Wat is bof en hoe vaak komt het voor?

Bof is een zeer besmettelijke virusinfectie

Het bofvirus is zeer besmettelijk. Het verspreidt zich door hoesten, via druppeltjes uit neus- en keelholte. Het virus (een RNA-virus) gaat zo gemakkelijk over van de ene op de andere persoon, dat elk ziektegeval in een volledige vatbare populatie kan leiden tot 7-8 nieuwe besmettingen. Vanaf 1 tot 2 dagen voor de zwelling van de wang(en) tot ongeveer 5 dagen na het begin van de zwelling is een patiënt besmettelijk. De incubatietijd is 12 tot 25 dagen. Een derde van de kinderen en volwassenen die geïnfecteerd zijn merkt niets van de ziekte, maar kan wel anderen besmetten. Bof heeft in de meeste gevallen een mild verloop.

Symptomen van bof zijn koorts en zwellingen aan het hoofd

Bof (ICD-10 codes zie tabel 1) begint vaak met koorts. Vervolgens treedt een zwelling op van de oorspeekselklieren aan één kant van het hoofd. Na enkele dagen breidt de zwelling zich via de onderkaak uit en wordt dan meestal dubbelzijdig. Het oorlelletje krijgt hierbij soms een lichte kleur. Ook het weefsel rond de speekselklier kan opzwellen, zodat de patiënt een opgezet gezicht krijgt. De vergrote speekselklieren doen pijn bij het openen van de mond en vooral bij het eten van zuur voedsel. De zwelling neemt na ongeveer een week af en is binnen 2 weken geheel verdwenen. Hierna is de patiënt meestal hersteld.

Bof kan leiden tot verschillende ontstekingen

Een complicatie die zich bij bof kan voordoen is ontsteking van de teelbal. Dat gebeurt voornamelijk na de puberteit bij 20 tot 30% van de mannen die de ziekte krijgen. Bij vrouwen komt ontsteking van de eierstokken voor en dat kan buikpijn veroorzaken. Nadelige gevolgen voor de vruchtbaarheid heeft dat zelden. Bij 5 op de 1.000 besmettingsgevallen ontstaat hersenweefselontsteking of hersenvliesontsteking. Deze complicaties komen vooral voor bij jonge kinderen en hebben meestal een goede afloop. Sporadisch is sprake van ontsteking van de alvleesklier, chronische ontsteking van de schildklier, reuma, ontsteking van de hartspier en eenzijdige doofheid.

Sinds 2007 toename van bof-infecties in Nederland

Voor de introductie van bofvaccinatie in 1987 lag het aantal gemelde bofinfecties op 300-1500 per jaar. Meestal betrof het kinderen tussen 1 en 9 jaar. Na de introductie daalde het aantal ziektegevallen door bof tot onder de 50 per jaar (zie figuur 1). De daling geldt ook voor het aantal ziekenhuisopnamen. Vooral vanwege bofmeningitis werden voor 1987 enkele honderden patiënten per jaar opgenomen in een ziekenhuis. Het aantal ziekenhuisopnamen daalde tot minder dan 5 per jaar na invoering van vaccinatie. Niet-gevaccineerden lopen extra risico bij een eventuele uitbraak van bof. Sinds 2007 is er een toename van het aantal bofgevallen in Nederland. Het betrof voornamelijk ongevaccineerde personen in regio's met een lage vaccinatiegraad, maar ook gevaccineerde personen werden besmet (ECDC, 2009b). In de periode 1988-2009 zijn vier sterfgevallen door bof geregistreerd, één in 1988 en twee in 2002 en één in 2005 (zie figuur 2).

Zie ook: Bof opmars in Nederland: aug 2007-aug 2008.

Recente bofepidemie onder Nederlandse studenten

Eind 2009 begon een uitbraak onder studenten, die zich in maart 2010 over diverse studentensteden verspreidde. Van deze bof-epidemie zijn er 300 meldingen van bof bij het RIVM binnengekomen, waaronder ook personen die als kind volledig zijn gevaccineerd. Het aantal ziekenhuisopnamen lag in 2009 op 21. Mogelijke oorzaken voor deze bofuitbraak zijn afnemende immuniteit en contact in een intens sociaal netwerk. Onderzoek naar de verklaring van de afgenomen bescherming bij deze jongeren is nog in gang.

Zie ook: bof onder studenten.

Bof meest voorkomende RVP ziekte in EU

Bof komt wereldwijd voor, behalve in afgelegen of dunbevolkte gebieden. Van alle ziekten die te voorkomen zijn met vaccinatie kent bof één van het hoogste aantal meldingen in de EU (ruim 14.000 laboratoriumbevestigde gevallen in 2007). In 2007 rapporteerden Roemenië (25 per 100.000), Bulgarije (11 per 100.000), Tsjechië (7,1 per 100.000) and Spanje (7,1 per 100.000) de hoogste aantallen (er was geen cijfer beschikbaar voor Nederland). Het gemiddelde aantal meldingen in de EU bedroeg 4,3 per 100.000. Over het algemeen daalt het aantal meldingen doordat steeds meer landen vaccinatie invoeren of de vaccinatiegraad onder kinderen verbeteren (ECDC, 2009b).

Zie ook: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen (Rijksvaccinatieprogramma).