Wat zijn coronaire hartziekten en wat is het beloop?

Coronaire hartziekten veroorzaakt door afwijkingen in kransslagaders

Coronaire hartziekten zijn aandoeningen die worden veroorzaakt door afwijkingen in de kransslagaders (coronairarterieën). De twee bekendste diagnosen zijn het acuut hartinfarct en angina pectoris. Pijn op de borst is een kenmerk van beide diagnosen. Bij een hartinfarct is er sprake van plotselinge, hevige pijn in de borst die lang aanhoudt. Bij angina pectoris zijn de klachten over het algemeen minder hevig en korterdurend.

Coronaire hartziekten onderverdeeld in acute en chronische vormen

Coronaire hartziekten, ook wel ischemische hartziekten genoemd, zijn ziekten van het hart die het gevolg zijn van aderverkalking (atherosclerose). Door de vernauwing of blokkade van het bloedvat die daarvan het gevolg is ontstaat zuurstoftekort (ischemie) in de hartspier. Coronaire hartziekten worden onderverdeeld in de acute (hartinfarct of myocardinfarct) en chronische (angina pectoris) vormen. Andere uitingen van ischemische hartziekten kunnen zijn: verminderde hartfunctie (hartfalen) en ritmestoornissen.

Hartinfarct door plotselinge totale afsluiting van kransslagader

Een hartinfarct of hartaanval ontstaat wanneer een bloedstolsel of een stuk atherosclerotische plaque een kransslagader plotseling afsluit. Door die afsluiting krijgt het bijbehorende gedeelte van de hartspier geen zuurstof meer en sterft af. De afsluiting van de kransslagader gaat gepaard met een plotselinge, hevige en lang aanhoudende pijn in de borststreek, vaak uitstralend (naar de hals, armen, kaken of mond). Misselijkheid en zweten treden ook dikwijls op. Deze symptomen kunnen ook minder uitgesproken zijn. De pijn gaat niet over in rust en reageert onvoldoende op medicijnen.

Ernst hartinfarct hangt af van grootte en plaats beschadiging

Het hart ontwikkelt op de plaats van het infarct een litteken (bindweefsel). Dat deel van de hartspier werkt dan niet meer. Als gevolg van het hartinfarct treedt verlies van hartspierweefsel op. Ook kan de electrische geleiding beïnvloed worden, waardoor de kans op hartritmestoornissen toeneemt. De ernst van een hartinfarct hangt af van de grootte en de plaats van de beschadiging van het hart. Bij grote schade werkt de hartspier en/of de hartkleppen onvoldoende en treedt hartfalen op (zie: Wat is hartfalen?). Een hartinfarct is een gevaarlijke aandoening die met ernstige ritmestoornissen (en soms met de dood) gepaard kan gaan.

Angina pectoris door tijdelijk tekort in bloedtoevoer

Angina pectoris, letterlijk 'pijn op de borst', wordt veroorzaakt door een tijdelijk tekort in de bloedtoevoer van het hart. Dit komt vrijwel altijd door een (of meer) vernauwing(en) in een van de kransslagaders, waardoor een deel van de hartspier te weinig zuurstof krijgt. Meestal ontstaat dit gebrek aan zuurstof bij inspanning, dus als het hart harder moet werken en de hartspier meer zuurstof nodig heeft dan het vernauwde bloedvat kan aanvoeren. In tegenstelling tot een hartinfarct verdwijnen de symptomen bij angina pectoris kort nadat de inspanning is beëindigd. Angina pectoris geeft een typische beklemmende, drukkende pijn achter het borstbeen.

Angina pectoris in rust en hartinfarct moeilijk te onderscheiden

Als angina pectoris optreedt in rust (dus niet bij inspanning), dan spreekt men van angina pectoris in rust. Het onderscheid tussen angina pectoris in rust en een hartinfarct kan moeilijk zijn. Daarom wordt deze instabiele vorm van angina pectoris, samen met het hartinfarct ook ingedeeld onder het 'Acute Coronaire Syndroom'.

Hartinfarct en angina pectoris in rust onderdeel Acute Coronaire Syndroom

Het Acute Coronaire Syndroom bestaat uit drie klinische ziektebeelden:

• ST-elevatie hartinfarct (STEMI): er is sprake van een afsluitend stolsel niet ver van de oorsprong van een coronairvat, met relatief grote uitval tot gevolg. Deze patiënten zijn relatief jong en het infarct is bij hen vaak de eerste klinische uiting van de coronaire hartziekte.
• Non ST-elevatie hartinfarct (non-STEMI): de vaatafsluiting is niet compleet of meer perifeer gelegen dan bij een hartinfarct met ST-elevatie. Deze patiënten zijn vaak ouder en vaak al langer bekend met een coronaire hartziekte.
• Instabiele angina pectoris: de angineuze klachten zijn recent ontstaan of nemen in een periode van weken sterk toe in duur en/of ernst. Pijnklachten treden dan op zonder provocerende momenten, en kunnen dus ook in rust ontstaan. Pathofysiologisch is er sprake van een zogenaamde onstabiele atherosclerotische plaque of coronaire lesie. Hierbij kan stolselvorming optreden, waardoor het onderscheid met een hartinfarct moeilijk kan zijn. Als bij bloedonderzoek toch sprake blijkt te zijn van celdood met uitstoot van enzymen uit spieren van het hart, wordt er formeel toch gesproken van een (klein) hartinfarct.

Beloop afhankelijk van diverse factoren

De prognose van patiënten met coronaire hartziekten is afhankelijk van de ernst van de atherosclerotische afwijkingen van het hart en eventuele andere aangedane organen (hersenen, nier, grote slagaders), de resterende functie van het hart en de aanwezigheid en het niveau van de bekende risicofactoren voor atherosclerose, zoals roken, verhoogd serumcholesterolgehalte en verhoogde bloeddruk (zie ook: Welke factoren beïnvloeden de kans op een coronaire hartziekte?).

Hoge sterfte na acuut hartinfarct

De kans op overlijden na een acuut hartinfarct is 7-10% binnen 30 dagen, waarbij met name de sterfte binnen 30 dagen voor patiënten met een hartinfarct zonder ST-elevatie in de afgelopen jaren is gedaald (Yeh et al., 2010b). Dit blijkt ook uit de voorlopige resultaten van de Euro Heart Survey 2009, waaraan ook Nederland deelneemt (European Society of Cardiology).

Patiënten met stabiele angina pectoris hebben ongeveer 2% kans per jaar op nieuwe ernstige complicaties, zoals sterfte of een nieuw hartinfarct (Daly et al., 2006).

Lichamelijk functioneren en ervaren gezondheid sterkst aangetast

Patiënten kunnen lichamelijke beperkingen blijven ondervinden na een hartinfarct. Jongvolwassenen en personen van middelbare leeftijd ervaren hun gezondheid als sterk verminderd en geven aan relatief veel pijn te ondervinden (De Haes et al., 1997; Rijken et al., 1999). Oudere patiënten hebben daarnaast ook geestelijke problemen (Visser, 1996). Patiënten kunnen angstig worden door het idee dat er opnieuw een hartinfarct zou kunnen optreden.