Nek- en rugklachten: Welke zorg gebruiken patiënten en wat zijn de kosten?

Nek- en rugklachten leiden vaak niet tot zorggebruik

Eén derde van de mensen met lage-rugklachten doet een beroep op de huisarts vanwege deze klachten (Picavet & Schouten, 2003). Het merendeel van de mensen met acute lage-rugpijn doet echter geen beroep op medische of paramedische hulp (zie ook Wat zijn nek- en rugklachten en wat is het beloop?).

Nek- en rugklachten komen veel voor in huisartsenpraktijk

Nek- en rugklachten staan in de topdrie van klachten waarmee patiënten naar de huisarts gaan (zie ook Hoe groot is het gebruik van huisartsenzorg en waaruit bestaat het?). Jaarlijks bezoekt ruim 10% van de ingeschreven patiënten in de huisartsenpraktijk de huisarts in verband met nek- en rugklachten (Van der Linden et al., 2004). Conform de NHG-standaard is in het eerste huisartsencontact de anamnese en het lichamelijk onderzoek gericht op het uitsluiten van specifieke klachten (Baan et al., 2003, Chavannes et al., 2005). Afhankelijk hiervan kan de huisarts nog aanvullende diagnostiek aanvragen. Als de patiënt aspecifieke nek- en rugklachten heeft, begeleidt de huisarts de patiënten vaak zelf. Over het algemeen houden de huisartsen zich aan de aanbevelingen in de NHG-standaard aspecifieke lagerugpijn (Schers et al., 2000; Engers et al., 2005).

16% wordt doorverwezen naar fysio- en oefentherapie

De huisarts verwijst in 16% van zijn contacten met patiënten met nek- en rugklachten in één jaar door naar een fysio- of oefentherapeut (Cardol et al., 2004). Dit betreft echter niet uitsluitend doorverwijzingen vanwege nek- en rugklachten. Nek- en rugklachten vormen een van de belangrijkste diagnosen waarmee patiënten bij de fysiotherapeut komen (LiPZ) (zie ook Door wie wordt de fysiotherapeut vooral bezocht?).

Verwijzing naar medisch specialist bij specifieke rugklachten

Bij specifieke nek- en rugklachten (met diagnose; ongeveer 2% van alle gevallen) verwijst de huisarts de patiënt door naar een medisch specialist, die vervolgens de verantwoordelijkheid voor de behandeling overneemt (Baan et al., 2003). Ook kan de neuroloog, neuro- of orthopedisch chirurg worden ingeschakeld wanneer nadere diagnostiek of een operatie gewenst is, bijvoorbeeld bij HNP.

Aantal ziekenhuisopnamen stijgt weer

Het aantal personen dat in één jaar in het ziekenhuis is opgenomen voor nek- en rugklachten stijgt sinds 2002 weer nadat het vanaf 1995 eerst was afgenomen. Het gaat echter om minder dan 2% van alle personen met nek- en rugklachten.

De stijging van de ziekenhuisprevalentie sinds 2002 komt vooral doordat meer mensen een dagopname ondergaan: het aantal dagopnamen is sinds 2001 met ruim 40% toegenomen, nadat het de jaren daarvoor redelijk stabiel was gebleven (zie figuur 1).

Mensen met nek- en rugklachten lagen in 2004 gemiddeld drie dagen korter in het ziekenhuis dan in 1995. Bij vrouwen is de gemiddelde opnameduur sterker afgenomen dan bij mannen (mannen van 9,5 naar 6,9 dagen en vrouwen van 11,0 naar 7,6 dagen) (zie tabel 1 en figuur 1).

Bij al deze trends is gecorrigeerd voor veranderingen in leeftijdssamenstelling en omvang van de bevolking in Nederland.

Tabel 1: Zorggebruik van mensen met nek- en rugklachten in 2004 in absolute aantallen (bron: LMR).

Nek- en rugklachten één van de duurdere ziekten

Nek- en rugklachten gaan gepaard met hoge kosten (zie ook Welke ziekten zijn het duurst?). In 2005 kostte de zorg voor nek- en rugklachten 867,2 miljoen euro (Poos et al., 2008). In totaal maakten de kosten voor nek- en rugklachten 1,3% uit van de totale kosten voor gezondheidszorg en 20,5% van de kosten voor ziekten aan het bewegingsstelsel. In de zorg voor nek- en rugklachten wordt 42% uitgegeven aan ziekenhuiszorg en 39% aan eerstelijnszorg (zie figuur 2).

Van alle kosten voor nek- en rugklachten ging in 2005 bijna 60% naar de zorg voor vrouwen en ruim 40% naar de zorg voor mannen. De meeste kosten voor rug- en nekklachten worden gemaakt in de leeftijdsgroep 40- tot 59-jarigen, terwijl per persoon juist personen van 75 jaar en ouder het duurst zijn (bron: Kosten van Ziektenstudie).

Bovenstaande directe medische kosten vormen slechts een klein deel van de totale kosten vanwege nek- en rugklachten. Kosten die bijvoorbeeld met ziekteverzuim gepaard gaan, zijn hierin niet opgenomen. Uit eerder onderzoek is evenwel bekend dat de verhouding tussen directe medische kosten vanwege rugklachten en de indirecte kosten vanwege rugklachten, zoals arbeidsongeschiktheid en ziekteverzuim, ongeveer 1:9 bedraagt (Van Tulder et al., 1995).