Wat is difterie en hoe vaak komt het voor?

Difterie is een bacteriële infectie

Difterie (ICD-10-codes zie tabel 1) wordt veroorzaakt door een bacterie die zich gemakkelijk vermeerdert. De bacterie produceert een gifstof die de weefsels beschadigt, vooral van de luchtwegen, maar ook van het hart en het zenuwstelsel. De ziekte kan ook als huiddifterie voorkomen. Besmetting treedt op door hoesten of door contact met opgehoest materiaal of vocht van een besmette wond. Ook via besmette melk of besmet voedsel kan men de ziekte oplopen. Tussen besmetting en uitbreken van de ziekte zit doorgaans 2 tot 5 dagen. Vroeger kwam het regelmatig voor dat mensen de bacterie bij zich droegen zonder hiervan verschijnselen te hebben. Door de grootschalige vaccinatie tegen difterie komt dat tegenwoordig bijna niet meer voor.

Symptomen difterie variëren van keelpijn tot verlamming

Difterie begint over het algemeen met keelpijn en koorts. Het meest kenmerkend is een taai, grijs beslag op de keelamandelen en in de keelholte. Soms is de hals sterk opgezwollen. Vooral bij infecties in de luchtpijp kunnen benauwdheid en verstikking optreden. Soms is er alleen een neusinfectie. Bij 10 tot 25% van de patiënten ontstaan er hartproblemen, doordat het gif van de bacterie de hartspier aantast. Het zenuwstelsel kan ook beschadigd raken, waardoor verlamming optreedt. Dit treedt vooral op bij mensen met heftige ziekteverschijnselen. Mogelijke gevolgen zijn slikproblemen met risico op ernstig verslikken, aantasting van de aangezichtszenuwen met als gevolg scheelzien en vermindering van gezichtsscherpte. Later kan spierzwakte van de ledematen optreden. Vroeger ging 5 tot 10% van de difteriepatiënten dood, met de hoogste percentages bij de heel jonge en heel oude mensen. De andere patiënten herstelden langzaam, maar dat duurde maanden en soms meer dan een jaar. Ook nu nog kan difterie een dodelijke ziekte zijn.

Difterie komt tegenwoordig in Nederland weinig voor

Voor invoering van vaccinatie in Nederland (in 1952/1953) tegen difterie werden jaarlijks zo’n 2.000-4.500 difteriegevallen geregistreerd. In de oorlogsjaren en vlak daarna werden uitschieters tot enkele tienduizenden gezien (Burgmeijer & Bolscher, 2002). Sinds 1960 komt difterie in Nederland nauwelijks nog voor (zie figuur 1). In de periode 1997-2002 werd minimaal één keer een toxigene stam van Corynebacterium sp. aangetoond bij een patiënt, waarbij het klinisch beeld van difterie optrad. Het aantal ziekenhuisopnamen ten gevolge van difterie varieerde tussen 1997 en 2003 tussen de nul en drie per jaar. Deze enkele gevallen betroffen kinderen tot 1 jaar en kinderen tussen 10 en 19 jaar (Abbink et al., 2004). In de periode van 2005-2009 waren er geen personen met difterie opgenomen.

Geen sterfte meer door difterie in Nederland

Tot de Tweede Wereldoorlog was difterie een belangrijke doodsoorzaak bij kinderen. Vroeger overleed 5 tot 10% van alle difteriepatiënten. Dit betekent ongeveer 100-400 sterfgevallen per jaar. In de periode 1996-2009 waren er geen sterftegevallen door difterie (zie figuur 2).

Difterie bijna verdwenen uit West-Europa

In West-Europa is difterie onder controle. Sinds 1995 deden de meeste gevallen zich voor in de Baltische Staten, met name Letland. Dit had te maken met een grote uitbraak in de Russische federatie in de jaren ‘90. Letland meldt nog steeds een klein aantal gevallen per jaar, zo rapporteerde het 15 gevallen in 2007 op een EU-totaal van 21. Andere landen melden af en toe een geval van geïmporteerde difterie. Nederland hoorde bij de 23 van de 27 EU-landen die geen difterie rapporteerde in 2007 (ECDC, 2009b).

Difterie in Oost-Europa een probleem

In de jaren '90 heeft in Oost-Europa een difterie-epidemie plaatsgevonden. In het piekjaar werden in de hele regio 50.425 nieuwe difteriegevallen gemeld. Dat was 88% van alle gemelde difteriegevallen in de hele wereld. In Rusland en Tadzjikistan zijn er jaarlijks 27-32 nieuwe ziektegevallen per 100.000 inwoners. In de periode 1990 tot 2001 waren er meer dan 4.000 sterfgevallen door difterie te betreuren. Het aantal sterfgevallen door difterie ligt momenteel op 2-3% van de nieuwe ziektegevallen in Rusland en de Oekraïne, op 6-10% in Armenië en Kazachstan en op 17–23% in Azerbeidzjan, Georgië en Turkmenistan (bron: Difterie in Europese en Sovjetlanden regio).

Zie ook: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen (RVP).