Zijn er verschillen in preventie en zorg tussen Nederland en andere landen?

Preventie Zorg

Preventie

In Europa consensus over belang van leefstijlinterventies

In Europa is er een brede consensus dat preventie gericht op leefstijlfactoren, zoals voeding en beweging, essentieel is om de groei in aantal diabetespatiënten terug te dringen. Het belang hiervan wordt in veel nationale actieplannen onderschreven en er is een verscheidenheid aan interventies op dit gebied ontwikkeld (AFMHW, 2005). Echter, in de meeste gevallen ontbreken effectieve strategieën die daadwerkelijk de relevante doelgroepen bereiken. Tevens is er vaak sprake van onvoldoende coördinatie en evaluatie van de bestaande maatregelen (AFMHW, 2005).

Nederland kan nog veel verbeteren aan diabetespreventie

Nederland kan op het gebied van de preventie van diabetes nog veel verbeteren. Dit blijkt uit een Europese studie naar de situatie rondom diabetespreventie en behandeling in de 27 Lidstaten van de Europese Unie, alsook Noorwegen en Zwitserland (Cebolla & Björnberg, 2008). Verbeterpunten zijn: meer lichamelijke activiteit op scholen, een betere steun bij het stoppen met roken, en meer reguliere controles van het cholesterolgehalte en de bloedglucosewaarden.

Finse brede preventieprogramma is voorbeeld voor andere landen

Finland is een rolmodel voor andere lidstaten wat betreft diabetespreventie. De Finse Diabetes Prevention Study (DPS) was de eerste studie in de wereld die liet zien dat het risico op het krijgen van diabetes aanzienlijk kan worden gereduceerd door veranderingen in leefstijl. Naar aanleiding van deze studie heeft Finland een breder programma voor de preventie van type 2 diabetes over de periode 2003-2010 opgezet (FDA, 2003). Het programma bevat drie belangrijke strategieën:

gezondheidsbevorderende activiteiten (dieet en beweging) voor de hele bevolking;
screening en monitoring van hoogrisicogroepen;
vroege opsporing en behandeling ter voorkoming van complicaties bij diabetespatiënten.

Dit programma is onderdeel van ‘The Development Programme for the Prevention and Care of Diabetes in Finland 2000-2010’ (DEKHO). Dat was het eerste programma in de wereld dat ook een belangrijke focus op de preventie van type 2 diabetes heeft. Daarnaast zijn het verbeteren van de kwaliteit van zorg, het voorkomen van complicaties en het verminderen van hart- en vaatziekten onder diabetes type 2 patiënten belangrijke doelstellingen. Daarom werkt de Finnish Diabetes Association nauw samen met de Finnish Hearth Association (FDA, 2000). Duitsland en Slovenië hebben aangegeven het brede Finse programma als voorbeeld te nemen voor de vorming van hun eigen nationale diabetesplan (IDF, 2005). In Nederland bundelt het nieuwe Nationaal Actieprogramma Diabetes (NAD) 2009-2013 ook de acties en initiatieven die gericht zijn op het optimaliseren van preventie van diabetes en de zorg voor mensen met diabetes. Net als het Finse programma staat het NAD ook voor een integrale aanpak van diabetespreventie en -zorg in de volle breedte van het veld.

VS brengen gunstige resultaten leefstijlinterventies in praktijk

In de Verenigde Staten is een nationale bewustwordingscampagne ontwikkeld naar aanleiding van de bevindingen uit het 'Diabetes Prevention Program' (Knowler et al., 2002). De boodschap van deze campagne is dat diabetes te voorkomen is door veranderingen in leefstijl en gewichtsverlies. Het thema van de campagne is 'Small Steps. Big Rewards. Prevent Type 2 Diabetes.' (Kleine stappen. Grote beloningen. Voorkom type 2 diabetes). Om specifieke groepen met een hoog risico te bereiken is informatiemateriaal beschikbaar speciaal voor bijvoorbeeld Amerikanen van Afrikaanse, Aziatische of Zuid-Amerikaanse afkomst. Ook wordt diabetespreventie onder de aandacht gebracht bij gezondheidszorgmedewerkers zodat zij hun patiënten beter kunnen helpen diabetes te voorkomen. Tenslotte zijn er televisie- en radiospotjes ontwikkeld om de bewustwording te vergroten (NDEP, 2005).

Gedeelde visie ten aanzien van niet bewezen effectiviteit screening

Het advies van de Gezondheidsraad over screening op diabetes wijkt niet af van internationale standpunten. De Gezondheidsraad sprak zich in 2004 uit tegen screening naar ongediagnosticeerde diabetes in de algemene bevolking en vooralsnog ook tegen screening van risicogroepen. Volgens de Raad ontbreekt sluitend bewijs uit gerandomiseerde en gecontroleerde studies over de effectiviteit van screening (Gezondheidsraad, 2004). Het Britse National Screening Committee, het Duitse Robert Koch Institut, de Amerikaanse CDC en de WHO nemen hetzelfde standpunt in (NSC, 2005a, Wareham, 2001, Icks et al., 2005, Engelgau et al., 2000, WHO, 2003c).

