Wat zijn aids en hiv-infectie en wat is het beloop?

Hiv bouwt in menselijke cellen erfelijk materiaal in

Het humane immuundeficiëntievirus (hiv), de veroorzaker van aids, is een virus dat de afweer verzwakt. Het is overdraagbaar via seksueel contact en via bloedcontact. Het virus behoort tot de groep van retrovirussen. Deze virussen waren tot begin jaren tachtig als ziekteverwekkers voor de mens vrijwel onbekend. Kenmerkend is dat ze een enzym hebben dat van het eigen genetisch materiaal kopieën maakt. Deze kopieën worden ingebouwd in het genetisch materiaal van de menselijke cel. Eenmaal ingebouwd in het DNA van de menselijke cel, kan hiv jarenlang voor de lichaamsafweer verborgen blijven. Een andere belangrijke eigenschap van hiv is dat het virus steeds verandert van uiterlijk. Dit bemoeilijkt zowel de bestrijding door het lichaam, als de vaccinontwikkeling.

Hiv breekt immuunsysteem af

Het hiv-virus bindt zich specifiek aan een bepaald soort witte bloedcellen, de CD4+ T-lymfocyten (CD4-cellen). Het virus gebruikt deze CD4-cellen om zich te vermenigvuldigen. Het oefent echter ook een schadelijke invloed op deze cellen uit waardoor ze na verloop van tijd verloren gaan. Dit betekent dat het immuunsysteem wordt afgebroken en dat leidt weer tot een breed scala van aandoeningen. Door meting van het aantal CD4-cellen is de afbraak van het immuunsysteem vast te stellen. In de westerse wereld gaat het met name om het virustype hiv-1, het virus dat zich wereldwijd heeft verspreid. Een verwant virustype, hiv-2 kan eveneens aids veroorzaken. Hiv-2 komt voornamelijk in West-Afrika voor en is in Nederland slechts sporadisch aangetroffen.

Aids is een syndroom van verschillende aandoeningen

Een hiv-infectie kan leiden tot aids (acquired immune deficiency syndrome). Vaak treden ziekteverschijnselen van aids pas meerdere jaren na infectie op wanneer hiv het afweersysteem grotendeels heeft afgebroken. Aids wordt gekenmerkt door een opeenvolging van zogenoemde opportunistische infecties (infecties die alleen optreden bij mensen met een ernstig verminderde weerstand) en kwaadaardige tumoren. De ernst van de hiv-infectie en de definitie van aids worden vastgesteld op grond van laboratorium- en klinische bevindingen. In 1987 en 1994 zijn aandoeningen toegevoegd aan de lijst van aandoeningen die aids definiëren. Zie tabel 1 voor de classificatie van aids en hiv-infecties volgens ICD-9 en ICD-10

Een hiv-infectie leidt via verschillende ziektestadia tot aids

Een hiv-infectie leidt via verschillende ziektestadia tot aids. De belangrijkste ziektestadia van een hiv-infectie zijn:

• Seroconversiesyndroom (eerste drie maanden na de besmetting met hiv waarin antistoffen in het bloed aantoonbaar worden).
• Asymptomatische infectie (langdurige fase waarin geen of weinig klachten optreden).
• Symptomatische infectie, maar nog geen aids (stadium waarin wel klachten optreden, maar waarin de infecties of nieuwvormingen die specifiek zijn voor aids nog niet optreden).
• Aids: opeenvolging van opportunistische infecties en kwaadaardige tumoren door sterk verzwakt afweersysteem.

Deze indeling berust op klinische gronden. Daarnaast worden ook laboratoriummaten voor de verstoring van de afweer gebruikt. Hiermee wordt het ziektestadium vastgesteld. Dit is onder andere belangrijk voor het vaststellen van het moment waarop met therapie begonnen moet worden.

Hiv-infectie begint vaak met griepachtig beeld

Een hiv-infectie gaat in meer dan de helft van de gevallen gepaard met een griepachtig beeld. Dat duurt enkele dagen tot weken. Meestal zijn binnen drie weken tot drie maanden na de besmetting antistoffen in het bloed aantoonbaar (seroconversie). Bij uitzondering is dat pas na meer dan zes maanden. De aanwezigheid van antistoffen in het bloed betekent niet dat het lichaam het virus ook daadwerkelijk uitschakelt; (vrijwel) iedereen die geïnfecteerd is, wordt ook drager. Na seroconversie volgt een lange periode van asymptomatische infectie, eventueel met aanhoudende, pijnlijke klierzwellingen over het hele lichaam (lymfadenopathie).

Na wisselende incubatietijd treden allerlei infecties en tumoren op

Na een sterk variërende incubatietijd van gemiddeld negen à tien jaar, treden zonder specifieke behandeling opportunistische infecties en tumoren op. Er is dan sprake van aids. Deze opportunistische infecties en tumoren komen bij personen met een normale weerstand niet voor, maar krijgen nu een kans doordat het immuunsysteem wordt afgebroken onder invloed van hiv. Een bekend voorbeeld van een opportunistische infectie is een longontsteking door de parasiet Pneumocystis carinii en van het Kaposi-sarcoma (een kwaadaardig gezwel van de bloedvaten in huid of ingewanden). Het is nog niet bekend of er hiv-geïnfecteerden zijn die op lange termijn geen aids krijgen. Als de diagnose aids eenmaal is gesteld, leidt dit (zonder specifieke behandeling) gemiddeld binnen drie jaar tot de dood. Bij veel hiv-geïnfecteerden kan behandeling het moment van aids echter met jaren uitstellen.