Beschrijving van gebruikte gegevensbronnen

Tot 2001 aidsregistratie door Inspectie voor de Gezondheidszorg

De aids-registratie door de IGZ voldeed lange tijd als onderdeel van de hiv- en aids-surveillance in Nederland. In aanvulling op de aids-registratie zijn hierbij ook enkele hiv-surveillanceactiviteiten uitgevoerd onder risicogroepen (bezoekers soa-polikinieken, druggebruikers) en onder subgroepen van de algemene bevolking (zwangere vrouwen, laboratoriumsurveillance Arnhem). Op basis van deze hiv- en aids-surveillance is de preventie vormgegeven, zijn preventiemaatregelen geëvalueerd en zorgvoorzieningen gepland.

Meer aandacht voor hiv-surveillance

Sinds de introductie van de combinatietherapie in 1996, is het aantal gevallen van aids afgenomen en is het karakter van de hiv-epidemie veranderd. In verband met de recente medische en maatschappelijke ontwikkelingen is het huidige surveillancesysteem op verzoek van de minister van VWS geëvalueerd. Het hieruit in 2001 voortgekomen advies van de Raad voor Gezondheidsonderzoek (RGO) omvatte onder meer een uitbreiding van de surveillance met een landelijke hiv-registratie. Ook worden hiv-surveys voorgesteld onder specifieke hoog-risicogroepen zoals migranten, prostituées en druggebruikers, die een mogelijke brugfunctie vervullen naar de algemene bevolking. Ten slotte werd de oprichting van een landelijke surveillanceunit voorgesteld (RGO, 2001).

Hiv-surveillance in Nederland vanaf 2002

Sinds 2002 bestaat de hiv-surveillance in Nederland uit: landelijke hiv-/aids-registratie, anonieme hiv-surveys bij brugpopulaties en een hiv-screening bij zwangere vrouwen, bloeddonoren en bezoekers van soa-poliklinieken. De surveys en screeningsactiviteiten leveren informatie over risicogroepen en hun gedrag en vormen een essentiële aanvulling op de registratie van bekende hiv-positieven, omdat niet iedereen zich laat testen (en bekend is met de eigen serostatus).

Landelijke hiv-/aids-registratie gecoördineerd door SHM

De landelijke hiv-/aids-registratie wordt gecoördineerd door de Stichting HIV Monitoring (SHM), via 25 erkende hiv-/aids-behandelcentra. Gegevens van alle hiv-geïnfecteerden die een behandelcentrum bezoeken worden geregistreerd. Het voordeel van deze registratie is dat er, naast demografische en virologische gegevens, follow-up gegevens verzameld worden over morbiditeit en sterfte. De aids-registratie is hierdoor overbodig geworden en is in juni 2003 officieel beëindigd. De registratie van het Nederlands Signaleringscentrum Kindergeneeskunde (NSCK) van het aantal hiv-positieve kinderen (<18 jaar, sinds 1995) is ook opgenomen in de registratie van de SHM. De gegevens die van belang zijn voor de hiv-surveillance in Nederland worden door het RIVM en SHM gezamenlijk gerapporteerd. De registratie levert informatie over nieuw gediagnosticeerde hiv-geïnfecteerden die een behandelcentrum consulteren en over hun ziektebeloop.

Meer inzicht in mogelijkheden voor interventie en preventie

De surveys leveren informatie over hiv-prevalentie, bekendheid met de eigen hiv-status, hiv-testgedrag en risicogedrag. Naast inzicht in mogelijke overdracht tussen risicogroepen en de algemene bevolking leveren de surveys ook aanknopingspunten voor interventie en preventie.

Sinds 2004 landelijke screening zwangere vrouwen

In januari 2004 is de screening voor hiv bij zwangere vrouwen landelijk ingevoerd. Alle zwangere vrouwen krijgen in het eerste trimester, naast de test voor syfilis (sinds de jaren vijftig) en hepatitis B (sinds 1989), een test voor hiv aangeboden. Het Centrum voor Bevolkingsonderzoek van het RIVM coördineert de landelijke screening via de Regionale Coördinatie Programma’s (waarin de voormalige provinciale entadministraties en de Landelijke Vereniging van Entadministraties zijn opgegaan). Zie ook: url Centrum voor Bevolkingsonderzoek: Zwangerschapsscreening hiv.

Sterfte ten gevolge van hiv en aids

Het aantal overledenen ten gevolge van hiv/aids in Nederland wordt geregistreerd binnen de doodsoorzakenstatistiek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en door de Stichting HIV Monitoring (SHM). De CBS doodsoorzakenstatistiek geeft sterfte aan aids als primaire doodsoorzaak. De sterftecijfers van de SHM betreffen doden onder hiv-geïnfecteerden, waarbij niet altijd de diagnose aids is gesteld.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

RGO, Raad voor Gezondheidsonderzoek.Advies HIV-Surveillance in Nederland. Den Haag: RGO, 2001; 29.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

aids: Acquired immune deficiency syndrome
CBS: Centraal Bureau voor de Statistiek; URL: http://www.cbs.nl
hiv: Human immunodeficiency virus; Humane Immunodeficiëntievirus.
IGZ: Inspectie voor de Gezondheidszorg; URL: http://www.igz.nl
RIVM: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; Bilthoven. Email: info@rivm.nl, URL: http://www.rivm.nl
SHM: Stichting HIV Monitoring; URL: http://www.hiv-monitoring.nl/
soa: Seksueel overdraagbare aandoeningen
VWS: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; URL: www.rijksoverheid.nl/ministeries/vws

Op de Coul ELM (RIVM). Beschrijving van gebruikte gegevensbronnen. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Ziekten en aandoeningen\Infectieziekten en parasitaire ziekten\Aids en hiv-infectie, 20 september 2010.