Verenigd Koninkrijk wil meer onderzoek naar screening gericht op risicogroepen

Het Britse National Screening Committee (NSC) wil, net als de Gezondheidsraad, meer onderzoek naar screening gericht op risicogroepen. De NSC heeft de screening voor diabetes geïntegreerd met screening van mensen met een hoog risico op hart- en vaatziekten en beroerte (Adler et al., 2003). Na een review van het Britse beleid in 2006 werd een 'Vascular Risk Management Programme' voorgesteld. Een andere review concludeerde dat screening van de algemene bevolking nog steeds niet aan alle screeningscriteria van de NSC voldoet. Toch wordt volgens die review het pleidooi voor screening wel sterker door meer mogelijkheden voor de preventie van hart- en vaatziekten en de toename van het aantal mensen met diabetes als gevolg van het stijgende aantal mensen met overgewicht (NSC, 2009).

Zie ook: Hoe zijn preventie en zorg georganiseerd?

Zorg

De diabeteszorg in Nederland goed in vergelijking met andere EU-landen

De Nederlandse diabeteszorg staat op de vierde plaats op een Europese ranglijst van zorgonderzoeksbureau Health Consumer Powerhouse (Cebolla & Björnberg, 2008). Volgens dit onderzoek is de zorg het beste in Denemarken, Engeland en Frankrijk. Denemarken komt als leider naar voren vanwege goed diabetesmanagement met genoeg diabetesprofessionals en goede toegang tot zorg. Engeland volgt als tweede vanwege veel goed opgeleide diabetesverpleegkundigen, multidisciplinaire diabetesgroepen en een goede toegang tot zorg. Maar het aantal voetspecialisten is nog niet voldoende en er is een gebrek aan patiëntenvoorlichting. Volgens het onderzoek is ook de voetzorg in Nederland voor verbetering vatbaar.

Frankrijk en Nederland ontlopen elkaar niet veel met een derde en vierde plaats. Frankrijk zou sterker zijn op het gebied van diabetespreventie en Nederland zou goed scoren door de toegang tot en aanwezigheid van moderne therapeutische procedures en een goed diabeteszorgmanagement. De landen met een goede diabeteszorg hebben gemeen dat ze diabetes voornamelijk vroeg in de zorgketen behandelen, namelijk in de eerste lijn.

Zie ook: Interne link naar document Hoe zijn preventie en zorg georganiseerd?

Naar boven

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Adler A, Nicholl L, Bexon N, Hill, J, Gray J.Diabetes, heart disease and stroke (DHDS) prevention pilot project. Project Description Version 3.0. Oxford: UK National Screening Committee Institute of Health Sciences, 2003.
AFMHW.Austrian Federal Ministry of Health and Women. Diabetes mellitus – a challenge for health policy. The present situation and analysis of measures in Austria and Europe. 2005.
Cebolla B, Björnberg A.Euro Consumer Diabetes Index 2008 Report. Brussel: Health Consumer Powerhouse 2008.
Engelgau MM, Narayan KMV, Herman WM.Screening for type 2 diabetes. Diabetes Care, 2000; 23: 1563-80.
FDA, Finnish Diabetes Association.DEHKO Development Programme for the Prevention and Care of Diabetes in Finland 2000–2010. Tampere: FDA, 2000.
FDA, Finnish Diabetes Association.Programme for the Prevention of Type 2 diabetes in Finland 2003-2010. Tampere: FDA, 2003.
Gezondheidsraad. Screening op type 2 diabetes. Den Haag: Gezondheidsraad,2004; 16.
Icks A, Rathmann W, Rosenbauer J, Giani G.Diabetes mellitus. Heft 24 Gesundheitsberichterstattung des Bundes. Berlin: Robert Koch Institut, 2005.
IDF, International Diabetes Federation European Region.Diabetes. The policy puzzle: Towards Bechmarking in the EU 25. IDF/FEND, 2005.
Knowler WC, Barrett-Connor E, Fowler SE, Hamman RF, Lachin JM, Walker EA, et al. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. Diabetes Prevention Program Research Group. N Engl J Med,2002; 346: 393-403.
NDEP, National Diabetes Education Program.Website NDEP - Awareness Campaigns http: //www.ndep.nih.gov/ (geraadpleegd 16 september 2005). NDEP, 2005.
NSC, National Screening Committee.National Screening Committee - diabetes screening (in adults). National Screening Committee Policy Position - May 2005. Diabetes. NSC, 2005a.
NSC, UK National Screening Committee.The UK NSC policy on diabetes screening in adults http: //www.screening.nhs.uk/diabetes (geraadpleegd 5 juni 2009). Londen: UK NSC, 2009.
Wareham NJ.Evaluation of Type 2 Diabetes Mellitus Screening against the NSC Handbook Criteria. Cambridge: Department of Public Health and Primary Care, 2001.
WHO, World Health Organization.Screening for Type 2 Diabetes. Report of a World Health Organization and International Diabetes Federation meeting. WHO/NMH/MNC/03.1. Geneva: WHO, 2003c.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

CDC: Centers for Disease Control and Prevention; URL: http://www.cdc.gov/

Harbers MM (RIVM), Hamberg-van Reenen HH (RIVM). Zijn er verschillen in preventie en zorg tussen Nederland en andere landen? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Ziekten en aandoeningen\Endocriene, voedings- en stofwisselingsziekten en immuniteitsstoornissen\Diabetes mellitus, 20 september 2011.