Hoeveel mensen hebben één of meer chronische ziekten?

Resultaat afhankelijk van selectie van ziekten

De hier gepresenteerde getallen zijn afhankelijk van de gemaakte selectie van dertig chronische ziekten. Een onderzoek in de huisartspraktijk, waarbij een veel langere lijst van chronische ziekten geselecteerd was, telde bijna 30% van de bevolking met multimorbiditeit (Van den Akker et al., 1998). En een onderzoek onder ouderen kwam tot schattingen van rond de 60% mensen met twee of meer aandoeningen (Schram et al., 2008). Deze twee onderzoeken nemen echter ook hypertensie en hypercholesterolemie mee als chronische ziekte. Hypertensie en hypercholesterolemie komen veel voor, vooral onder ouderen. Deze worden niet meegenomen in de selectie voor het Nationaal Kompas Volksgezondheid (zie Selectie van chronische ziekten).

Metingen in algemene bevolking komen op ongeveer zelfde schatting

Er zijn ook onderzoeken naar het voorkomen van multimorbiditeit die gebaseerd zijn op metingen in de algemene bevolking. Deze schattingen komen redelijk overeen met schattingen op basis van gediagnosticeerde ziekten in de huisartspraktijk (Schram et al., 2008), ondanks verschillen in onderzoek. Aan de ene kant wordt in de huisartspraktijk het hele spectrum aan ziekten meegenomen, terwijl in de algemene bevolking de vragenlijst naar ziekten noodzakelijkerwijs beperkter is. Aan de andere kant tellen in de algemene bevolking ook ziekten mee waarvoor mensen niet naar de huisarts gaan. Aandoeningen aan het bewegingsapparaat komen bijvoorbeeld in de algemene bevolking vaker voor dan in de registratie van de huisartspraktijk. Andersom komt echter ook voor: mensen die weliswaar door de huisarts gediagnosticeerd zijn met een chronische ziekte, maar die zichzelf niet als chronisch zieke beschouwen (Mohangoo et al., 2006).

Multimorbiditeit van lichamelijke en psychische ziekten

Volgens registraties bij de huisarts heeft in Nederland 25,2% van de mensen één of meer lichamelijke chronische ziekten, 4,3% één of meer psychische chronische ziekten en 2% procent heeft zowel lichamelijke als psychische ziekten. Dit betekent dus dat de helft van de mensen met een psychische aandoening ook een lichamelijke ziekte heeft. Overigens zijn huisartsregistraties een onderschatting van de psychische problematiek. Cijfers van epidemiologische bevolkingsonderzoeken komen op veel hogere schattingen. Dit komt doordat niet alle patiënten met een psychische stoornis professionele hulp zoeken. Verder herkennen huisartsen de (veelal lichamelijke) klachten niet altijd als uiting van depressie of andere psychische stoornis. Epidemiologisch onderzoek naar comorbiditeit laat eveneens zien dat psychische stoornissen vaak voorkomen bij lichamelijke aandoeningen (Verdurmen et al., 2006).

Comorbiditeit bij de belangrijkste ziekten

Naast de term multimorbiditeit bestaat ook comorbiditeit. Ook mensen met comorbiditeit hebben meer dan één ziekte tegelijkertijd. Het verschil met multimorbiditeit is dat comorbiditeit uitgaat van een extra aandoening bij aanwezigheid van een andere ziekte (een zogenoemde indexziekte). Voor de meest voorkomende 15 aandoeningen is gekeken welke ziekten hierbij relatief vaak als comorbiditeit voorkomen (zie Comorbiditeit bij 15 veelvoorkomende aandoeningen in de huisartspraktijk). Zo heeft 26% van astmapatiënten eczeem. En 18% van de mensen met diabetes heeft tegelijkertijd een coronaire hartziekte (zie ook Diabetes mellitus). Bij mensen met COPD is hartfalen een veelvoorkomende comorbide ziekte (zie ook Hartfalen). Een laatste voorbeeld is dat bij mensen met een depressie ook vaak een angststoornis voorkomt (zie ook Depressie).