Wat is beroerte en wat is het beloop?

Beroerte is een hersenbloeding of herseninfarct

Beroerte, ook wel aangeduid met cerebrovasculaire aandoeningen/accidenten (CVA), omvat een verzameling ziektebeelden waarbij sprake is van een stoornis in de bloedvoorziening van de hersenen. De meest voorkomende aandoeningen zijn het herseninfarct en de hersenbloeding. Een herseninfarct wordt veroorzaakt door een afsluiting van een bloedvat. Een hersenbloeding of een subarachnoïdale bloeding wordt veroorzaakt door het openbarsten van een bloedvat.

Meeste beroertes zijn herseninfarcten

Beroertes kunnen worden onderscheiden in drie groepen van oorzaken (Bamford et al., 1990):

• herseninfarct: beroerte ten gevolge van een afsluiting van een slagader die een deel van de hersenen van bloed voorziet. Ongeveer 75% van de beroertes berust op een herseninfarct, inclusief de TIA's (zie hierna).
• hersenbloeding (ook wel intracerebrale bloeding genoemd): beroerte ten gevolge van een gescheurd bloedvat in of rond de hersenen: ongeveer 15% van de beroertes.
• subarachnoïdale bloeding: bloeding in de ruimte tussen de hersenvliezen, net onder de schedel: 5% van de beroertes berust hierop.

Een klein deel van de beroertes (5%) wordt veroorzaakt door zeldzame afwijkingen en deze groep wordt geclassificeerd als 'overige beroertes'.

Herseninfarcten ingedeeld op grond van duur van de verschijnselen

Herseninfarcten kunnen worden onderscheiden in een klinisch syndroom waarvan de verschijnselen langer dan 24 uur duren en in een klinisch syndroom waarvan de verschijnselen korter dan 24 uur duren. Dat laatste is een Transient Ischemic Attack (TIA) (Franke & Limburg, 2006). De plotselinge uitvalsverschijnselen bij een TIA zijn het gevolg van een tijdelijke afsluiting van de bloedsomloop in een deel van de hersenen of het netvlies in een oog. Als de bloedtoevoer zich herstelt, verdwijnen de uitvalsverschijnselen weer.

In registraties indeling volgens ICD, E-code of ICPC-code

Voor sterftestatistieken en ziekenhuisregistraties gebruikt men de ICD-classificatie (zie tabel 1) om een onderverdeling van beroertes te maken. In huisartsenregistraties maakt men gebruik van een indeling op grond van E-code of ICPC-code. Hierbij staat E-code 1559 voor beroerte en E-code 1551 voor TIA. De betreffende ICPC-codes zijn K90 voor beroerte en K89 voor TIA.

Voor sterftestatistieken en ziekenhuisregistraties gebruikt men de ICD-classificatie (zie tabel 1) om een onderverdeling van beroertes te maken.

Symptomen in de acute fase van een beroerte zeer verschillend

De symptomen van een beroerte tijdens de acute fase kunnen zeer verschillend zijn. Dit is vooral afhankelijk van de plaats van de beschadiging in de hersenen en de grootte van het gebied waar de bloedtoevoer gestoord is.

Vaak voorkomende lange termijngevolgen zijn karakterveranderingen en veranderingen in emoties.

Veel voorkomende korte termijngevolgen van een beroerte zijn:

• verlammingen, meestal in de tegenovergestelde lichaamshelft
• uitval van een gezichtsveld
• problemen met spreken (afasie)
• stoornis in ruimtelijk inzicht
• stoornissen in denkvermogen: trager denken, geheugenproblemen
• slikproblemen
• incontinentie

Gevolgen voor patiënt bepalen mate van ernst van beroerte

De gevolgen van een beroerte voor het functioneren van de patiënt bepalen de mate van ernst. De aard en ernst van de gevolgen zijn afhankelijk van het deel van de hersenen dat beschadigd is. Naarmate er meer hersenweefsel is beschadigd zijn de gevolgen ernstiger. Naast overlijden van de patiënt als gevolg van een beroerte zijn drie ernstklassen te onderscheiden:

• voorbijgaande ischemie in een deel van de hersenen, waarbij de acute verschijnselen na korte tijd, meestal binnen een uur, volledig zijn verdwenen en er geen aanwijzingen zijn voor een infarct op de scan van de hersenen (TIA). Een TIA gaat echter vaak wel gepaard met gevolgen op de langere termijn, waaronder concentratiestoornissen.
• een niet-invaliderend herseninfarct of hersenbloeding waarna de patiënt de dagelijkse bezigheden weer zelfstandig kan uitvoeren.
• een invaliderend herseninfarct of hersenbloeding.

