.000; Bron: LCI). In 2010 was er een grote polio-epidemie in Tadzjikistan, met verspreiding naar omringende landen.

Figuur 1: Trend in het absoluut aantal meldingen van polio in de periode 1950-2003 (Bronnen: Van den Hof et al., 1998; Abbink et al., 2004).

Trend in incidentie van polio (1950-2003)

Figuur 2: Trend in het absoluut aantal sterfgevallen ten gevolge van polio in de periode 1950-2003 (Bron: CBS Doodsoorzakenstatistiek).