Welke factoren beïnvloeden de kans op heupfracturen?

Diverse interventies mogelijk

De effectiviteit is aangetoond voor zowel interventies die het risico op vallen bij ouderen verminderen als voor interventies die specifiek ontwikkeld zijn om het risico op letsels (waaronder heupfracturen) na een val bij ouderen te verminderen. Voor beide interventies geldt dat deze op meerdere factoren ingrijpen. De effectiviteit is groter dan wanneer bijvoorbeeld alleen risico’s in huis verminderd worden. Een interventie die bestaat uit een combinatie van het aanpassen van de gebruikte medicijnen, oefeningen voor het verbeteren van de lichamelijke activiteit, en instructies en informatie voor het vermijden van risicosituaties is een voorbeeld van een interventie die op meerdere factoren tegelijk ingrijpt (Gillespie et al., 2003; McClure et al., 2005).

Heupbeschermers in praktijk niet effectief

Heupbeschermers lijken niet effectief in het voorkomen van heupfracturen. Ook leiden heupbeschermers niet tot lagere kosten voor een heupfractuur en de bijbehorende revalidatie. Het dragen van externe heupbeschermers leek enkele jaren geleden een veelbelovende ontwikkeling in de preventie van heupfracturen (Parker et al., 2001). In theorie geldt dat wanneer iemand op zijn heup valt, de heupbeschermer een deel van de energie absorbeert en/of energie wegleidt naar de zachte weefsels. Vooral het type harde heupbeschermers blijkt effectief te zijn, maar ook van het type zachte heupbeschermers is recentelijk aangetoond dat het de impact op de heup na een val vermindert en dus een kleiner risico op een fractuur geeft. In de praktijk zijn de verwachte resultaten echter uitgebleven. De belangrijkste reden daarvan is dat niemand ’s nachts de heupbeschermers draagt, terwijl tijdens nachtelijke toiletbezoeken een verhoogd valrisico bestaat (therapietrouw moet niet alleen overdag worden gemeten; Van Schoor, 2003).

Preventie van osteoporose van belang

Osteoporose is een toestand met een verhoogde breekbaarheid van de botten; de heupfractuur is de meest ernstige klinische manifestatie van deze toestand, maar ook andere fracturen kunnen tot een aanzienlijke morbiditeit leiden. Om het aantal fracturen te verminderen is preventie van osteoporose dus belangrijk. Thiazide diuretica werken in tegenstelling tot andere diuretica beschermend op het ontstaan van heupfracturen, omdat ze ervoor zorgen dat er minder calcium via de urine wordt uitgescheiden en daardoor osteoporose tegengaan (Schoofs et al., 2003).

Suppletie calcium en bisfosfonaten om botafbraak tegen te gaan

Huisartsen en specialisten schrijven voor personen met een hoog risico op fracturen onder andere calcium en bisfosfonaten voor. De risicogroepen waar suppletie wordt aanbevolen staan opgenomen in de richtlijn osteoporose (CBO, 2002a). Ten aanzien van hormoonsuppletie (bijvoorbeeld oestrogenen) is een sterk restrictief beleid ontstaan sinds de resultaten van een internationale studie laten zien dat er netto geen gezondheidswinst optreedt na het toedienen van oestrogenen bij vrouwen na de menopauze (Anderson et al., 2004). Leeftijd (oftewel leeftijdsgebonden determinanten) is een belangrijkere risicofactor voor heupfracturen dan de leeftijdsafhankelijke daling van de botdichtheid (De Laet et al., 1997). Een behandeling gericht op een toename van de botdichtheid pakt het probleem dus slechts gedeeltelijk aan. Preventie moet daarom ook gericht zijn op andere factoren en niet alleen op botsterkte gerelateerde factoren. Vooral programma’s die ingrijpen op leeftijdsgebonden determinanten zijn geschikt om aan te bieden. Op de website ‘Kennisnetwerk Valpreventie’ staat een overzicht van preventieprojecten gericht op valpreventie bij senioren, waaronder bijvoorbeeld een programma dat gericht is op gezond bewegen.

Zie ook: Preventie gericht op ouderen