Kans op beroerte grootst na eerdere beroerte of TIA

Patiënten hebben een hogere kans op een beroerte:

• na een eerdere beroerte (recidief): 20% van de patiënten die een beroerte hadden gehad en na een jaar nog in leven zijn, krijgt opnieuw een beroerte (Van der Meer & Smith, 1990a).
• na een eerder doorgemaakte TIA: van de personen die een TIA hebben gehad, krijgt 6% binnen 1-2 jaar een beroerte (Van Ree et al., 1989). Tevens overlijdt per jaar ongeveer 4% van personen die een TIA hebben gehad aan een aandoening met een vasculaire oorzaak. Als bij personen die een TIA hebben gehad ook sprake is van atriumfibrilleren (ongecoördineerde samentrekkingen van de hartboezems) zijn de risico's respectievelijk 12% en 5% (EAFT, 1993).

Snelle diagnose en behandeling noodzakelijk voor vermindering risico op nieuwe beroerte

De kans op een nieuwe beroerte met blijvende gevolgen is het grootst in de eerste weken of maanden na een TIA of een beroerte. Een snelle diagnose en behandeling is dan ook noodzakelijk om het risico op nieuwe vasculaire gebeurtenissen te verminderen.

Kans op beroerte tijdens het hele leven voor mannen en vrouwen gelijk

Mannen en vrouwen hebben dezelfde kans om tijdens het hele leven een beroerte te krijgen (= absolute life-time risico). Op 55-jarige leeftijd is deze kans ongeveer 20% (Hollander et al., 2003). Het life-time risico voor mannen en vrouwen is gelijk, terwijl de incidentie op alle leeftijden voor mannen hoger is dan voor vrouwen. Dit wordt verklaard doordat mannen gemiddeld korter leven (Hollander et al., 2003).

Hoog risico op zorgafhankelijkheid

Een jaar na de beroerte is globaal eenderde van de patiënten afhankelijk van zorg (Franke, 2001). Van alle overlevenden kan 55% na zes maanden niet meer volledig zelfstandig leven, na 3 jaar 49% en na 5 jaar 42% (Van Straten et al., 2001).

Een beroerte beïnvloedt veel aspecten van kwaliteit van leven

Een beroerte kan zowel lichamelijke, geestelijke als sociale aspecten van de kwaliteit van leven aantasten. De ernst van de restverschijnselen bepaalt de kwaliteit van leven na een beroerte.

Het maakt voor de invloed op de kwaliteit van leven niet uit of het een beroerte in de linker of in de rechter hersenhelft betreft (De Haan et al., 1995; Hochstenbach et al., 1996).

Kwaliteit van leven te onderscheiden in drie profielen

Men onderscheidt drie profielen die betrekking hebben op de kwaliteit van leven van patiënten maximaal zes maanden na het optreden van een beroerte (De Haan et al., 1995). Leeftijd, comorbiditeit en lokalisatie van de beroerte bepalen deze profielen.

1. Patiënten met een matig aangetaste kwaliteit van leven (60% van de patiënten). Deze patiënten zijn over het algemeen relatief jong. Het zijn vaker mannen met kleine infarcten -niet groter dan 2 cm- in de centrale delen van de hersenen of in de hersenstam, ten gevolge van afsluiting van zeer kleine bloedvaatjes. Dit noemt men ook wel lacunaire infarcten.
2. Patiënten met een ernstig aangetaste kwaliteit van leven, zowel in lichamelijk als psychosociaal functioneren (33% van de patiënten). Deze patiënten zijn relatief oud en hebben meer comorbiditeit.
3. Patiënten met een ernstig aangetast psychosociaal functioneren (7% van de patiënten). Deze patiënten hadden vaker een beroerte in of net onder de hersenschors, waar de cognitieve functies zich bevinden (De Haan et al., 1995; Sneeuw et al., 1997a).

Bij ouderen vooral beperkingen in lichamelijk en sociaal functioneren

Oudere patiënten ondervinden grote beperkingen in het lichamelijk en sociaal functioneren (gemeten met de SF-24) (De Haes et al., 1997). Zij rapporteren echter geen verminderde geestelijke gezondheid (zie tabel 3 ). In een klein onderzoek bij oudere patiënten (> 65 jaar) die na ontslag uit het ziekenhuis meteen naar huis gingen, was na 1 jaar de kwaliteit van leven voor de meeste onderdelen vergelijkbaar met de ‘gemiddelde’ oudere bevolking (De Weerd et al., 2011). Wel hadden patiënten met beperkingen in het dagelijks leven een slechtere kwaliteit van leven.

Jongere patiënten rapporteren problemen in alle domeinen van de kwaliteit van leven. Hierbij moet bedacht worden dat een beroerte bij personen jonger dan 60 jaar niet vaak voorkomt.